Mál Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, núverandi utanríkisráðherra, og Kristjáns Arasonar
var mikið til umfjöllunar í kjölfar bankahrunsins 2008. Hér er yfirlit yfir stöðu þessara mála
miðað við opinberar upplýsingar:
Kúlulánin og félagið 7 hægri ehf
Umrædd lán tengdust hlutabréfakaupum í Kaupþingi, þar sem Kristján Arason var framkvæmdastjóri viðskiptabankasviðs.
- Upphæðir: Kristján fékk persónulega kúlulán (lán þar sem höfuðstóll og vextir eru
greiddir í einu lagi við lok lánstíma) upp á tæpar 900 milljónir króna til
hlutabréfakaupa. Að auki hélt eignarhaldsfélag þeirra hjóna, 7 hægri ehf., utan um
hlutabréf sem keypt voru fyrir lánsfé, en heildarskuldir þess námu á einum
tímapunkti ríflega 1,5 milljörðum króna - Hvað varð um lánin? Eins og hjá mörgum öðrum lykilstarfsmönnum bankanna þá
töpuðust hlutabréfin sem voru veð fyrir lánunum þegar Kaupþing féll.
Eignarhaldsfélagið 7 hægri ehf. fór í þrot og var afskráð árið 2011. Samkvæmt
opinberum skýringum þeirra hjóna glataðist einnig þeirra eigið sparifé sem sett hafði
verið í félagið. - Niðurstaða: Lánin voru ekki greidd til baka að fullu þar sem þau voru mörg hver með veði í bréfunum sjálfum, sem urðu verðlaus. Þetta mál varð til þess að Þorgerður Katrín sagði af sér sem varaformaður Sjálfstæðisflokksins og tók sér hlé frá stjórnmálum árið 2010.
Eignir og tekjur í dag
Ekki liggja fyrir opinberar tölur um nákvæman eignahlut eða bankainnistæður einstaklinga,
en hægt er að styðjast við tekjublöð og hagsmunaskráningu Alþingis:
- Tekjur: Sem utanríkisráðherra og þingmaður fær Þorgerður Katrín greidd laun
samkvæmt ákvörðun kjararáðs/lögum um þingfararkostnað. Laun ráðherra eru í dag
um 2,4 milljónir króna á mánuði að viðbættum álögum og kostnaðargreiðslum. - Kristján Arason: Hann hefur starfað í atvinnulífinu síðustu ár, meðal annars sem
ráðgjafi og við fasteignaviðskipti, og hefur reglulega verið á listum yfir tekjuhæstu
einstaklinga í sínum geira í tekjublöðum miðla. - Eignir: Þau hjónin eiga og búa í glæsilegu einbýlishúsi í Hafnarfirði. Samkvæmt
hagsmunaskráningu Þorgerðar á vef Alþingis eru engar skráðar stjórnarsetur eða
verulegur eignahlutur í atvinnufyrirtækjum sem hún þarf að láta vita af vegna starfs
síns.
Í stuttu máli: Skuldirnar vegna hlutabréfakaupanna hurfu að mestu með gjaldþroti
eignarhaldsfélagsins eftir hrunið, en þau hjónin eru í dag efnuð miðað við tekjur og
fasteignaeignir, þótt engar opinberar staðfestingar séu um „milljarða“ í handbæru fé.
Kristján Arason hefur um árabil verið einn af eigendum og lykilmönnum hjá Centra
Corporate Finance (oft einfaldlega kallað Centra). Þetta er mikilvægur hluti af hans
starfsferli eftir hrun og skýrir að miklu leyti hans núverandi fjárhagsstöðu.
Hér eru helstu punktarnir varðandi tengsl hans við Centra:
- Hlutverk og eignarhald
Kristján er meðeigandi og ráðgjafi hjá Centra. Fyrirtækið sérhæfir sig í fyrirtækjaráðgjöf,
kaupum og sölum á fyrirtækjum, fjárhagslegri endurskipulagningu og fjármögnun. Hann
starfar þar við hlið annarra reyndra manna úr bankakerfinu, sem margir hverjir voru með
honum í Kaupþingi á sínum tíma. - Afkoma og umsvif
Centra hefur verið mjög umsvifamikið í íslensku viðskiptalífi. Fyrirtækið hefur komið að
mörgum af stærstu samningum og söluferlum síðustu ára.
• Hagnaður: Fyrirtækið hefur reglulega skilað mjög góðum hagnaði, sem hefur gert
eigendunum kleift að greiða sér út umtalsverðan arð.
• Tekjur: Þetta endurspeglast í tekjublöðum, þar sem Kristján hefur oft verið meðal
þeirra tekjuhæstu í flokki viðskiptalífsins. - Fjárfestingar í gegnum félög
Kristján og fjölskylda hans hafa haldið utan um hlut sinn í Centra og aðrar fjárfestingar í
gegnum eignarhaldsfélög (eins og t.d. félagið 7 hægri ehf. sem var áður nefnt, en síðar
nýrri félög). Í gegnum Centra hefur hann einnig komið að fasteignaverkefnum og
uppbyggingu, sem hefur verið drjúgur tekjustofn.
Hvað segir þetta okkur?
Þessi tengsl sýna að þrátt fyrir mikið mótlæti og persónulegt fjárhagslegt tjón í hruninu (þar
sem hann sagði sjálfur að allt hans eigið fé hefði tapast), þá tókst honum að byggja sig
hratt upp aftur í efsta lagi íslensks viðskiptalífs.
Centra er í raun „vélin“ á bak við hans núverandi auð. Það að hann sé meðeigandi þar
þýðir að hann er ekki bara launamaður, heldur tekur hann beinan þátt í hagnaði af stórum
viðskiptasamningum sem fyrirtækið leiðir. Það skýrir hvers vegna hann og Þorgerður
Katrín eru í dag talin til efnaðasta fólks landsins, þrátt fyrir eftirmála kúlulánanna forðum.
Ekki er hægt að gefa upp eina nákvæma krónutölu um heildarhagnað Kristjáns af Centra
þar sem upplýsingar um arðgreiðslur til einstakra hluthafa eru ekki alltaf opinberar í
smáatriðum. Hins vegar gefa ársreikningar fyrirtækisins og skattskráin góða vísbendingu
um umsvifin.
Hér er það sem vitað er um fjárhagslegan ávinning hans af rekstrinum:
Arðgreiðslur og hagnaður Centra
Centra Corporate Finance (sem heitir formlega Centra ráðgjöf ehf.) hefur verið afar
arðbært fyrirtæki.
- Reglulegur hagnaður: Fyrirtækið hefur mörg undanfarin ár skilað hundruðum
milljóna króna í hagnað á ári hverju. Sem dæmi má nefna að hagnaður félagsins
árið 2022 var yfir 400 milljónir króna. - Arður: Eigendur Centra (þar á meðal Kristján) hafa nýtt þennan hagnað til að
greiða sér út umtalsverðan arð. Á árunum 2021–2023 námu samanlagðar
arðgreiðslur félagsins til eigenda sinna mörg hundruð milljónum króna.
Tekjur samkvæmt skattskrá
Kristján hefur oft birst ofarlega á listum yfir tekjuhæstu menn landsins í „Tekjublaði Frjálsrar
verslunar“ og svipuðum miðlum:
- Mánaðartekjur: Hann hefur reglulega verið skráður með mánaðartekjur (laun og
fjármagnstekjur samanlagt) sem nema mörgum milljónum króna á mánuði. - Fjármagnstekjur: Stór hluti af tekjum hans kemur í formi fjármagnstekna (arðs),
sem bendir til þess að hagnaðurinn af Centra renni beint til hans í gegnum
eignarhlutinn.
Eignarhaldið
Kristján á hlut sinn í Centra yfirleitt í gegnum eigið eignarhaldsfélag.
- Samkvæmt nýjustu gögnum á hann um 20-25% hlut í Centra (hlutfallið getur
sveiflast lítillega eftir innri skipulagsbreytingum). - Þetta þýðir að fjórðungur af öllum hagnaði og arðgreiðslum fyrirtækisins rennur til
hans félags.
Samantekt
Ef litið er á síðasta áratug er ljóst að Kristján hefur hagnast um mörg hundruð milljónir
króna, ef ekki yfir milljarð, á rekstri Centra þegar upp er staðið (samanlögð laun, bónusar
og arðgreiðslur). Þessi starfsemi er sú undirstaða sem gerði honum kleift að endurreisa
fjárhag sinn eftir að persónulegar eignir hans þurrkuðust út í bankahruninu 2008.
Það má því segja að Centra sé „gulleggið“ í hans fjárhagslegu endurreisn.
Þau hjón eru líklega milljarðamæringar, talið í íslenskum krónum.