Jonas Andersson skrifar á sænska miðlinum Samnytt hvernig Svíþjóð hefur breyst á undanförnum áratugum varðandi íbúasamsetningu, trúariðkun og menningu. Þróunin hefur gerst í litlum skrefum sem sjást oft í atvinnugreinum, í borgum, í tölum rannsókna, lýðfræði og hjá ríkisstofnunum. Hverjar fyrir sig er breytingunum sjaldan lýst sem neinu afgerandi. Samanlagt sýna þær þó raunmynd samfélagslegra breytinga, þar sem íslam er að öðlast sífellt sterkari nærveru og inngildingu í opinberu lífi í Svíþjóð.
4.200% aukning moska í Svíþjóð á 25 árum
Skýr birtingarmynd íslamavæðingar í Svíþjóð er hin mikla fjölgun moska og bænaherbergja múslíma. Á minna en 25 árum hefur fjöldi þeirra aukist úr fáeinum moskum í um 300 um allt land sem er 4.200% aukning. Nýjar moskur eru byggðar; verslunum, iðnaðarhúsnæði og kjöllurum er breytt í moskur.
Þessi þróun þýðir að íslam hefur í dag skipulega nærveru í fjölda sænskra sveitarfélaga, jafnvel á stöðum þar sem trúarbrögðin voru áður jaðarsett. Moskur virka ekki aðeins sem tilbeiðslustaðir, heldur einnig sem félagslegar miðstöðvar og þá oft með tengsl við stærri innlend og alþjóðleg net.
Stjórnmálin og viðvörunarmerkin
Richard Jomshof, helsti stjórnmálamaður Svíþjóðardemókrata, segir þróunina vera hugmyndafræðilega og félagslega martröð. Hann lýsir íslam sem miklu meira en trúarkerfi og varar við því að trúarbrögðin virki einnig sem stjórnmálakerfi með metnað að hafa áhrif á þjóðfélagið sem við búum í.
Vinstri menn og múslímskir hópar gagnrýna með látum slíkar yfirlýsingar enda mynda þessir hópar sífellt stærri kjósendahóp Jafnaðarmanna og Vinstri flokksins. Þeir endurspegla samtímis hina víðtæku stjórnmálaumræðu um hvernig trúarstofnunum er komið á fót í Svíþjóð og samskipti ríkisins við þær. Jomshof skrifaði:
„Og að þess konar einræði sé leyft að starfa í Svíþjóð og nota lýðræðið okkar með það að markmiði að taka það frá okkur. Því það er einmitt tilgangurinn. Það er því ljóst að þetta er ótrúlegt vandamál.“
Richard Jomshof (SD)
Ágreiningur fræðasamfélagsins
Umræðan um íslam í Svíþjóð nær einnig til fræðasamfélagsins. Áberandi dæmi er rannsakandinn Sameh Egyptson, en ritgerð hans um hið pólitíska íslam og tengsl Múslímabræðralagsins við jafnaðarmenn leiddi til víðtæks ágreinings innan fræðasamfélagsins. Egyptsson skrifar:
„Ég afhjúpaði samninga milli bræðralags jafnaðarmanna og Múslímabræðralagsins. Jafnaðarmannaflokkurinn fær atkvæði og í staðinn fá íslamistarnir skóla, byggingarleyfi fyrir moskur og sæti í þinginu og sveitarfélögum og sýslunefndum.“
Fræðimenn jafnaðarmanna kærðu Sameh Egyptson fyrir ritgerðina en hann var sýknaður af öllum ákærum um rannsóknarmisferli. Ferlið varpaði ljósi á vandann um hvað megi rannsaka varðandi íslam í Svíþjóð og hvað megi skrifa um íslam í Svíþjóð. Málið hefur verið notað sem dæmi um hvernig rannsóknir sem draga í efa rótgrónar frásagnir um íslam mæta mikilli mótspyrnu innan fræðasamfélagsins.
Lýðfræði sem langtíma drifkraftur
Í bakgrunni fjölgun moska eru lýðfræðilegar breytingar. Finnski stærðfræðingurinn og lýðfræðigreinandinn Kyösti Tarvainen, prófessor emeritus við Aalto-háskólann, varar við því að Svíþjóð, miðað við núverandi fæðingartíðni og innflutning, standi frammi fyrir sögulegum umskiptum íbúanna á þessari öld. Hætta er á að Svíþjóð verði kalífat.
Samkvæmt Tarvainen er þróunin stærðfræðilega fyrirsjáanleg. Lágt fæðingarhlutfall meðal innfæddra Svía er samofið áframhaldandi hömlulausum innflutningi fólks og hærri frjósemi í ákveðnum hópum. Hann skrifar:
„Mikilvægur þáttur er að margar múslímskar fjölskyldur fá peninga frá heimalöndum sínum svo þær geti styrkt stöðu sína á Vesturlöndum gegnum frjósemi. Það er stærðfræðileg staðreynd að múslimar verða í meirihluta. Enn fremur má benda á að því fleiri börn sem þeir eignast í Svíþjóð, þeim mun meiri peninga fá þeir frá sænska ríkinu.“
Nýja normið
Breytingarnar sjást einnig í því hvernig sænskar stofnanir lýsa hefðum þjóðarinnar. Þegar Norræna safnið kynnir Ramadan og Id al-Fitr sem sænskar hátíðir, þá er það hluti af markmiði safnsins að skrásetja samtímalíf og siði.
Á sama tíma líta gagnrýnendur á þetta sem merki um hvernig íslamavæðingin er orðin eðlileg og hvernig íslam er smám saman að taka þátt sem hluti af sænskri menningu. Talsmenn íslamavæðingarinnar lýsa þessari þróun sem eðlilegri og hún endurspegli hið breytta þjóðfélag. Gagnrýnendur telja hins vegar að þróunin feli í sér endurmótun sænskrar sjálfsmyndar, þar sem ríkjandi hefðum er ýtt til hliðar fyrir íslamska siði.