Þjóðólfi hefur borist lögfræðiálit Loga Kjartanssonar (sjá pdf að neðan), sem hann hefur sent til Alþingis viðvíkjandi valdsvið og verkahring ráðherra í sambandi við fyrirhugaða þjóðaratkvæðagreiðslu skv. þingsályktunartillögu utanríkisráðherra sbr. þingskjal 835 og þar að lútandi undirbúning og aðdraganda. Logi Kjartansson sendir umsögnina fyrir hönd umbjóðenda sinna, þeirra Þrastar Jónssonar og Sigfúsar Aðalsteinssonar.
Það er ekki lengur hægt að líta fram hjá því sem blasir við. Þessi lögfræðilega umsögn sem nú liggur fyrir Alþingi dregur upp alvarlega mynd af framgöngu utanríkisráðherrans í máli sem snertir sjálft fullveldi Íslands. Þetta er ekki bara spurning um pólitískan ágreining heldur er þetta spurning um grundvallarlöggjöf Íslendinga.
Í umsögninni segir skýrt:
„Stjórnarskrá Íslands heimilar engan veginn framsal fullveldis frá Íslandi til Evrópusambandsins.“
Þrátt fyrir það hefur verið unnið að undirbúningi ferlis sem gengur út á hið gagnstæða sem eitt og sér er mikið áhyggjuefni. En hitt er enn alvarlegra að í sömu umsögn kemur fram orðalag sem býður ekki upp á túlkun heldur er skýr niðurstaða um að utanríkisráðherrann hefur farið út fyrir sitt lögbundna valdsvið:
„Telja má ótvírætt að utanríkisráðherra skorti og hafi bersýnilega skort vald til þeirra aðgerða sem ráðist hefur verið í.“
Þegar slíkt gerist er ekki um að ræða eitthvert formsatriði. Þetta er grundvallarbrestur í stjórnsýslunni. Umsögnin bendir jafnframt á að slíkt teljist „verulegt ógildingarmark.“ eða með öðrum orðum að ákvarðanir sem teknar eru án heimilda geta verið ógildar frá upphafi. Þetta þýðir að fyrirhuguð atkvæðagreiðsla um aðild Íslands að Evrópusambandinu – sem er stærsta pólitíska mál samtímans, er hugsanlega byggt á lagalegum sandi.
Í umsögn Loga Kjartanssonar kemur fram að:
„Fyrirhuguð þjóðaratkvæðagreiðsla getur ekki talist á lögmætum grundvelli reist.“
Þetta eru þung orð. Ef sjálft ferlið sem á að kalla fram vilja þjóðarinnar er ekki byggt á traustum lagagrundvelli, þá er verið að grafa undan trausti þjóðarinnar á stjórnvöldum í stað þess að styrkja það.
Það er ekki hægt að fela sig á bak við slagorð um „lýðræði“ þegar grundvallarreglur um valdaskiptingu eru brotnar. Í umsögninni er jafnframt bent á að þessi mál heyri ekki undir utanríkisráðherra heldur forsætisráðuneytið. Þrátt fyrir það hefur utanríkisráðherrann tekið sér þetta hlutverk.
Það kallar á ábyrgð.
Utanríkisráðherra verður að stíga til hliðar
Þegar alvarlegur vafi leikur á því hvort ráðherra hafi farið út fyrir valdheimildir sínar í jafn þýðingarmiklu máli og þessu, er ekki nóg að halda áfram eins og ekkert hafi í skorist. Traust er forsenda þess að hægt sé að stjórna landinu.
Á meðan slíkur grandvallalegur vafi er uppi, þá verður utanríkisráðherra að stíga til hliðar þar til málið hefur verið upplýst til fulls. Það er lágmarkskrafa í lýðræðisríki.
Alþingi má ekki þegja
Ef Alþingi bregst ekki við núna, þá er verið að senda þau skilaboð að framkvæmdarvaldið geti farið út fyrir lögbundin mörk án afleiðinga. Það er afar hættuleg þróun og andstæð andanum og lagagreinum í stjórnarskránni. Og þegar ráðherrar fara út fyrir valdheimildir sínar í slíkum málum, þá verður að grípa til aðgerða.
Strax.
Umsögn Loga Kjartanssonar má lesa hér að neðan: