Aðlögun að Evrópusambandinu og fullveldi Íslands
Málfundafélagið Frelsi og fullveldi hefur sent frá sér hlaðvarp, þar sem hinir tveir vísu menn, séra Geir Waage pastor emeritus og séra Halldór Gunnarsson ræða um þá miklu blekkingarvegferð sem hin ógæfusama ríkisstjórn, arftaki hrunstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, er að kasta þjóðinni út í. Blekkingin felst í því að fá þjóðina til að halda að hún sé að kjósa um eitthvað annað en hún kýs, nefnilega um aðild Íslands að ESB. Talað er um að kjósa eigi um, hvort halda eigi áfram aðildarviðræðum við ESB en íslenskir stjórnmálamenn eru flestir ósammála valdníðslu ESB um að aðildarviðræðum hafi aldrei verið lokið og Ísland sé umsóknarríki um aðild, þótt EESB hafi tekið landið af lista yfir umsóknarríki. ESB þjösnast áfram og með slíkri blekkingu ríkisstjórnarinnar verður já við vitlausu spurningunni túlkað sem já við aðild Íslands að ESB.
Þjóðólfur lét gervigreind skrifa út hluta (ekki fyllilega tæmandi) samtals þeirra Geirs Waage og Halldórs Gunnarssonar sem er hér að neðan.
Hér erum við enn mættir, sér að Geir og ég, Halldór Gunnarsson, og mig langar að spyrja þig, Geir: hvað sýnist þér um þessar kosningar sem framundan eru?
Við erum að kanna möguleika Íslendinga á aðlögun við Evrópubandalagið. Ég sé ekki betur en að þetta sé hreinn blekkingarleikur af hálfu ríkisstjórnarinnar. Evrópusambandið sjálft leynir því ekki hvað felst í viðræðum. Í aðildarviðræðum býr umsóknarríkið sig undir að innleiða lög og staðla Evrópusambandsins, einnig þekkt sem regluverk Evrópusambandsins. Allar viðræður eru aðlögunarviðræður. Íslendingar skulu aðlaga sig að lögum og regluverki Evrópusambandsins. Það er ekki flóknara en það.
En þess vegna spurði ég einmitt svona um aðlögun, vegna þess að spurningin sem sett er fram í kosningunum sem framundan eru snýst ekki um það. Nei. Heldur er þessi lævísa spurning sem er sett fram hvort eigi að halda áfram viðræðum.
Já.
Hvernig skilgreinir þú þetta tvennt?
Tilræði við frelsi og fullveldi þjóðarinnar
Viðreisn segir sjálf, á þeim forsendum, það er að segja forsendum stefnu Viðreisnar, að hún leggi höfuðáherslu á að ljúka aðildarviðræðum við Evrópusambandið, að undangengnu samþykki þjóðarinnar í almennri atkvæðagreiðslu sem allra fyrst.
Það þýðir að fyrst verði haldin þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald viðræðanna og síðan um samninginn. Þetta er aðlögunarferli, séra Halldór.
Já, þess vegna spurði ég þig svona og ég vil hnýja þig að horfast í augu við hvernig mér finnst þetta vera hreinn blekkingarleikur. Hvernig er lagt af stað með þetta?
Þetta er blekking. Auðvitað er þetta hrein blekking og þetta er líka tilræði við frelsi og fullveldi þjóðarinnar. Og aðeins áður en ég held áfram og tala um stjórnarskrána þá er það mismunandi hvar frelsi og fullveldi þjóða liggur.
Það er til dæmis sá munur á breska þinginu sem oft heldur því fram með nokkrum rökum að það sé elsta þjóðþing í heimi. Við höldum því líka fram að Alþingi sé elsta þjóðþing í heimi. Það er nú ekki að öllu leyti rétt því það féll niður um árabil á 19. öld. En hjá Bretum er það alveg ljóst: þó þeir eigi enga skráða stjórnarskrá þá liggur fullveldi þeirra hjá þinginu.
Þannig er það ekki á Íslandi. Fullveldi Íslendinga samkvæmt stjórnarskrá er hjá þjóðinni. Þannig að í því ljósi og því samhengi er þessi blekkingarleikur, að mínu viti, nánast tilræði við fullveldi þjóðarinnar. Ég segi það bara umbúðalaust.
Og ég nefndi stjórnarskrána. Ég ætla ekki að fara að vitna í einstaka liði hennar, en stjórnarskráin gerir ekki ráð fyrir því að það sé hægt að framselja ríkisvald með þeim hætti sem hér er verið að vinna að.
Og ég held að þetta ferli sé þegar hafið. Utanríkisráðherra Íslands hefur verið í Evrópu og við fáum fréttir af því að hún sé að skrifa undir alls konar samkomulög og stefnuyfirlýsingar við Evrópusambandið. Og þegar spurt er hvað í þessu felist er sagt: þetta eru viljayfirlýsingar. En auðvitað er þetta miklu meira og alvarlegra heldur en viljayfirlýsingar. Þetta er hluti af aðlögunarferli sem er þegar hafið.
Aðildarferlið er komið á fullt
Og hvernig heldur þú að þessi könnun, þessi skoðanakönnun, sé látin líta út eins og spurning um áframhald viðræðna við Evrópusambandið?
Þetta er sett fram eins og saklaus skoðanakönnun. En þetta eru aðlögunarviðræður sem eru þegar hafnar. Aðlögunin er þegar komin af stað. Þannig sé ég þetta.
Já, en ef þú sérð þetta svona, séra Geir, þá vil ég spyrja þig: er þetta ekki gjörsamlega útilokað? Við getum ekki látið þetta halda áfram með þessum hætti, vegna þess að það er ekki hægt að spyrja þessara spurninga nema vera búin að breyta stjórnarskránni til þess að þetta sé mögulegt.
Ég er öldungis sammála því.
Og hvað eigum við að gera í þessari stöðu?
Það er bara eitt hægt að gera: að þjóðin standi saman og kolfelli þetta fyrir ríkisstjórninni. Segi nei við þessum áframhaldandi „viðræðum“, sem er í raun ein lýgi til viðbótar.
Viðræðunum var slitið á sínum tíma fyrir meira en áratug. Það verður að byrja upp á nýtt. Það verður að opna alla kafla upp á nýtt. Það verður að fara í gegnum allt ferlið aftur.
Og það tekur miklu, miklu lengri tíma heldur en þá mánuði sem utanríkisráðherra hefur nefnt.
Stjórnarskráin gerð að „aukaatriði“
Það á líka að skauta fram hjá stjórnarskrárákvæðunum með því að segja: „þegar þar að kemur verðum við að breyta stjórnarskránni.“ Eins og það sé bara tæknivinna.
Af því að við verðum komin svo langt í viðræðunum að ekki sé hægt að stoppa vegna „aukaatriða“ eins og ákvæði stjórnarskrárinnar um framsal ríkisvalds. Til þess að komast inn í félagsskap þjóða sem eiga að hafa „sömu gildi og við.“
En hvaða gildi skyldu það nú vera? Hafa Ungverjar sömu gildi og Frakkar? Danir og Svíar? Spánverjar? Logar ekki allt í rifrildi á milli Brussel og þessara landa?
„Að ganga inn í brennandi hús“
Á að fara að draga okkur inn í Evrópusambandið núna – inn í brennandi hús? Ég held að það hafi verið Jón Baldvin sem orðaði það einhvern tímann þannig. Á að bjóða þjóðinni far með bíl sem allir vita að er með ónýtan gírkassa, boginn öxul og varla gangfær? Hvers konar pólitík er þetta eiginlega?
Þetta er alvarlegra en það. Við ráðum þessu ekki sjálf. Þó við höldum að það sé utanríkisráðherra sem stjórni þessu, þá eru önnur öfl á bak við sem ráða ferðinni. Auðvitað eru það peningaöflin. Hin alþjóðlegu peningaöfl.
Evrópusambandið er upp á líf og dauða að reyna að halda í sér lífinu. Þeir eru með stórveldistilburði og jafnvel að láta sér detta í hug að þeir geti keppt við Bandaríkin um forystu Vesturlanda. Þetta er allt að hrunið komið. Allt í logandi uppnámi.
NATO er í uppnámi. Bandaríkin eru ekki með í NATO í Evrópu eins og áður. Bandaríkin eru tveir þriðju hlutar af NATO. Á sama tíma eru Bandaríkin í tveimur stórum styrjöldum. Bandaríkin standa að stríði við Rússa í Úkraínu og hafa gert það frá 2014, með aukinni þátttöku frá 2022. Á sama tíma er látið líta út fyrir að þeir séu í friðarumleitunum.
Allir vestrænir fjölmiðlar – sjónvarp, útvarp og dagblöð – þegja að miklu leyti um beina aðkomu Bandaríkjanna að stríðinu. Það er ekki skotið eldflaugum inn í Rússland án þess að þeim sé stjórnað með aðkomu Bandaríkjanna.
NATO er í rusli
Ég er að segja það: NATO er í rusli. Og þessar tilraunir Evrópusambandsins til að taka yfir hlutverk NATO og verða hernaðarstórveldi eru ekki bara hættulegar heldur líka fáránlegar. Hernaðargeta Evrópuþjóða er nánast engin.
Við erum í miðjunni á þessum átökum. Bandaríkjamenn hafa ekki farið í felur með það að þeir vilja yfirráð á norðurhveli jarðar. Grænland – og Ísland – skipta þar máli. Trump nefndi Ísland í sama samhengi og Grænland, þó það hafi verið þaggað niður hér heima. Við erum með varnarsamning við Bandaríkin sem gerir þeim kleift að gera það sem þeir vilja hér ef þeir kjósa. Við erum í uppnámi – en það talar enginn um það.
Geir, þetta sem þú ert að segja hér – þetta vita Íslendingar lítið um. Það eru engar fréttir um þessa mynd sem þú dregur upp. Ég vil nálgast þig aftur og spyrja: hvað er það sem gerir að verkum að ráðherrar okkar og Samfylkingin fara inn í þetta líka? Hvaða öfl í Evrópu eru það sem birtast hér, jafnvel í formi erlendra herforingja sem koma og tala um vernd ef við göngum inn í Evrópusambandið?
Það er talað um að flýta eigi viðræðum, að gamlir samningar séu nánast tilbúnir og að þetta sé allt einfalt. Það er talað við okkur eins og við séum smábörn. En er það í raun þannig að það séum við sem erum að leita inngöngu – eða eru það aðrir sem vilja ná tökum á auðlindum okkar?
Þetta snýst um auðlindirnar okkar
Fiskimiðin okkar. Orkuna okkar. Staðsetninguna. Norðurleiðir eru að opnast og Ísland verður miðpunktur. Þetta er augljóst fyrir þá sem vilja sjá. Morgunblaðið er enn opinn miðill þar sem fólk getur tjáð sig. En það er ekki þannig með alla miðla. Það er ekki hver sem er sem kemst að í ríkisútvarpinu. Umræðunni er stýrt.
Gömlu evrópsku stórveldin eru að missa ítök sín í fyrrverandi nýlendum. Þetta sést skýrast hjá Frakklandi. Þau eru að missa möguleikann á að halda áfram að nýta sér þessi svæði. Þegar stórveldi veikjast þurfa þau nýjar tekjulindir. Þetta hefur verið svona frá tímum Rómaveldis.
Bandaríkin fara þá leið að þrýsta á bandamenn sína – niðurlægja þá og knýja þá til að láta af hendi fjármuni. Við sjáum þetta í dag. Trump hefur boðið evrópskum fyrirtækjum að flytja starfsemi til Bandaríkjanna með skattfríðindum og ódýrri orku. Á sama tíma vita allir að Bandaríkin stóðu að því að eyðileggja möguleika Þýskalands til að fá ódýra orku frá Rússlandi.
Við sáum sjálf hvernig rætt var opinberlega um að „stöðva gasflæði.“ Síðan sprungu gasleiðslurnar.
Peningar eiga ekkert föðurland
Sökudólgar eru fundnir hér og þar – stundum Úkraínumenn, stundum aðrir. En margir telja að raunveruleikinn sé annar. Á sama tíma buðu Bandaríkin Evrópu gas – á miklu hærra verði.
Í stríðinu í Mið-Austurlöndum hefur gasflæði aftur verið takmarkað. Orkuverð í Evrópu hækkar. Þetta skapar tækifæri fyrir Bandaríkin til að draga til sín iðnað.
Við erum rík þjóð. Við eigum fiskimið sem Evrópusambandið hefur áhuga á. Við eigum orku sem aðrir vilja nýta.
Vindorkuuppbygging á Íslandi er keyrð áfram af fjármagnseigendum. Margir þeirra eru erlendir. Norðmenn hafa verið áberandi í þessum kaupum og samningum. Sama gildir um fiskeldi. Peningar eiga ekkert föðurland.
Þetta leiðir okkur að kjarnanum: Hverjir stjórna í raun þessari þróun? Það eru hagsmunahópar – bæði innanlands og erlendis – sem hafa ítök í stjórnmálum. Þeir starfa innan flokka og hafa áhrif á stefnu. Það er verið að byggja upp innviði sem fara langt fram úr innlendri þörf. Raflínur eru skipulagðar með öðrum markmiðum en einfaldri hagkvæmni. Það er verið að undirbúa orkuframleiðslu til útflutnings.
Þegar orkan fer út kemur krafa um einkavæðingu. Það er í samræmi við evrópskt regluverk. Þetta er hluti af stærra ferli.
„Samsæriskenningar“
Þegar þetta er bent á er það oft kallað samsæriskenningar. En staðreyndin er sú að þetta er að gerast. Utanríkisráðherra hefur tengsl við þessa stefnu. Sjálfstæðisflokkurinn hefur breyst og margir innan hans styðja þessa þróun. Viðreisn hefur verið virk í að ýta þessu áfram. Samningar í orkumálum og tillögur eins og bókun 35 eru hluti af þessu ferli.
Þetta er leið að dýpri aðlögun. Þrátt fyrir yfirlýsingar um annað er ferlið í gangi. Tímasetning atkvæðagreiðslu skiptir máli. Ef hún er sett á tíma þegar fólk er síður vakandi fyrir málinu getur það haft áhrif á niðurstöðu.
Ef niðurstaðan verður já, verður það túlkað sem samþykki fyrir áframhaldandi aðlögun. Það verður sagt: þjóðin hefur samþykkt þetta.
Aðlögunin er þegar hafin
Aðlögunin sem er í gangi núna á fullri ferð fer að miklu leyti fram í skjóli. Hún er ekki kynnt sem slík. Þess vegna spurði ég í upphafi hvort þetta væri aðlögun – og niðurstaðan virðist vera sú. Ég hélt að þetta væri fyrst og fremst Evrópusambandið sem væri að sækjast eftir aðgangi að auðlindum okkar – fiskimiðum, orku og öðrum verðmætum. En þetta er stærra en það.
Evrópusambandið hefur opna skrifstofu hér á landi. Það veitir fjármuni til verkefna og býður upp á kynnisferðir fyrir ýmsa hópa. Það eru áhrif í gangi. Það hefur einnig verið nefnt að fjölmiðlar hafi fengið styrki, þó lítið hafi verið rannsakað í því.
Þetta er samkeppni alþjóðlegra fjármagnsafla. Ekki bara innan Evrópu eða Bandaríkjanna – heldur á heimsvísu. Þegar upp er staðið eru þetta sömu stóru hagsmunaaðilarnir. Bandaríkin og Evrópa eru ekki lengur á sömu línu í mörgum málum. Það er togstreita milli hagkerfa – milli dollara og evru. Samstarf sem áður var til staðar er að veikjast.
Á sama tíma er aukin áhersla á hervæðingu í Evrópu. En spurningin er: styður almenningur þetta? Margir vilja ekki áframhaldandi átök eða aukna spennu.
Sérstök staða Íslands
Ísland er í sérstakri stöðu. Við erum lítil þjóð, en rík af auðlindum og vel staðsett. Við erum í miðju Atlantshafi, á mikilvægri leið fyrir flutninga og viðskipti. Við erum verðmæt.
Spurningin vaknar: Er verið að selja þessa stöðu? Og ef svo er – hver fær ávinninginn? Er það almenningur? Eða aðrir?
Það er talað um frjálst flæði fjármagns og fólks. En hvaða áhrif hefur það? Er verið að skapa kerfi þar sem ódýrt vinnuafl er nýtt á kostnað annarra? Þetta eru spurningar sem þarf að ræða.
Ég verð að segja eins og er – þetta vekur ótta. Það er eins og verið sé að nálgast ákveðinn vendipunkt. Sumir myndu kalla það alvarleg tímamót í sögunni.
En jafnvel í slíkri stöðu halda sumir í trú og von. Það var bent á að í gegnum söguna hafi menn óttast stór átök – jafnvel heimsendi. En það hefur ekki orðið. Það var sagt að heimurinn yrði ekki eyðilagður af manninum einum.
Við stöndum frammi fyrir miklum breytingum í heiminum. Hvort sem menn trúa því að þetta sé hættuleg þróun eða eðlileg framvinda, þá er eitt ljóst: Þetta krefst umræðu. Upplýstrar umræðu.
Og ákvarðanir sem teknar eru af þjóðinni sjálfri – með fullri vitund um hvað er í húfi.