Evrópska framkvæmdastjórnin hefur kynnt nýja andrasisma-stefnu fyrir tímabilið 2026–2030. Markmiðið er að berjast gegn mismunun, hatursglæpum og ójöfnuði innan sambandsins. Stefnan beinist nánast eingöngu að vernd minnihlutahópa með innflytjendabakgrunn og aðfluttra hópa sem sagðir eru verða fyrir kynþáttamisrétti. Þörfin á vernd fyrir eigin íbúa er varla nefnd.
Nýja stefnan, sem Framkvæmdastjórn ESB kynnir er framhald aðgerðaáætlunar gegn kynþáttamisrétti 2020–2025. Framkvæmdastjórnin vísar til skoðanakannana þar sem nær tveir af hverjum þremur borgurum ESB segja að þjóðernismismunun sé útbreitt vandamál í löndum þeirra.
Stefnan felur meðal annars í sér harðari aðgerðir gegn hatursglæpum og hatursorðræðu á netinu, fjárfestingu í jafnrétti innan skóla, vinnumarkaðar, heilbrigðisþjónustu og húsnæðismála, betri tölfræði um þjóðernismismunun, fræðsluherferðir og upplýsingaaðgerðir um í aðildarríkjum ESB sem og áframhaldandi fjárhagslegur stuðningur við félagasamtök sem vinna gegn kynþáttamisrétti.
Nokkrir hópar eru nefndir – en ekki innfæddir
Í skjalinu skrifar framkvæmdastjórnin í almennu orðalagningu að mismunun „vegna kynþáttar eða þjóðernis“ sé óásættanleg og að réttindi gildi jafnt fyrir alla. Það sem síðan er lyft fram reynist þó vera afmarkaðra: and-svartur rasismi, and-síganaismi [sic] gegn Rómum, gyðingahatur, and-Asískur rasismi og hatur gegn múslimum.
Auk þess eru innflytjendur og einstaklingar með innflytjendabakgrunn ítrekað nefndir sem hópar sem þurfa meiri vernd og inngildingu, sérstaklega á vinnu- og húsnæðismarkaði.
Engin skýr ákvæði finnast um að vernda frumbyggjaþjóðir Evrópu, sögulegar meirihlutaþjóðir eða þjóðernislega innfædda hópa gegn mismunun, jaðarsetningu eða lýðfræðilegum átökum. Ekki er heldur fjallað um málefni á borð við menningarlega samheldni, aðlögunarvandamál eða spennu milli innfæddra og nýtilkominna hópa.
Áhersla lögð á „kerfislægan rasisma“
Meginþáttur stefnunnar er vinstrihugmynd um „kerfislægan rasisma.“ Framkvæmdastjórnin veltir upp að mismunun geti verið innbyggð í samfélagskerfi og stofnanir evrópskra ríkja, til dæmis lögreglu, skólakerfi, atvinnulífi og opinberri stjórnsýslu.
Því er lagt til að fræða opinbera starfsmenn, setja leiðbeiningar gegn þjóðlegri skilgreiningu og yfirfara gervigreindarkerfi sem gætu mismunað ákveðnum hópum en ekki rætt um þegar Evrópubúar verða sjálfir fyrir mismunun eins og komið hefur til dæmis hvað eftir annað fram í svo kölluðum niðurlægingarránum í Svíþjóð, þar sem sænskir unglingar eru látnir klæða sig úr fötum, kyssa skó ofbeldisinnflytjanda og eiga á hættu að vera misþyrmt og jafnvel drepnir.
Stefnan lýsir því nær eingöngu minnihlutahópum og innfluttum hópum sem þurfandi á vernd að halda, á meðan mismunun sem bitnar á upprunalegum þjóðarhópum Evrópu fær ekki samsvarandi athygli eða eru taldir þurfa sömu vernd gegn mismunun.
Saxað úr stefnu ESB:
Ný Eurobarometer-könnun frá Evrópusambandinu sýnir að stór hluti Evrópubúa telur mismunun vera útbreitt vandamál í sínum löndum. Niðurstöðurnar ná til allra aðildarríkja ESB og varpa ljósi á viðhorf almennings til mismunandi tegunda mismununar. Samkvæmt könnuninni telja margir að mismunun byggð á þjóðerni, uppruna og öðrum þáttum sé algeng í hinu daglegu lífi. Einnig kemur fram að hluti fólks hefur sjálft upplifað mismunun á síðustu 12 mánuðum.
Mismunun talin algeng
Könnunin sýnir að ákveðnir hópar eru oftar nefndir sem þeir sem verða fyrir mismunun. Sérstaklega er bent á mismunun gagnvart Rómum, fólki af erlendum uppruna og öðrum minnihlutahópum.
- Rómar: um 63% telja mismunun útbreidda
- Þjóðerni/uppruni: um 59%
- Kynhneigð: um 53%
- Trú: um 47%
- Fötlun: um 44%
Margir hafa upplifað mismunun
Könnunin sýnir einnig að um fjórðungur Evrópubúa segist hafa upplifað mismunun á síðasta ári.
- Um 25% segjast hafa orðið fyrir mismunun
- Um 75% segjast ekki hafa upplifað hana
Mismunun á sér stað víða
Mismunun á sér ekki aðeins stað á einum stað heldur víða í samfélaginu.
- Algengast í opinberum rýmum
- Einnig á vinnumarkaði
- Í þjónustu og húsnæðismálum
- Á netinu og samfélagsmiðlum
Viðvarandi samfélagslegt vandamál
Niðurstöðurnar benda til þess að mismunun sé áfram víðtækt og margþætt vandamál innan Evrópusambandsins. Hún getur haft áhrif á líf fólks á mörgum sviðum, þar á meðal atvinnu, félagslega stöðu og aðgengi að þjónustu. Hins vegar er lítill sem enginn gaumur gefin að þeirri staðreynd að sumir hópar innflytjenda eru ofbeldissinnaðir, fara út í eiturlyfjasölu og stunda ógnarstjórn í þeim hverfum þar sem þeir ráða ríkjum. Í Svíþjóð er það stórt vandamál, að margir saklausir eru drepnir í misgripum í skot- og sprengjuárásum. Að yfirvöld reyna að gera lítið úr því er ákveðin mismunum gegn heimamönnum, þegar verið er að vernda minnihlutahópa.