Andrej Babiš, forsætisráðherra Tékklands á innfelldri mynd.
Nýr forsætisráðherra Tékklands segir að raunhæft tækifæri til friðarsamnings milli Rússlands og Úkraínu hafi verið til staðar snemma árið 2022 en að það hafi runnið út í sandinn eftir íhlutun vestrænna leiðtoga. Ummælin enduróma gagnrýni sem áður hefur komið fram frá öðrum leiðtogum sem komu að viðræðum á fyrstu mánuðum stríðsins.
Andrej Babiš, forsætisráðherra Tékklands, sagði í viðtali við tékkneska miðilinn Nova í febrúar að Russia og Ukraine hefðu verið mjög nálægt friðarsamkomulagi vorið 2022. Samkvæmt honum var þetta eftir viðræður sem fóru fram í Istanbul í apríl sama ár.
Babiš heldur því fram að ferlið hafi hins vegar stöðvast eftir íhlutun bandamanna Úkraínu innan NATO. Hann segir að sérstaklega hafi þáverandi forsætisráðherra Bretlands, Boris Johnson, átt þátt í því að friðarviðræðum var ekki haldið áfram eftir heimsókn hans til Úkraínu.
Friður ekki saminn án aðkomu Donald Trumps
Babiš sagði jafnframt að diplómatísk viðleitni til að binda enda á stríðið hafi aukist að undanförnu. Að hans mati geti Evrópa þó ekki ein og sér náð fram friði.
Hann telur að forseti Bandaríkjanna, Donald Trump, gegni lykilhlutverki í mögulegum friðarviðræðum. Babiš segir í viðtalinu:
„Viðræðurnar eru mjög ákafar. Það virðist sem þær stefni í einhvers konar langtímalausn, að binda enda á stríðið og skapa stöðuga öryggistryggingu fyrir Úkraínu. En Evrópa mun ekki geta gert þetta án Donalds Trump.“
Forsætisráðherrann hvatti einnig evrópsk ríki til að hefja á ný bein samskipti við forseta Rússlands, Vladimir Putin, og taldi slíkt nauðsynlegt til að raunhæfur möguleiki á vopnahléi skapist.
Gagnrýndi stefnu Vesturlanda
Babiš hefur áður tekið varfærnari afstöðu til stríðsins en fyrri ríkisstjórn Tékklands. Í forsetakosningabaráttunni árið 2023 lagði hann áherslu á að hann vildi ekki „draga Tékkland inn í stríð“ og að samningar og diplómatía væri raunhæfasta leiðin fram á við.
Hann hefur einnig gagnrýnt umfang hernaðaraðstoðar við Úkraínu. Fyrir kosningarnar 2025 sagði hann að ríkisstjórn hans myndi ekki senda Úkraínu „eina einustu krónu“ í ríkisfjármögnuðum vopnasendingum, þó að landið gæti áfram lagt sitt af mörkum innan ramma Evrópusambandsins.
Fyrrverandi forsætisráðherra Ísraels tekur undir
Svipuð gagnrýni hefur áður komið fram frá Naftali Bennett, fyrrverandi forsætisráðherra Ísraels, sem tók þátt í friðarviðræðum í upphafi stríðsins.
Í viðtali árið 2023 sagði Bennett að vestrænir leiðtogar hefðu í reynd komið í veg fyrir vopnahlé og mögulegt friðarsamkomulag milli Rússlands og Úkraínu. Hann sagðist þá hafa verið í nánu sambandi við stjórnvöld í Bandaríkjunum, Bretlandi, Frakklandi og Þýskalandi á meðan viðræðurnar stóðu yfir.
Að hans sögn var Boris Johnson sérstaklega fylgjandi harðri línu gagnvart Rússlandi og lagði áherslu á að halda áfram baráttunni gegn stjórn Putins. Bennett sagði einnig að forseti Bandaríkjanna á þeim tíma, Joe Biden, hefði sýnt þeirri nálgun skilning, á meðan Frakkland og Þýskaland hefðu verið varfærnari í afstöðu sinni.
Ummæli Babiš og Bennett varpa ljósi á deilur um það, hvort raunhæft tækifæri til friðar hafi verið til staðar snemma í stríðinu og hvort pólitískar ákvarðanir Vesturlanda hafi haft áhrif um áframhald Úkraínustríðsins.