ESB notar yfirstandandi orkukreppu sem vogarstöng til að hraða umskiptum frá jarðefnaeldsneyti. Verið er að ræða um hærri skatta og aukinn kostnað fyrir bæði fyrirtæki og neytendur.
Þegar stríðið í Íran þrýstir upp verði á olíu og gasi og veldur truflunum í alþjóðlegum aðfangakeðjum, undirbýr Evrópusambandið sig fyrir að taka stærra skref í átt að hraðari orkuumbreytingu. Í drögum að sameiginlegum niðurstöðum aðildarríkjanna er það sett fram sem afgerandi veikleiki að vera háður innfluttu jarðefnaeldsneyti.
Í skjalinu er umskipti yfir í endurnýjanlega lágkolefnisorku lýst sem skilvirkustu leiðinni til aukins sjálfstæðis. Jafnframt eru gerðar tilraunir til að tengja orkustefnuna sífellt meira við öryggisstefnu, þar sem fjárfestingar í hreinni tækni verða samtímis að leið til að styrkja varnargetu.
En tímasetningin vekur spurningar. Gagnrýnendur telja að bráð kreppa sé notuð til að knýja fram langtímabreytingar sem annars hefðu mætt meiri mótstöðu. Röksemdirnar séu, að þeirra mati, tækifærissinnaðar til að hygla grænu stefnunni.
„Samstöðuskattur“ á orkufyrirtækin
Samhliða pólitískri stefnumörkun um hraðari umskipti undirbýr framkvæmdastjórn ESB nýjar skattahækkanir. Samkvæmt áætlunum á að leggja þyngri skatta á jarðefnaeldsneyti en á raforku.
Markmiðið er að stýra fjárfestingum og neyslu í átt að raforkulausnum einkum frá endurnýjanlegum orkugjöfum sem kjarnorka telst núna einnig vera eftir langvarandi deilur. Tillagan er hluti af víðtækari orkupakka sem búist er við að verði kynntur í vor.
Samhliða þessu er einnig rætt um tímabundinn „samstöðuskatt“ á orkufyrirtæki sem hagnast mikið í kjölfar kreppunnar. Samkvæmt tillögunum eiga tekjurnar að nýtast til að draga úr áhrifum á heimili og fyrirtæki. Hvort fjármunirnir enda þar eða sitji eftir í ríkissjóði á eftir að koma í ljós.
Efnahagslegar afleiðingar í brennidepli
Verðhækkanir síðustu vikna hafa þegar haft greinileg áhrif á efnahag Evrópusambandið. Innflutningskostnaður á jarðefnaeldsneyti hefur hækkað verulega, sem eykur þrýsting á bæði ríkisfjármál og neytendur.
Í því samhengi er rafvæðing sett fram sem lausn sem geti stöðvað verðþróun. Lægri skattlagning raforku á að gera hana meira aðlaðandi og stuðla að uppbyggingu orkukerfa sem byggja á innlendum auðlindum.
Á sama tíma er enn óvissa um hversu hratt þessi umskipti geta átt sér stað – og hvað þau kosti. Nokkur aðildarríki hafa áður lagst gegn breytingum á orkuskattaumhverfi, sem bendir til þess að tillögurnar mæti pólitískum hindrunum. Stöðugleiki getur í reynd þýtt varanlega hærra verð.
Grænu umskiptin klædd í öryggispólitík
Loftslagsstefna ESB er núna sett fram með orðum um að draga úr viðkvæmni í sífellt óstöðugri heimi og að hraða þurfi umskiptunum enn frekar. En loftslagsstefnan hefur þegar, á núverandi hraða, mætt gagnrýni fyrir að vera keyrð of hratt áfram og á nokkrum sviðum hefur þurft að bakka, meðal annars varðandi niðurfellingu ökutækja sem ganga fyrir jarðefnaeldsneyti.
Þegar orkuverð hækkar og heimili verða fyrir efnahagslegum þrýstingi geta frekari skattaálögur aukið á þegar þunga stöðu fremur en að milda hana. Á sama tíma líta stuðningsmenn á umskiptin sem nauðsynleg og telja að kreppan sýni þörfina á að flýta breytingunum enn frekar.
Evrópusambandið lítur á stríðið í Íran sem tækifæri til að hraða umskiptum sem þegar eru hafin. Lögð er áhersla á öryggismál sem að öllum líkindum verða enn þyngri efnahagslegrar byrðar á herðum neytenda, þegar litið er til skamms tíma.