Utanríkisráðherra Íslands leikur hættulegan leik

Hannes Hólmsteinn Gissurarson skrifar:

Mörgum Íslendingum til mikillar undrunar hefur utanríkisráðherra okkar, Þorgerður Gunnarsdóttir, ákveðið að Ísland skuli ganga til liðs við mál sem Suður-Afríka hefur höfðað gegn Ísrael fyrir Alþjóðadómstólnum í Haag, þar sem Ísrael er sakað um þjóðarmorð á Gaza. Engin önnur Norðurlandaþjóð hefur gengið í málið, en meðal þeirra sem hafa gert það eru Alsír, Kína, Kúba, Venesúela og Simbabve, ríki sem eru þekkt fyrir ítrekuð brot á mannréttindum. Bandaríkin hafa gengið til liðs við Ísrael í andstöðu við málið. Ásökunin um þjóðarmorð er ástæðulaus og dómstóllinn hefur ekki lögsögu, þar sem hlutverk hans er að leysa ágreining milli ríkja. En það vekur áhyggjur að Ísland sé að fjarlægjast hefðbundna bandamenn sína, ekki aðeins hin Norðurlöndin heldur einnig Bandaríkin. Hornsteinn íslenskrar utanríkisstefnu hefur verið samstaða með Bandaríkjunum, sem tryggðu öryggi Íslands með varnarsamningi árið 1951. Með ákvörðun sinni, sem tekin var án samráðs, setur Þorgerður að óþörfu í hættu að fjarlægja mikilvægasta og öflugasta bandamann Íslands. (Íslendingar hafa ekki ættarnöfn; Þorgerður Gunnarsdóttir merkir einfaldlega að hún heitir Þorgerður og er dóttir Gunnars.)

Hver er Þorgerður?

Þorgerður á sér allnokkra sögu. Hún fæddist árið 1965, giftist atvinnumanni í handknattleik, Kristjáni Árassyni, og bjó með honum erlendis frá 1985. Hjónin sneru aftur til Íslands árið 1991 með töluverðan fjárhag sem Kristján hafði aflað. Þorgerður lauk lagaprófi frá Háskóla Íslands árið 1993 og var kjörin á Alþingi árið 1999 fyrir íhalds-lýðræðislega Sjálfstæðisflokkinn. Há, ljóshærð og myndarleg, virðist hún stíga beint út úr einni af íslensku sögunum, sem voru fullar af viljasterkum konum. Ég sagði henni einu sinni að ef ég væri að gera kvikmynd eftir þekktustu íslensku sögunni, Brennu-Njáls sögu, myndi ég fá hana til að leika Hallgerði, hinni skapstóru eiginkonu eins af hetjum sögunnar. Eiginmaður hennar, Kristján, fékk starf sem bankastjóri, fyrst hjá Íslandsbanka og síðan hjá Kaupþingi. Hann og Þorgerður urðu meðal stærstu einkahluthafa í Kaupþingi, stærsta banka Íslands.

Þorgerður gegn Davíð

Undir forystu Davíðs Oddssonar, forsætisráðherra á árunum 1991–2004, var íslenskt efnahagslíf frjálst að miklu leyti. Lífeyrissjóðakerfið var endurbætt og varð eitt það sterkasta í heimi, og arðbært kerfi einstaklingsbundinna framseljanlegra aflaheimilda í sjávarútvegi var styrkt. Þannig varð til mikið nýtt fjármagn, og vegna góðs orðspors Íslands, sem stafaði af umbótum Davíðs, gátu nýeinkavæddir bankar einnig fengið nær ótakmarkað lánsfé erlendis. Þeir stækkuðu hratt frá 2003 til 2005. Davíð var þó ósáttur við það sem hann taldi vera græðgi sumra bankamanna og, í mikið kynntu tilviki, lokaði hann persónulegum reikningi sínum hjá Kaupþingi haustið 2003. Þorgerður, sem hafði orðið ráðherra vorið 2003, studdi andstæðinga Davíðs í viðskiptalífinu.

Þorgerður selur hlutabréf

Davíð hætti í stjórnmálum og varð seðlabankastjóri haustið 2005. Hann áttaði sig fljótlega á því að bankarnir, þar á meðal Kaupþing, höfðu vaxið langt umfram það sem Seðlabankinn og ríkissjóður Íslands gátu staðið undir ef lausafjárkreppa kæmi upp. Þeir gætu hrunið. Þann 26. september 2007, þegar hann lét þessa skoðun í ljós á einkafundi með Þorgerði — sem hafði orðið varaformaður Sjálfstæðisflokksins árið 2005 — mótmælti hún harðlega. En skömmu síðar sótti eiginmaður hennar um undanþágu frá reglum sem giltu um starfsmenn Kaupþings, svo hann og eiginkona hans gætu fært mestan hluta skulda sinna yfir á einkafyrirtæki. Í alþjóðlegu lausafjárkreppunni 2007–2009 rættust viðvaranir Davíðs. Þann 30. september 2008 óskaði hann eftir fundi með ríkisstjórninni til að vara við því að bankarnir væru að hrynja. Aftur mótmælti Þorgerður harðlega, en sama dag seldu hún og eiginmaður hennar í hljóði þau hlutabréf sem þau gátu ráðstafað í Kaupþingi, sem hrundi nokkrum dögum síðar.

Þorgerður verður utanríkisráðherra

Eftir að hafa orðið fyrir skaða í orðspori vegna bankahrunsins dró Þorgerður sig um tíma úr stjórnmálum. Vorið 2016 sóttist hún eftir starfi framkvæmdastjóra Samtaka fyrirtækja í sjávarútvegi. Daginn eftir að henni var hafnað gekk hún í Viðreisn, sem hafði klofnað frá Sjálfstæðisflokknum til að berjast fyrir tveimur málum: verulegri hækkun skatta á sjávarútvegsfyrirtæki og aðild að Evrópusambandinu. Hún varð formaður flokksins árið 2017, og eftir að Viðreisn náði góðum árangri í kosningunum 2024 myndaði hún ríkisstjórn með Samfylkingunni og Pírataflokki og varð utanríkisráðherra. Ferill Þorgerðar talar sínu máli. Því miður talar hún fyrir Íslands hönd.

Greinin birtist áður í The Conservative