Frumkvæði framkvæmdastjórnar ESB til að „auðvelda líf frumkvöðla“ felur í sér óvænta veikleika
Þann 19. mars tilkynnti Seðlabanki ESB að hann muni halda stýrivöxtum óbreyttum að sinni. Þessi ákvörðun miðar að því að halda peningastefnunni á fíngerðu jafnvægi milli væntanlegrar 2,6% verðbólgu á evrusvæðinu árið 2026 og afar veiks 0,9% raunvaxta í vergri landsframleiðslu. Há verðbólga og stöðnun í hagkerfinu krefjast þess að Seðlabankinn hreyfi vexti í gagnstæðar áttir. Þess vegna var ákvörðunin um að halda þeim óbreyttum eina rökrétta leiðin áfram.
Vandamálið fyrir Seðlabankann er að hann er nú fastur í stöðu þar sem peningastefnan er orðin gagnslaus. Sem stefnumótandi aðili þarf bankinn utanaðkomandi aðstoð til að annað hvort draga úr verðbólgu eða auka þjóðarframleiðslu. Þar sem peningastefna er í raun einokun á stjórn verðbólgu, þá er hagvöxtur eini breytileikinn, þar sem Seðlabankinn getur vonast eftir raunverulegri aðstoð.
Lífgunartilraun á efnahagskerfi ESB
Sem betur fer fyrir aðildarríkin hefur ESB brugðist við þessu ákalli. Í hægfara ferli sem einkennir opinbera skriffinnsku hefur Brussel farið í gegnum nokkur frumkvæði, þar á meðal skýrslu Mario Draghi um hvernig megi endurlífga evrópskt hagkerfi, og er nú komið að verkefni sem kallast „EU, Inc.“ Þetta er frumkvæði sem á að auðvelda tiltekna þætti við stofnun, eignarhald og slit fyrirtækja í Evrópu.
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins kynnti þetta með stolti þann 18. mars. EU Inc. á að skapa „eitt sameiginlegt regluverk fyrir fyrirtæki“ í öllu ESB. Framkvæmdastjórnin segir að:
„Það mun verða auðveldara að hefja fyrirtækjarekstur, reka fyrirtæki og stækka innan ESB.“
Aðdáendur efnahagslegs frelsis fagna – ekki satt? Já … og nei.
Annars vegar er jákvætt að sjá að evrópsk stjórnsýsla geti gert eitthvað sem einfaldar líf frumkvöðla. Hefðbundin stjórnmál í Brussel hafa frekar snúist um að auka vald og eftirlit ríkisins. Hins vegar, þegar betur er að gáð, virðist EU Inc. fremur vera ímyndarsköpunarverkefni stjórnvalda en raunveruleg tilraun til að bæta rekstrarumhverfi fyrirtækja.
Engin krafa um hlutafé
Einn furðulegasti þátturinn er að frumkvæðið er kynnt nú í mars 2026, en á ekki að taka gildi fyrr en á fyrsta ársfjórðungi 2027. Með öðrum orðum er evrópska hagkerfið, sem Seðlabankinn hefur í raun dæmt í stöðnun, látið reka áfram í stöðnun í heilt ár til viðbótar. Það virðist ekki skipta framkvæmdastjórnina máli að vaxtarspár fyrir 2026 og 2027 hafa verið lækkaðar ítrekað síðustu mánuði.
Ef hægfara innleiðing væri eina vandamálið mætti kannski fyrirgefa það. En þegar betur er skoðað virðist EU Inc. fremur vera sýningarvara en raunverulegt tæki fyrir frumkvöðla.
Samkvæmt vefnum EUbusiness.com er fyrsta atriðið:
Hraðari skráning: frumkvöðlar og fyrirtæki geta stofnað EU Inc. félag innan 48 klukkustunda, fyrir minna en 100 evrur og án kröfu um lágmarks hlutafé.
Það er gott að hægt sé að hafa skjóta skráningu og halda kostnaði lágum. En hvað þýðir „engin krafa um lágmarks hlutafé“? Verður hægt að stofna fyrirtæki án þess að eigendur leggi fram fjármagn?
Það eru tvær ástæður fyrir því að lagaleg stofnun fyrirtækis krefst ákveðins hlutafjár (algeng upphæð í Bandaríkjunum er 50.000 dalir). Fyrst og fremst sýnir framlag hlutafjár að eigendurnir „leggja eitthvað í púkkið“ svo notað sé bandarískt orðatiltæki. Þetta eykur verulega líkurnar á því að fyrirtækið verði meira en jaðarfyrirtæki, sem er mikilvægt fyrir seinni ástæðuna að ekki ætti að leyfa fyrirtæki með engu hlutafé: ábyrgðarþáttinn.
Eigendur taka litla sem enga áhættu
Hvenær sem fyrirtæki lendir í einkaréttarlegum ágreiningi — sem það gerir óhjákvæmilega — er ábyrgð fyrirtækisins mjög mismunandi eftir því hvaða rekstrarform það hefur. Fyrir hlutafélag er skýr aðgreining milli stjórnunar og eignarhalds, sem takmarkar en jafnframt skýrir ábyrgðarskyldu á þann hátt sem ekki er mögulegt hjá einfaldari rekstrarformum. Ef fyrirtæki hefur ekkert fjármagn bera eigendur nánast enga áhættu. Þetta getur hvatt til óábyrgrar hegðunar án þess að bæta rekstur.
Þetta verður sérstaklega vandamál þegar fyrirtæki leitar að fjármagni eða fer á hlutabréfamarkað. EU Inc. á að auðvelda slíkt, en samt krefjast markaðir ákveðins eiginfjár – til dæmis þarf fyrirtæki sem ætlar inn á Nasdaq verðbréfamarkaðinn að hafa að minnsta kosti 5 milljónir dala í eigið fé.
Með því að neyða fyrirtæki til að fara í gegnum flókið ferli til að selja hlutabréf sín veitir hlutabréfamarkaður almenningi ákveðna tryggingu fyrir því að fyrirtækið sé alvöru rekstur sem geti staðið undir eðlilegum væntingum hluthafa. Með kröfu um fyrirtæki án hlutafjár er EU Inc. frumkvæðið í raun gagnstætt því markmiði að auðvelda fyrirtækjum að komast á hlutabréfamarkað.
Opnar Pandóruöskju skeljafyrirtækja
Síðan er það einföldun slitaferla:
Nýsköpunarfyrirtæki munu hafa aðgang að einfölduðum gjaldþrotameðferðum til að auðvelda lokun rekstrar. Þetta gerir frumkvöðlum kleift að prófa og þróa hugmyndir og byrja aftur ef þörf krefur.
Þetta er góð hugmynd í orði, en þegar hún er sett saman við núll-kröfu um hlutafé opnar hún Pandóruöskju fyrir skeljafyrirtæki. Ef hópur vina getur stofnað fyrirtæki án þess að leggja fram fjármagn (fyrir utan skráningargjald), fengið lagalega vernd hlutafélagsformsins og síðan lokað því auðveldlega og hljóðlega, þá gæti verið einfalt fyrir þá sem þekkja lögin að stofna fyrirtæki, leiða ólöglegar tekjur í gegnum það og loka því síðan, þegar peningar hafa verið þvegnir.
Að lokum felur EU Inc. einnig í sér hugmyndir um að einfalda skattastefnu. Undir lið um betri leiðir til að laða að starfsfólk segir frumkvæðið:
EU Inc. fyrirtæki munu geta sett upp samevrópsk kaupréttar- og hlutabréfakerfi fyrir starfsmenn. Kauprétturinn verður aðeins skattlagður af tekjum þegar hann er seldur. Þetta er lykilatriði til að tryggja aðdráttarafl, sérstaklega fyrir nýsköpunarfyrirtæki.
Sósíalískur sameignarbúskapur
Hefur framkvæmdastjórn Evrópusambandsins ekki talað við stjórnvöld í aðildarríkjunum? Í febrúar var fjallað um vaxandi vilja stjórnmálamanna til að leggja skatt á svokallaðan óinnleystan hagnað. Slíkur hagnaður felur meðal annars í sér hlutabréf.
Gerum ráð fyrir að ég eigi 100 hluti í fyrirtækinu sem ég starfa hjá. Hver hlutur er 1 evru virði. Á einu ári gengur reksturinn vel og virði hlutabréfanna hækkar í 2 evrur. Þá er ég með 100 evrur í óinnleystan hagnað sem stjórnvöld vilja skattleggja sem tekjur.
Kaupréttarsamningur er öðruvísi, en ekki svo mikið öðruvísi að hann falli sjálfkrafa utan þessa ramma. Kaupréttur er samningur milli fyrirtækis og starfsmanns um að starfsmaður geti keypt ákveðinn fjölda hluta á fyrirfram ákveðnu verði á ákveðnum tíma í framtíðinni.
Þegar kaupréttur er nýttur, það er þegar starfsmaður fær hlutabréfin, myndast söluhagnaður ef markaðsverð er hærra en kaupverðið. Ef hlutabréfin eru veitt frítt sem hluti af launum er hagnaðurinn jafnhár markaðsverðinu.
ESB stefnir að sambandsríki með aukni valdi á tekjusköttum aðildarríkjanna
Skattlagning söluhagnaðar fer fram þegar kauprétturinn rennur út. Þar er enginn árekstur milli landslaga og EU Inc. frumkvæðisins. Áreksturinn kemur upp ef landslög ná einnig til verðmætis hlutabréfa áður en kauprétturinn rennur út, það er ef kauprétturinn er skilgreindur sem óinnleystur hagnaður.
Þetta gæti átt við ef evrópskur kaupréttur virkar eins og sá bandaríski, sem hægt er að nýta hvenær sem er fram að lokadegi. En evrópska útgáfan er þó aðeins nýtt við lok. Engu að síður er raunveruleg hætta á að skattar á óinnleystan hagnað nái einnig til slíkra samninga. Ef svo verður þarf ESB að taka yfir vald frá aðildarríkjum á þessu sviði.
Þá opnast alveg nýtt vandamálasvið. Það er í þágu fyrirtækjavænna stjórnvalda að samræma skatta milli ríkja. Þar koma til skattskyldur á fyrirtækjahagnað, arð og vexti – það er tekjuskattar almennt.
Til skýringar má nefna að EU Inc. frumkvæðið lýsir ekki slíkum markmiðum beint. Hins vegar er mikilvægt að átta sig á rökréttum afleiðingum þess sem lagt er til. Ein grundvallarregla í stjórnmálum er sú að ríkið gefur aldrei neitt – ekki einu sinni auðveldari skilyrði fyrir fyrirtæki – án þess að fá eitthvað í staðinn, til dæmis aukið vald yfir skattlagningu aðildarríkja.
Heimildir: Sven R. Larson/The European Conservative