Sænska orrustuþotan Gripen stendur frammi fyrir stærstu raunprófun í sögu sinni eftir að Úkraína ákvað að gera hana að burðarási flughers landsins í stríðinu gegn Rússlandi. Samkvæmt frétt Reuters hefur úkraínska ríkisstjórnin varið 2,5 milljörðum evra úr lánapakka Evrópusambandsins til kaupa á 20 nýjum Gripen E-orrustuþotum. Svíþjóð mun auk þess afhenda 16 eldri Gripen-þotur til að styrkja loftvarnir Úkraínu.
„Við þurfum á þessum þotum að halda og fyrir okkur markar þetta alveg nýjan kafla í sögu Úkraínu,“ sagði forseti Úkraínu, Volodymyr Zelenskyj, þegar hann undirritaði samkomulagið með sænska forsætisráðherranum Ulf Kristersson á flugherstöðinni í Uppsölum í síðustu viku.
Samkomulagið gæti síðar verið útvíkkað í allt að 150 orustuþotur. Ef allt gengur samkvæmt áætlun gætu Gripen-þoturnar hafið aðgerðir gegn Rússum eftir um það bil eitt ár.
Fyrir Svíþjóð og flugvélaframleiðandann Saab verður stríðið í Úkraínu mikilvægasta raunprófun Gripen til þessa. Frá því þotan fór í sitt fyrsta flug árið 1988 hefur hún verið notuð af nokkrum ríkjum, þar á meðal Brasilíu og Suður-Afríku, en aldrei tekið þátt í stórfelldum loftbardögum gegn hernaðarstórveldi.
„Þetta verður eitthvað allt annað. Þetta verður próf á því kerfi sem þessi flugvél var hönnuð til að mæta: Rússlandi,“ sagði Johan Huovinen, ofursti og lektor við Sænska varnarmálaháskólann. „Að lokum er það próf á sænska tækni.“
Gripen var hönnuð til að starfa á stríðstímum þar sem hætta er á rússneskum árásum. Ólíkt mörgum nútímaorrustuþotum, sem reiða sig á stórar flugherstöðvar, getur Gripen tekið á loft og lent á þjóðvegum eða bráðabirgðaflugbrautum, sem gerir hana erfiðara skotmark.
„Úkraína starfar ekki frá óskemmdum flugherstöðvum samkvæmt NATO-staðli. Við notum dreifðar lendingarbrautir, malarbrautir, vegarkafla og faldar stöður víðs vegar um landið. Gripen var hönnuð nákvæmlega fyrir slíkar aðstæður,“ sagði Oleksii Antoniuk hjá varnarmálaráðuneyti Úkraínu.
„Sex manna áhöfn, einn þjálfaður tæknimaður og fimm varaliðar geta eldsneytisfyllt, hlaðið vopnum og undirbúið næsta verkefni á innan við tíu mínútum. Engin önnur flugvél í þessum flokki býður upp á þá samsetningu.“
Samkvæmt Antoniuk er rekstrarkostnaður Gripen aðeins um 8.000 bandaríkjadalir á flugtíma, sem er innan við fjórðungur af kostnaði við F-35 laumuflugvélina. Sú hagkvæmni er talin skipta miklu máli í langvinnu stríði þar sem flutningar, viðhald og kostnaðareftirlit skipta sköpum.
Úkraína telur einnig að Meteor-loft-til-loft-flaugar Gripen geti takmarkað starfsemi rússneskra orrustuþota nálægt víglínunni og dregið úr áhrifum svifsprengjuárása, sem eru meðal helstu vopna Rússa í stríðinu.
Ýmsir sérfræðingar telja þó að getu Gripen sé takmörkuð að einhverju leyti. Þotan býr ekki yfir sömu laumutækni og F-35 og getur borið minni vopnabyrði.