Spennan í Miðausturlöndum hefur náð nýju hámarki eftir að Bandaríkin og Ísrael hófu sameiginlega og víðtæka hernaðaraðgerð gegn Íran að morgni laugardags. Sprengingar heyrðust í Teheran og víðar um landið samtímis og eldflaugum var skotið í átt að Ísrael, þar sem milljónir íbúa neyddust til að leita skjóls í sprengjuheldum byrgingum.
Forseti Bandaríkjanna, Donald Trump, tilkynnti aðgerðina í myndbandsávarpi á Truth Social og lýsti henni sem umfangsmiklum og yfirstandandi hernaðaraðgerðum gegn írönsku stjórninni. Hann sagði markmiðið vera að steypa stjórninni af stóli og útiloka að Íran geti nokkru sinni eignast kjarnavopn. Trump hét því að „eyða eldflaugum þeirra og jafna eldflaugaiðnaðinn við jörðu“ og að íranska flotanum yrði „útrýmt.“ Þá bauð hann liðsmönnum íranska byltingarvarðliðsins, hersins og lögreglunnar upp á sakaruppgjöf legðu þeir niður vopn sín, en annars biði þeirra „öruggur dauði.“
Ísraelska varnarmálaráðuneytið hefur lýst aðgerðinni, sem Ísraelar nefna „Öskur ljónsins“ sem fyrirbyggjandi árás til að uppræta tilvistarógnir gegn ríkinu. Varnarmálaráðherra Israel Katz greindi frá því að landið hefði lýst yfir tafarlausu neyðarástandi og að aðgerðin hefði verið skipulögð í marga mánuði í samstarfi við Bandaríkin.
Trump sagði í ávarpi sínu:
„Til hins mikla, stolta Íranska fólks segi ég í kvöld, að tími frelsis er í nánd. Verið innandyra. Það er hættulegt úti. Sprengjur munu falla alls staðar. Þegar við erum búnir – takið þið yfir með stjórn ykkar. Hún verður ykkar. Þetta er líklega eini möguleikinn í margar kynslóðir.”
Skipulagt í marga mánuði
Samkvæmt öryggisheimildum var aðgerðin undirbúin sameiginlega í marga mánuði og upphafsáfanginn áætlaður til fjögurra daga. Tímasetningin, að morgni dags, á að hafa verið valin til að koma Íran á óvart. Bandarískir embættismenn sögðu við The New York Times að loftárásirnar yrðu líklega umfangsmeiri en í fyrri aðgerð, þegar Bandaríkin réðust á írönsk kjarnorkumannvirki í stríðinu árið 2025.
Eitt árásarmarkanna á að hafa verið nálægt skrifstofum sem tengjast æðsta leiðtoga Írans, Ali Khamenei, en óljóst er hvort hinn 86 ára leiðtogi hafi verið á staðnum. Hann hefur ekki sést opinberlega í nokkra daga. Óháðar heimildir herma að einnig hafi verið ráðist nærri heimilum og skrifstofum áhrifamikilla aðila innan stjórnkerfisins.
Íran brást skjótt við með því að skjóta skammdrægum og langdrægum eldflaugum á Ísrael, sem leiddi til viðbragða loftvarna- og viðvörunarkerfa víða um land. Íranskir ríkisfjölmiðlar staðfestu sprengingar í höfuðborginni og öðrum héruðum, og talsmaður íranskra stjórnvalda hét því að viðbrögðin yrðu „stórfelldar“
Bandaríska sendiráðið í Katar gaf út öryggisfyrirmæli til starfsfólks og bandarískra ríkisborgara á svæðinu, á sama tíma og ísraelsku loftrými var lokað fyrir almennri farþegaflugumferð. Leyniþjónustan Mossad birti jafnframt skilaboð á persnesku á Telegram þar sem Íranar voru hvattir til að deila myndum og myndskeiðum af andspyrnu sinni gegn stjórninni og sagði: „Þið eruð ekki ein. Saman munum við endurreisa Íran til fyrri dýrðar.“
Á meðan alþjóðasamfélagið fylgist grannt með þróun mála ríkir óvissa um næstu skref og hvort átökin marki upphafið að endalokum ayatollah-stjórnarinnar í landinu. Myndskeið hafa jafnframt farið í dreifingu þar sem sjá má Írani fagna eftir að heimili ayatollahs í Teheran varð fyrir árás.