Bandaríkin grípa nú til aðgerða gegn fjölbreytni, jafngildi og inngildingu, DEI, Diversity, Equity, Inclusion, – eftir nokkur áberandi tilvik þar sem kerfið hefur verið tengt mismunun gegn hvítum. Með nýrri forsetatilskipun eru áætlunin stöðvuð sem byggist á því að forgangsraða ákveðnum hópum fram yfir aðra. Ákvörðunin markar skýra stefnubreytingu frá mismunun sen byggist á kynþætti í opinberum viðskiptum.
Á fimmtudag undirritaði Donald Trump forsetatilskipun sem bannar kynþáttamiðaða mismunun í DEI-verkefnum í opinberum útboðum.
Ákvörðunin þýðir að fyrirtæki sem vilja eiga viðskipti við ríkið geta ekki lengur unnið eftir líkönum þar sem fólk er meðhöndlað á mismunandi hátt eftir þjóðerni eða uppruna. Í staðinn eiga hæfni, kunnátta og frammistaða að ráða úrslitum.
Stjórnvöld fá jafnframt skýrari úrræði: samningum má rifta og útiloka má fyrirtæki og höfða mál gegn þeim sem brjóta reglurnar. Tilskipunin markar skýrt stopp á notkun opinbers fjár í starfsemi sem byggir á hópaskiptingu.
DEI: frá inngildingu til stýringar eftir kynþætti
DEI (fjölbreytni, jafngildi og inngilding) hefur á undanförnum árum vaxið hratt bæði innan hins opinbera og stórra stofnana. Frumkvæðið hefur oft verið kynnt sem leið til að auka inngildingu.
En í framkvæmd hefur kerfið þróast í að verða eitthvað annað: að stjórna auðlindum, stöðum og möguleikum á virkan hátt út frá hóptilhneigingu. Það hefur þýtt að ákveðnir hópar hafa fengið forgang á meðan aðrir hafa í reynd orðið út undan.
Þetta hefur tekið á sig áþreifanlega mynd. Við ráðningar hafa verið settar fram kröfur um svo kallaðar „fjölbreytniyfirlýsingar“, þar sem umsækjendur eru væntanlega látnir lýsa stuðningi við fyrir fram ákveðna fjölbreytni. Styrkjum og verkefnum hefur verið beint að útvöldum hópum og í sumum tilvikum hefur fólk verið skipulagt í aðskilin kerfi eftir uppruna.
Innan háskólans hefur þetta leitt til þess að fræðilegir hæfileikar hafa í sumum tilvikum haft minna vægi en uppruni, kynhneigð eða húðlitur.
Áþreifanleg dæmi: þegar kerfið gengur of langt
Nokkur dæmi sem dregin hafa verið fram í Bandaríkjunum sýna hvernig þessi kerfi hafa virkað í framkvæmd. Alríkisrannsókn á Planned Parenthood í Illinois sýndi að stofnunin skipti starfsfólki upp eftir kynþætti og hélt skyldunámskeið með skilaboðum sérstaklega beint að hvítra starfsmanna. Þeir áttu á ýmsan hátt að „skilja forréttindi sín sem hvítir“ og sýna sérstaka tillitssemi gagnvart öðrum hópum.
Samkvæmt yfirvöldum urðu hvítir starfsmenn fyrir áreitni og lakari kjörum. Í fræðslunni komu fram setningar þar sem starfsfólk var sagt að það „væri hvítt og upplifði ekki kynþáttahyggju á sama hátt og ekki-hvítir sjúklingar.“
Rannsóknin komst að þeirri niðurstöðu að þetta bryti gegn lögum um mismunun, sem þýðir að kerfi sem sett voru fram í nafni inngildingar voru í staðinn metin sem ólögmætur aðskilnaður.
Efnahagsleg úrræði sem útiloka Evrópubúa
Svipuð mynstur sjást í húsnæðismálum. Í Washington-ríki var sett á fót kerfi þar sem ákveðnir hópar gátu fengið hagstæð lán, á meðan hvítir höfðu ekki sömu möguleika.
Alríkisyfirvöld hafa nú hafið rannsókn og benda á að fyrirkomulagið geti brotið gegn lögum um jafna meðferð. Málið snýst því ekki aðeins um pólitískar áherslur heldur um grundvallarréttindi.
Vaxandi viðbrögð
Samhliða þessu má sjá skýra breytingu. Hundruð háskóla í Bandaríkjunum hafa þegar hafið niðurskurð eða endurskipulagningu á DEI-verkefnum sínum.
Í öðrum hlutum Vesturlanda tengist þróunin víðtækari samfélagsbreytingum. Í Bretlandi hefur umræðan snúist um hvernig söguleg tákn, þjóðleg tjáning og menningararfur verði endurmetin eða jafnvel fjarlægð vegna DEI-aðlögunar.
Hvað gerist næst?
Nýja tilskipunin felur í sér að alríkisstofnanir munu fara kerfisbundið yfir samninga og tryggja að reglum sé fylgt. Fyrirtæki og stofnanir sem reiða sig á opinbert fjármagn þurfa að laga starfshætti sína að nýjum kröfum.