Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor emeritus í stjórnmálafræði, ritaði grein í The Conservative um arfleifðina eftir Davíð Oddsson. Í grein sinni leiðréttir Hannes ýmis rangmæli um farsælasta stjórnmálamenn Íslands á lýðveldistímanum.
Hannes Hólmsteinn Gissurarson skrifar:
Þegar áhrifamesti stjórnmálamaður Íslands frá upphafi, Davíð Oddsson, lést 1. mars 2026, skrifaði blaðamaðurinn Alda Sigmundsdóttir fjandsamlegt blogg um hann. Þar er margt rangt sett fram, og það er skylda mín að benda á það sem er réttara, til hagsbóta fyrir útlendinga sem leita áreiðanlegra upplýsinga um íslensk stjórnmál.
Einkavæðing tveggja íslenskra banka
Með vísbendingum um óeðlilega háttsemi segir Alda að tveir af þremur stærstu bönkum Íslands hafi verið seldir árið 2003 til fjárfesta með náin tengsl við stjórnarflokkana tvo, íhalds-lýðræðislega Sjálfstæðisflokk Davíðs og Framsóknarflokkinn. Þetta átti við um Búnaðarbankann (síðar Kaupþing): kaupendur hans höfðu vissulega náin tengsl við Framsóknarflokkinn. En þetta átti ekki við um Landsbankann. Aðeins einn af þremur helstu fjárfestum bankans var meðlimur í Sjálfstæðisflokknum, og hann hafði verið andsnúinn Davíð innan flokksins og starfað sem kosningastjóri helsta keppinautar Davíðs í prófkjöri flokksins árið 1982.
Laun og lífeyrir Davíðs
Eftir að hafa verið forsætisráðherra í nær fjórtán ár og utanríkisráðherra í eitt ár varð Davíð einn af þremur seðlabankastjórum árið 2009. Alda segir að í Seðlabankanum hafi Davíð notið ekki aðeins þægilegs lífeyris sem fyrrverandi forsætisráðherra heldur einnig hárra launa. Ég sat í bankaráði Seðlabankans á þeim tíma, og Davíð hafði ekkert með þá ákvörðun að gera, áður en hann varð seðlabankastjóri, að hækka laun þriggja seðlabankastjóra í samræmi við almennar launahækkanir. Þar að auki dró Davíð, sem seðlabankastjóri, ekki lífeyri sinn sem forsætisráðherra. Þegar honum var ýtt úr Seðlabankanum árið 2009 var hann með samning sem gilti til ársins 2012, en hann krafðist ekki greiðslna fram að þeim tíma. Fullyrðing Öldu er ekki aðeins smásmuguleg: hún er einnig röng.
Davíð í bankahruninu
Alda segir að sérstök rannsóknarnefnd um bankahrunið á Íslandi árið 2008 hafi talið Davíð sekan um stórkostlegt gáleysi. En í raun voru þær tvær áminningar sem nefndin beindi að Davíð og tveimur samstarfsmönnum hans hlægilegar: að þeir hefðu ekki krafist nægjanlegra upplýsinga þegar þeir höfnuðu stórum lánabeiðnum í erlendri mynt, fyrst til Landsbankans í ágúst og síðan til Glitnis í september. En auðvitað höfðu seðlabankastjórarnir enga þörf á að hafa aðgang að bókhaldi bankanna tveggja til að sjá að beiðnir þeirra væru óskynsamlegar. Ef löng skýrsla nefndarinnar er lesin vandlega sýnir hún að Davíð varaði ítrekað við óábyrgri útþenslu bankanna. En ástæðan fyrir því að allir þrír íslensku bankarnir hrundu árið 2008 var ekki aðeins sú að þeir höfðu stækkað langt umfram getu Seðlabankans og ríkissjóðs til að veita þeim lausafé í kreppu, heldur einnig að Seðlabanka Íslands var neitað um sama lausafjárstuðning frá Seðlabanka Bandaríkjanna og seðlabankar Noregs, Svíþjóðar, Danmerkur og Sviss fengu, án þess sem margir bankar í þeim löndum hefðu hrunið. Nánari upplýsingar má finna í skýrslu minni til fjármálaráðuneytisins frá 2018.
Tvær mikilvægar staðreyndir
Árið 2009 var Davíð ráðinn aðalritstjóri eina dagblaðs Íslands sem eftir var, Morgunblaðsins. Alda segir að blaðið sé í eigu nokkurra sjávarútvegsfyrirtækja og að Sjálfstæðisflokkurinn sé „í vasa þeirra“. En Ríkisendurskoðun birtir árlega lista yfir helstu styrktaraðila stjórnmálaflokka, og framlög frá sjávarútvegsfyrirtækjum eru aðeins hluti af heildartekjum Sjálfstæðisflokksins. Því er fullyrðing Öldu röng. Hins vegar er sjávarútvegur ein af sterkustu stoðum íslensks efnahagslífs, svo það kemur ekki á óvart að bæði Morgunblaðið og hinn hefðbundni atvinnulífsvæni Sjálfstæðisflokkur hafi tilhneigingu til að styðja hann.
Tvær staðreyndir eru mikilvægari en ræðuhöld Öldu. Þegar Davíð lét af stjórnmálum árið 2005 var Ísland, samkvæmt vísitölu Sameinuðu þjóðanna um mannþróun, besta land í heimi. Og það tók Ísland aðeins fimm ár að ná sér eftir bankahrunið árið 2008.