Haraldur Ólafsson formaður Heimssýnar ritar eftirfarandi á blog.is:
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir ritar grein í Morgunblaðið 30. apríl sl. Þar fer hún um víðan völl í að mála upp kosti þess og nauðsyn að Ísland verði eitt af aðildarríkjum Evrópusambandsins. Í því samhengi grípur hún til þess að segja að „það sé ekki valkostur að grafa sig í fönn“.
Það sem ráðherrann lýsir sem breyttri heimsmynd er þó að mörgu leyti ekki nýtt. Óvissa í alþjóðamálum og brot á alþjóðalögum hafa lengi verið hluti af alþjóðakerfinu.
Framsetning af þessu tagi er dæmigerð fyrir pólitíska umræðu þar sem myndlíkingar taka yfir hlutverk röksemda. „Að grafa sig í fönn“ er ekki mælanleg fullyrðing og ekki afmörkuð stefna, heldur mynd sem hægt er að fylla með nánast hvaða efni sem er.
„Að grafa sig í fönn“ er gamalt hugtak yfir úrræði sem var nýtt þegar fólk var í háska fjarri byggð í stórviðrum að vetri til. Fólk gróf sig í fönn til að verja sig fyrir veðri. Það er því ekki merki um aðgerðaleysi heldur viðbragð við aðstæðum – stundum eina skynsamlega leiðin.
Í skrifum utanríkisráðherra er þetta hins vegar notað í allt öðrum tilgangi og látið gefa til kynna hreyfingarleysi – án þess að skilgreina hvað það þýðir í raun.
Ef eitt er útilokað hlýtur eitthvað annað að vera í boði. En hvað?
Hver er valkosturinn?
Hver eru skrefin?
Og hverjar eru afleiðingarnar?
Þarna yfirgnæfir þögn ráðherrans orðaflauminn. Framsetning hennar gefur í skyn að önnur sjónarmið en hennar séu ekki aðeins röng heldur jafnvel óábyrg. Þannig færist umræðan frá efnislegri greiningu yfir í afstöðu til þess hverjir séu „með“ og hverjir „á móti“.
Nei, Þorgerður Katrín — það þarf að skilgreina af raunsæi þá valkosti sem eru í boði og segja hvað eigi að gera, hvernig og af hverju eða jafnvel hvort.
Þegar ráðherrann segir að það sé ekki valkostur að grafa sig í fönn er hún einfaldlega að forðast umræðu um efnið sjálft.