Fyrrverandi breskur lögreglumaður hefur sem fyrsti Breti nokkru sinni verið sviptur ríkisborgararétti með vísan til tengsla við Rússland. Upplýsingarnar koma frá The Telegraph, sem fjallar um mál sem vekur spurningar um réttarríki, meðalhóf – og vaxandi pólitíska hysteríu í kringum allt sem tengist landinu í austri.
Samkvæmt The Telegraph er um að ræða fyrrverandi lögreglumanninn Mark Bullen. Hann hefur starfað á annan áratug innan lögreglunnar og missir núna breskan ríkisborgararétt sinn.
Ákvörðunin var tekin af innanríkisráðherranum Shabana Mahmood með vísan til „þjóðaröryggis.“ Mahmood er önnur kynslóð innflytjenda frá Pakistan og skilgreinir sig sem múslima. Mark Bullen er af enskum uppruna og ólst upp í norðurhluta London.
Að afturkalla ríkisborgararétt er, eins og blaðið leggur ítrekað áherslu á, aðgerð sem venjulega er frátekin fyrir hryðjuverkamenn eða grófa glæpamenn – ekki fyrir einstaklinga sem eru fæddir í landinu.
Bullen er kvæntur rússneskri konu og á fjögur börn með henni. Hann hefur búið í Russlandi í nokkur ár en hefur reglulega ferðast aftur til Bretlands til að heimsækja ættingjana. Samkvæmt breska blaðinu á hann að hafa lært rússnesku og starfað sem umsjónarmaður samfélagsmiðla hjá knattspyrnuliðinu Zenit Saint Petersburg.
The Telegraph lýsir því hvernig Bullen tók þátt í samskiptum við rússneska lögreglukollega og heimsótti Sankti Pétursborg á meðan hann starfaði sem lögreglumaður í Bretlandi. Slík lögreglusamskipti á hann einnig að hafa haft áður í Bandaríkjunum, Úkraínu, Ítalíu og Frakklandi.
Stöðvaður af hryðjuverkavarnarlögreglunni
Á liðnum árum hefur Mark Bullen tjáð sig jákvætt um Rússland og og gagnrýnt Úkraínu á samfélagsmiðlum. Árið 2024 var hann stöðvaður á flugvellinum í Luton fyrir utan London af hryðjuverkavarnarlögreglunni og yfirheyrður í nokkrar klukkustundir, grunaður um tengsl við „fjandsamlega ríkisstarfsemi.“
Meðal annars var hann spurður um eitrunina í Salisbury árið 2018, þar sem fyrrverandi rússneski njósnarinn Sergei Skripal og dóttir hans Yulia Skripal urðu fyrir taugaeitrinu Novitjok, sem leiddi til umfangsmikillar alþjóðlegrar rannsóknar og diplómatískrar spennu milli Bretlands og Rússlands.
– Hvað veistu um Skripal? Hvað veistu um Salisbury? spurði hryðjuverkavarnarlögreglan.
– Ekkert, svaraði Bullen.
– Hverja þekkir þú í rússnesku ríkisstjórninni? spurði hryðjuverkavarnarlögreglan.
– Engan, á Bullen að hafa svarað samkvæmt breskum fjölmiðlum.
Meint sönnunargögn leynd
Þrátt fyrir þetta var hann aldrei handtekinn grunaður um neitt og engin ákæra var gefin út. Hin meintu sönnunargögnum gegn honum er haldið leyndum. Í ákvörðuninni, sem Mark Bullen birti sjálfur, skrifar Shabana Mahmood að ekki sé hægt að gera gögnin opinber „af þjóðaröryggisástæðum.“
Í yfirlýsingu til The Sun, þar sem Bullen tjáði sig um ákvörðun innanríkisráðuneytisins, gagnrýndi hann skort á formlegum réttarfarslegum ferlum. Hann spurði:
„Hvar er réttarríkið í þessu máli? Ef ég er sekur, færið mig þá fyrir dómstól og látið dómara og kviðdóm ákveða örlög mín. Sérsveitarlögreglan hefur yfirheyrt mig í tvö aðskilin skipti og fylgt mér um London dulbúin sem hundagæslufólk marga daga í röð, þannig að annað hvort er ég saklaus, eða þeir eru óhæfir – það verðið þið að meta.“
Óvenjuleg aðgerð vekur spurningar
Eins og The Telegraph bendir á er afturköllun ríkisborgararéttar beitt með mikilli varfærni og nánast eingöngu í málum sem varða hryðjuverk, til dæmis í hinu áberandi máli IS-konunnar Shamima Begum.
Að aðgerðin beinist nú að einstaklingi sem er fæddur í Bretlandi – án þess að tilteknar refsiverðar ákærur, og hvað þá sönnunargögn séu lögð fram – gerir málið einstakt.
Andrúmsloft tortryggni
Málið á sér stað á tímum þar sem samskipti Bretlands og Rússlands hafa versnað verulega eftir innrásina. Yfirlýsingar frá breskum stjórnmálamönnum og öryggisyfirvöldum um rússnesk áhrif og ýmsar ógnarmyndir hafa stuðlað að harðari orðræðu, þar sem jafnvel veik eða óbein tengsl geta í sumum tilvikum verið talin öryggisáhætta – óháð sekt.
Mark Bullen, sem lengst af ævi sinnar hefur haft yfirlýstan áhuga á Rússlandi og fór í fyrstu ferð sína þangað sem 18 ára gamall árið 1999 hefur síðan haft sterkrar menningarlegrar og sögulegrar tengingar við landið, þar sem hann myndaði fjölskyldu og fékk rússneskan ríkisborgararétt. Það er með eindæmum að það kunni að hafa verið metið sem nægjanlegur grundvöllur til að svipta hann breskum ríkisborgararétti.
Samhliða þróun í Svíþjóð og á Íslandi
Bent hefur verið á svipaðar tilhneigingar í Svíþjóð. Mál sem vakið hefur mikla athygli varðar kvenkyns lögreglukonu af rússneskum uppruna, þar sem hollusta hennar var dregin í efa af samstarfsfólki eftir innrás Rússlands í Úkraínu.
Í stað þess að taka málið fyrir innan stofnunarinnar leituðu sumir samstarfsmenn hennar til fjölmiðla eins og Expressen og Nya Wermlands-Tidningen, þar sem þeir settu fram ásakanir um að hún væri „öryggisáhætta“ og „Pútín-sinnuð lögreglukona.“
Þrátt fyrir að upplýsingar um meint brot í starfi leiddu ekki til frekari formlegrar málsmeðferðar og málið síðar fellt niður, þá er sagt að vinnuveitandinn hafi hvatt hana til að láta af störfum eftir 15 ár innan stofnunarinnar. Málið var kært til Umboðsmanns þingsins, sem ákvað að grípa ekki til neinna aðgerða í málinu.
Á Íslandi voru rússneskir starfsmenn rússneska sendiráðsins flæmdir úr landi og sendiráði Íslands í Moskvu lokað.