Hvíta húsið setur mikinn þrýsting á Úkraínu til að samþykkja nýja friðartillögu innan viku. Annars á landið á hættu að missa stuðning Bandaríkjanna, samkvæmt Washington Post. Viktor Orbán segir að Donald Trump reyni raunverulega að koma á friði á meðan ESB-elítan reynir að halda því áfram og vill senda enn þá meiri peninga og vopn til Úkraínu (sjá X að neðan).
Samkvæmt The Telegraph gerir stjórnmálaelíta ESB grín að tillögunni jafnvel þótt hún hafi ekki séð hana. Khrystyna Gayovishin sendiherra Úkraínu hjá Sameinuðu þjóðunum lýsti vonbrigðum sínum með fleiri af punktum sáttmálans. Eftir símtal við varaforseta Bandaríkjanna JD Vance hélt Zelenský ræðu og sagði að hann „myndi ekki svíkja Úkraínu.“ Politico segir Zelensky vera áhrifalausan mann. Hann ráðfærði sig Fredrich Merz kanslara Þýskalands, Emmanuel France Frakklandsforseta og Keir Starmer forsætisráðherra Bretlands sem hafna lykilpunktum í friðartillögum Hvíta hússins og Kreml.
Samkvæmt tveimur nafnlausum embættismönnum hafa Bandaríkin tilkynnt að Úkraína verði að samþykkja 28 punkta áætlun (sjá að neðan) fyrir bandarísku þakkargjörðarhátíðina, þ.e. næsta fimmtudag. Annars gætu bæði hernaðarstuðningur og samstarf leyniþjónustunnar verið afturkölluð.
Tillagan var sett fram af sérstökum sendimanni Donalds Trumps forseta, Steve Witkoff, ásamt rússneska starfsbróður hans, Kirill Dmitriyev.
Tillagan inniheldur víðtækar kröfur: Úkraína verður að draga herlið sitt til baka frá víggirtum hlutum Donetsk, viðurkenna rússneska stjórn á Krímskaga, Luhansk, Donetsk og þeim hlutum Kherson og Zaporizjzhia sem Rússland hefur hertekið og frysta átökin á núverandi víglínu. Úkraína á einnig að binda í stjórnarskrá að landið muni ekki gerast aðili að Nató, fækki hermönnum úr um 800 – 850 þúsund í 600 þúsund og banni viðveru Nató-hers á úkraínsku yfirráðasvæði.
Samtímis er lofað „trúverðugum öryggisábyrgðum“ og smám saman aðlögun Rússlands að heimshagkerfinu með því að aflétta viðskiptaþvingunum smám saman. Ef Rússland myndi ráðast á Úkraínu aftur yrðu viðskiptaþvinganirnar enduruppteknar og viðurkenning á hernumdu svæðunum afturkölluð, samkvæmt tillögunni.
Úkraína hefur lengi hafnað kröfum um að afhenda land sem Rússland hefur ekki hertekið og varar við því að minni her myndi auðvelda Moskvu að ráðast á landið aftur. Margir leiðandi fulltrúar í Úkraínu og Evrópu vara núna við því að tillagan megi ekki jafngilda „uppgjöf“ og krefjast þess að Evrópuríkjum verði hleypt að samningaborðinu.
28 punkta áætlun Trumps
- Fullveldi Úkraínu verður viðurkennt.
- Gerður skal alhliða og yfirgripsmikill friðarsáttmáli milli Rússlands, Úkraínu og Evrópu. Öllum óvissuatriðum síðustu 30 ára er þar með talið hafa verið eytt.
- Rússland lofar að ráðast ekki á nágrannaríki og að Nató lofar að ekki verði meiri stækkun.
- Viðræður skulu haldnar milli Rússlands og Nató, með Bandaríkin sem sáttasemjara, til að leysa öll öryggismál og skapa skilyrði fyrir slökun, með það að markmiði að tryggja alþjóðlegt öryggi og auka möguleika á samstarfi og efnahagsþróun í framtíðinni.
- Úkraína fær trygga öryggisábyrgð.
- Stærð úkraínska hersins skal vera takmörkuð við 600.000 hermenn.
- Úkraína samþykkir að skrifa í stjórnarskrána að landið muni ekki ganga í Nató og Nató setur ákvæði í stofnskrá sína um að Úkraína verði ekki tekin inn sem aðildarríki í framtíðinni.
- Nató lofar að staðsetja ekki hermenn í Úkraínu.
- Evrópskar orrustuþotur verða staðsettar í Póllandi.
- Trygging Bandaríkjanna
- Bandaríkin fá greiðslur fyrir tryggingu.
- Ef Úkraína ræðst inn í Rússland missir landið sínar tryggingar.
- Ef Rússland ræðst inn í Úkraínu, auk afgerandi og samhæfðra hernaðarviðbragða, verða allar alþjóðlegar refsiaðgerðir enduruppteknar, viðurkenning á nýju landsvæði og allir aðrir ávinningar af þessum samningi verða afturkallaðir.
- Ef Úkraína skýtur eldflaug á Moskvu eða Sankti Pétursborg án tilefnis, verður öryggistryggingin talin ógild.
- Úkraína á rétt á aðild að ESB og mun fá tímabundinn forgangsaðgang að evrópskum markaði á meðan þetta mál er til meðferðar.
- Öflugur alþjóðlegur aðgerðapakki til að endurbyggja Úkraínu verður framkvæmdur, þar á meðal en ekki takmarkað við:
- a. Stofnun Þróunarsjóðs Úkraínu fyrir fjárfestingar í ört vaxandi atvinnugreinum, þar á meðal tækni, gagnaverum og gervigreind.
- b. Bandaríkin skulu vinna með Úkraínu að því að endurbyggja, þróa, nútímavæða og reka sameiginlega gasinnviði Úkraínu, þar á meðal leiðslur og geymslur.
- c. Sameiginleg viðleitni til að endurreisa stríðshrjáð svæði og endurbyggja og nútímavæða borgir og íbúðarhverfi.
- d. Þróun innviða.
- e. Vinnsla steinefna og náttúruauðlinda.
- f. Alþjóðabankinn skal undirbúa sérstakan fjármögnunarpakka til að flýta fyrir þessum aðgerðum.
- Rússland skal aftur verða aðili að hagkerfi heims: a. Aflétting viðskiptaþvingana skal rædd og samþykkt í áföngum hverju sinni. b. Bandaríkin skulu gera langtímasamning um efnahagslegt samstarf um gagnkvæma þróun á sviði orku, náttúruauðlinda, innviða, gervigreindar, gagnavera, námuvinnsluverkefna sjaldgæfra jarðefna á norðurslóðum og annarra gagnkvæmt hagstæðra viðskiptatækifæra. c. Rússlandi skal boðið að ganga aftur til liðs við G8.
- Frystar eignir skulu notaðar á eftirfarandi hátt: 100 milljarðar dala af frystum rússneskum eignum skulu fjárfestir í viðleitni Bandaríkjanna til að endurbyggja og fjárfesta í Úkraínu. Bandaríkin skulu fá 50% af hagnaði þessarar fjárfestingar. Evrópa skal leggja til viðbótar 100 milljarða dala til að auka fjárfestingarmagn í enduruppbyggingu Úkraínu. Það sem eftir er af frystum rússneskum eignum skal fjárfesta í sérstöku bandarísk-rússnesku fjárfestingarfélagi til að framkvæma sameiginleg verkefni á tilteknum sviðum. Þessi sjóður skal miða að því að styrkja samskipti og sameiginleg hagsmuni til að skapa sterka hvata til að koma í veg fyrir að átök brjótist út að nýju.
- Mynda skal sameiginlegan starfshóp Bandaríkjanna og Rússa um öryggismál til að stuðla að og tryggja að öllum ákvæðum þessa samnings sé fylgt.
- Rússland skal lögfesta stefnu sína um að gera ekki árásir á Evrópu og Úkraínu.
- Bandaríkin og Rússland skulu samþykkja að framlengja gildistíma samninga um bann við útbreiðslu og eftirlit með kjarnorkuvopnum, þar á meðal START I-sáttmálans.
- Úkraína samþykkir að vera kjarnorkuvopnalaust ríki í samræmi við sáttmálann um bann við útbreiðslu kjarnorkuvopna.
- Kjarnorkuverið í Zaporizjzja verður rekið undir eftirliti Alþjóðakjarnorkumálastofnunarinnar (IAEA) og rafmagnið sem framleitt verður verður skipt jafnt á milli Rússlands og Úkraínu – 50/50.
- Bæði löndin skuldbinda sig til að kynna fræðsluáætlanir í skólum og samfélaginu til að efla skilning og umburðarlyndi milli ólíkra menningarheima og útrýma kynþáttafordómum og fordómum: a. Úkraína mun samþykkja reglur ESB um trúarlegt umburðarlyndi og vernd tungumálaminnihlutahópa. b. Bæði löndin munu samþykkja að afnema allar mismununaraðgerðir og tryggja réttindi úkraínskra og rússneskra fjölmiðla og menntunar. c. Kasta verður allri nazista-hugmyndafræði fyrir róða og banna.
- Landsvæði: a. Krímskagi, Luhansk og Donetsk skulu viðurkennd sem í raun rússnesk, þar á meðal af Bandaríkjunum. b. Kherson og Zaporizjzja skulu „fryst“ meðfram snertilínunni, sem felur í sér raunverulega viðurkenningu me fram þessari línu. c. Rússland skal afsala sér öðrum samþykktum svæðum sem það stjórnar utan svæðanna fimm. d. Úkraínskir herir skulu hörfa frá þeim hluta Donetsk-héraðs sem þeir stjórna nú og þetta hörfunarsvæði skal teljast hlutlaust, afvopnað svæði, alþjóðlega viðurkennt sem landsvæði sem tilheyrir Rússneska sambandsríkinu. Rússneskir herir skulu ekki fara inn á þetta afvopnaða svæði.
- Eftir að framtíðar landsvæðissamningar hafa verið samþykktir skuldbinda bæði Rússneska sambandsríkið og Úkraína sig til að breyta ekki þessum samningum með valdi. Öryggisábyrgðir skulu ekki gilda ef þessi skuldbinding er brotin.
- Rússland skal ekki koma í veg fyrir að Úkraínu noti Dnjepr-fljótið til viðskiptastarfsemi og samningar skulu gerðir um frjálsan flutning korns yfir Svartahafið.
- Mannúðarnefnd skal stofnuð til að leysa úr útistandandi málum: a. Öllum eftirstandandi föngum og líkum skal skipt á grundvelli „allir fyrir alla.“ b. Öllum óbreyttum föngum og gíslum skal sleppt úr haldi, þar á meðal börnum. c. Fjölskyldusameiningaráætlun skal hrint í framkvæmd. d. Ráðstafanir skulu gerðar til að lina þjáningar fórnarlamba átakanna.
- Úkraína skal halda kosningar innan 100 daga.
- Öllum aðilum sem taka þátt í þessum átökum skal veitt full sakaruppgjöf fyrir gjörðir sínar í stríðinu og þeir samþykkja að gera ekki neinar kröfur eða kvartanir í framtíðinni.
- Þessi samningur skal vera lagalega bindandi. Friðarráðið, undir formennsku Donalds J. Trumps forseta, skal hafa eftirlit með og tryggja framkvæmd hans. Viðurlög skulu lögð á ef brotin eru.
- Við samþykki allra aðila þessa minnisblaðs skal vopnahléið taka gildi strax eftir að báðir aðilar hörfa til baka í samþykktar stöður til að hefja framkvæmd samningsins.