Ný stefna sænsku ríkisstjórnarinnar um að taka þátt í viðræðum um hlutverk franskra kjarnorkuvopna í varnarkerfi Evrópu hefur vakið hörð viðbrögð og afhjúpað vaxandi klofning á Norðurlöndum. Á meðan ríkisstjórn Ulf Kristersson styður frumkvæði Frakklands um aukna kjarnorkufælingu stíga bæði Finnland og Noregur skýrt á bremsuna.
Ákvörðun Svíþjóðar kemur í kjölfar þess að forseti Frakklands, Emmanuel Macron, hefur lagt fram nýtt evrópskt samstarf um kjarnorkuvopn sem ætlað er að styrkja varnir álfunnar. Sjö Evrópuríki hafa þegar samþykkt að taka þátt í viðræðum um hvernig franska kjarnorkuvopnakerfið geti tengst öryggisstefnu Evrópu – þar á meðal Svíþjóð.
Kristersson staðfesti nýlega að Svíþjóð vilji taka virkan þátt í þessum viðræðum:
„Svíþjóð er reiðubúin að taka þátt í þessum mikilvægu samtölum ásamt öðrum ríkjum.“
Kjarnorkuþotur gætu verið staðsettar í Evrópu
Viðræðurnar snúast meðal annars um sameiginlegar heræfingar sem tengjast kjarnorkufælingu og um að evrópsk ríki fái aðgang að frönskum hernaðarmannvirkjum sem tengjast kjarnorkuvopnum. Í ákveðnum aðstæðum gæti jafnvel komið til þess að orrustuþotur vopnaðar kjarnorkuvopnum yrðu staðsettar í öðrum evrópskum ríkjum.
Samkvæmt varnarsérfræðingnum Karl Sörenson hjá sænsku varnarrannsóknastofnuninni FOI gæti slíkt í reynd þýtt að kjarnorkuvopn yrðu flutt milli landa í Evrópu ef alvarleg öryggiskreppa kæmi upp. Hann sagði í samtali við sænska fjölmiðla:
„Ein möguleg aðgerð væri að staðsetja tímabundið vopnaðar flugvélar í öðrum löndum. Þar gæti Svíþjóð komið til greina.“
Finnland og Noregur segja skýrt nei
Á meðan sænsk stjórnvöld opna dyrnar fyrir auknu kjarnorkusamstarfi er tónninn allt annar hjá nágrannaríkjunum. Forseti Finnlands, Alexander Stubb, hefur lagt áherslu á að Finnland vilji ekki að kjarnorkuvopn verði staðsett á finnsku yfirráðasvæði – jafnvel þótt landið sé nú aðili að NATO:
„Finnland vill ekki kjarnorkuvopn á sínu yfirráðasvæði og engar slíkar áætlanir eru innan NATO. Finnland verður því ekki kjarnorkuvopnaríki.“
Svipuð skilaboð koma frá Noregi. Þó norska ríkisstjórnin sé opin fyrir umræðum heldur hún fast við hefðbundna stefnu sína um að kjarnorkuvopn skuli ekki vera á norskri grund á friðartímum. Utanríkisráðherra Noregs, Espen Barth Eide sagði:
„Kjarnorkustefna okkar stendur óbreytt. Við munum ekki hafa kjarnorkuvopn í Noregi á friðartímum.“
Sumir sérfræðingar telja að Svíþjóð gæti nú orðið það ríki sem gengur lengst í kjarnorkumálum á Norðurlöndum. Norski kjarnorkustefnusérfræðingurinn, ofursti Johannes Kibsgaard hefur áður spáð því í viðtali við Dagens Nyheter, að Svíþjóð muni leiða Norðurlönd í þessari þróun:
„Ef eitthvert land mun leiða Norðurlönd í kjarnorkumálum þá verður það Svíþjóð. Ég tel það enn.“
Viðvörun frá Rússlandi
Þróunin kemur á sama tíma og Rússland hefur nýlega varað sænsk stjórnvöld við afleiðingunum ef kjarnorkuvopn NATO yrðu staðsett í Svíþjóð.
Með því að styðja frumkvæði Macron á sama tíma og Finnland og Noregur draga rautt strik, þá virðist Svíþjóð nú fara eigin leið í öryggismálum – og klofningurinn innan Norðurlanda verður sífellt skýrari.