Óhætt að senda minningargreinina í Moggann – um Morgunblaðið
Morgunblaðið er búið að vera sem áreiðanlegur fréttamiðill. Blaðið birtir í gær grein sem flokkuð er undir „innlendar fréttir”: Ólafur Ragnar fer hörðum orðum um grein FT og ESB. Þetta er ekki „innlend frétt.” Þessi hrákasmíð er ekki einu sinni frétt, heldur nafnlaust skoðanakrot: „Ólafur virðist alveg gáttaður… Ólafur fer stórum orðum…Ólafur hefur greinilega legið yfir greininni…”
Hvaða djöflasýru er verið að drekka þarna á ritstjórn Morgunblaðsins? Hvernig dettur þeim í hug að láta frá sér svona rusl? Þeir sem skrifa „fréttirnar” á Mogganum eru ef til vill margir úr HÍ – Heimskuvæðingarverksmiðju Íslands – og vita ekki betur, en hvað er ritstjórnin að hugsa?
Það er ekki erfitt að skrifa fréttir – erfiðara að skrifa góðar fréttir – en aðalreglan er þessi: Hvað, hver, hvenær, hvar, hvers vegna, hvernig? Þessi „frétt” Morgunblaðsins fullyrðir að Ólafur Ragnar hafi virst „alveg gáttaður” („frétta”menn Mbl. virðast sjá í gegnum fjöll og firnindi inn í heila og á heimili annarra, geta lesið þeirra hugsanir og séð hvort þeir hafi „legið yfir” greinum) á „nýrri grein Financial Times um að Evrópusambandið sé opið fyrir því að veita Íslandi undanþágu frá fiskveiðistefnu sambandsins til að flýta fyrir hugsanlegu aðildarferli” en lætur algjörlega hjá líða að fjalla efnislega um X færslurnar, svo Mbl. geti gegnt hlutverki sínu og frætt lesendur nánar um hvers vegna Ólafur Ragnar ritaði þessar færslur og um hvað hann var að tala. En það hefði vitanlega þýtt raunveruleg vinna fyrir „frétta”manninn og alvöru fréttaskrif tíðkast ekki lengur í íslenskum fjölmiðlum.
Í gamla daga reyndu menn a.m.k. að þykjast skrifa fréttir, „frétta”maðurinn hefði snúið sér til „sérfræðinga” með réttar skoðanir og fengið þá til að segja ofangreint rugl.
Eini fróðleikurinn sem lesendur geta dregið af þessum skrifum er að Ólafur Ragnar (hver) skrifaði X færslur um ESB (hvað) í gær (hvenær), að „frétta”manni eða/og ritstjórn Mbl. finnist eitthvað hæðnislegt við þær og að hvorki sé ástæða til að taka fyrrverandi forseta Íslands né ummæli hans alvarlega með því að fjalla um þau efnislega eða á málefnalegan hátt.
Kannski áttu þessi skrif að fara á persónulega FBsíðu blaðamannsins, en fóru af slysni inn í fréttaforrit blaðsins og ritstjórn Morgunblaðsins mun e.t.v. biðja lesendur afsökunar á þessari gróflegu móðgun við lesendur. Hver svo sem ástæðan er, fer ekki á milli mála að fagleg fréttamennska á Íslandi er liðin undir lok.
Ef ritstjórn Morgunblaðsins hefur áhuga á að endurreisa slíka starfsemi, er hér stutt skýring á muninum á frétta- og skoðanaskrifum:
Fréttir eiga að upplýsa, segja frá staðfestum staðreyndum, útskýra hvað gerðist, hverjir komu að málinu, hvenær og hvar það gerðist, hvernig, hvers vegna og hvaða gögn styðja fullyrðingar. Hlutverk fréttamanns er að afla upplýsinga af sanngirni, sannreyna þær, setja þær í samhengi og miðla þeim skýrt án þess að reyna að leiða lesendur að fyrirfram ákveðinni niðurstöðu.
Skoðanaskrif eiga að sannfæra, túlka, gagnrýna eða færa rök fyrir ákveðnu sjónarmiði. Þar má byggja á staðreyndum og fréttavinnu, en jafnframt er þar lögð fram dómgreind, greining, gildi og niðurstöður ritara. Skoðanablaðamennska er fullgild þegar hún er gagnsæ, rétt og skýrt merkt — en hún má aldrei dulbúast sem hlutlausar fréttir.
Mikilvægustu reglurnar í fréttaskrifum eru einfaldar: rétt er mikilvægara en hratt; sannreyna staðhæfingar með traustum heimildum eða beinum gögnum; greina skýrt á milli þess sem er vitað, þess sem er óljóst og þess sem enn er aðeins fullyrt; leita viðbragða frá öllum helstu aðilum; tilgreina heimildir („samkvæmt dómsgögnum“, „að sögn lögreglu“, „að sögn vitna“); forðast gildishlaðið orðalag og ósannaðar lýsingar; veita samhengi svo staðreyndir verði ekki villandi; leiðrétta mistök hratt og af gagnsæi; og halda eigin skoðunum utan við fréttatextann. Góð frétt er sanngjörn, nákvæm, skýr og traustvekjandi — hún gerir lesendum kleift að mynda sér eigin skoðun á grundvelli vandaðrar fréttamennsku.
Íris Erlingsdóttir er fjölmiðlafræðingur