Þýski kardínálinn Gerhard Ludwig Müller, einn þekktasti íhaldssami guðfræðingur kaþólsku kirkjunnar, varar Evrópu við djúpstæðum afleiðingum fjöldainnflutnings og segir að þjóðir Vesturlanda standi nú frammi fyrir grundvallarvali um framtíð sína. Í viðtali við blaðamanninn Thomas Colsy í tímaritinu The European Conservative segir hann að stjórnmálamenn og almenningur verði að taka ábyrgð og ákveða hvort þeir ætla að halda menningarlegri og samfélagslegri sjálfsmynd sinni.
Müller er ekki ómerkilegur gagnrýnandi. Hann gegndi árum saman einu valdamesta embætti Vatíkansins sem yfirmaður safnaðarins fyrir trúarkenninguna — stofnunar sem hefur rætur í rómverska rannsóknarréttinum. Embættið er jafnan talið hið áhrifamesta innan kaþólsku kirkjunnar á eftir páfanum sjálfum.
Í viðtalinu situr kardínálinn fyrir framan bókasafn sitt og svarar spurningum af yfirvegun. Hann leggur strax áherslu á að rugla ekki saman pólitískum skoðunum einstakra páfa og kenningu kirkjunnar sjálfrar.
„Það er misskilningur að halda því fram að hver einkaskoðun páfans sé sjálfkrafa kenning kirkjunnar“ segir Müller og gagnrýnir það sem hann kallar ýkta hugmynd um óskeikulleika páfans. Þótt páfinn hafi ákveðna stöðu innan trúfræðinnar gildi sú kenning aðeins við afar sjaldgæfar og afmarkaðar aðstæður. Hann bætir við:
„Hún nær alls ekki til einkaskoðana hans um innflytjendamál eða önnur pólitísk málefni.“
Varar við djúpstæðum samfélagsbreytingum
Stærsti hluti viðtalsins snýr að lýðfræðilegum breytingum í Evrópu og áhrifum mikils fólksflutnings frá öðrum heimshlutum. Müller segir að kristin siðfræði krefjist þess að mannréttindi allra séu virt, en það þýði ekki að ríki geti horft framhjá langtímaafleiðingum stórfelldra fólksflutninga:
„Það er eitt að verja mannréttindi allra. En það er allt annað hvort milljónir og milljónir innflytjenda eigi að koma til Evrópu á næstu árum og umturna menningunni algjörlega.“
Hann telur að slík þróun geti skapað mikla spennu í samfélaginu:
„Það getur jafnvel leitt til borgarastríðs, eins og við höfum séð í sumum löndum þar sem trúarleg og menningarleg átök eru sterk.“
Kardínálinn telur einnig að inngilding verði erfið ef menningarlegur og trúarlegur munur er mikill.
„Inngilding verður einfaldlega ómöguleg ef stór meirihluti þeirra sem koma tileinkar sér ekki þá menningu sem fyrir er.“
Staða kristinna minnihluta
Müller bendir á að í mörgum ríkjum þar sem íslam er ríkjandi séu kristnir minnihlutahópar undir miklum þrýstingi. Hann segir:
„Í nær öllum múslímskum löndum er kúgun á kristnum samfélögum.“
Hann segir að þegar spurt sé einfaldra spurninga um stöðu kristinna í slíkum ríkjum sé erfitt að finna dæmi um full réttindi:
„Ég spyr stundum einfaldlega: getið þið nefnt eitt land þar sem múslimar eru í meirihluta og kristnir hafa sömu réttindi? Það reynist oft erfitt að svara því.“
Að hans mati er það því ekki aðeins trúarlegt heldur einnig pólitískt verkefni fyrir Evrópu að ræða opinskátt um þessi mál.
„Það er ábyrgð stjórnmálamanna og almennings að ákveða hvort þeir vilji verða jaðarsettir í eigin landi.“
Þjóðir og menning sem félagslegur grunnur
Müller telur að í umræðunni um mannréttindi hafi eitt atriði gleymst: fullveldisréttur þjóða til að vera til:
„Við verðum einnig að verja rétt þjóða til að viðhalda sjálfum sér.“
Að hans mati eru þjóðir ekki tilbúin pólitísk hugmynd heldur söguleg samfélagsmynd sem þróaðist í Evrópu eftir fall Rómaveldis og í samhengi við kristna menningu. Þótt hann viðurkenni að þjóðernishyggja hafi stundum leitt til ofbeldis og nýlendustefnu í fortíðinni telur hann það ekki ástæðu til að afneita hugmyndinni um þjóð sem slíka:
„Við erum ekki einangraðir einstaklingar. Við erum hluti af fjölskyldum, menningu og samfélagi.“
Sameiginlegt tungumál, menning og söguleg reynsla skapi tilfinningu fyrir tilheyrandi sem sé nauðsynleg fyrir stöðug samfélög:
„Við getum sagt að við séum dæmigerðir Englendingar eða Þjóðverjar án þess að gera slíkt algilt eða útiloka aðra.“
Kristni og ættjarðarást
Müller telur jafnframt að kristin hefð hafi alltaf viðurkennt ákveðna skyldu gagnvart eigin samfélagi. Hann vísar til fjórða boðorðsins — að heiðra föður sinn og móður — sem kirkjan hefur sögulega túlkað sem virðingu fyrir forfeðrum og samfélagi.
Þannig sé ættjarðarást ekki andstæð kristinni trú heldur hluti af henni.
„Alheimskirkja en ekki hnattvæðing“
Í lok viðtalsins leggur kardínálinn áherslu á að gera greinarmun á alheimshugmynd kristninnar og hugmyndinni um menningarlaust alheimssamfélag. Kaþólska kirkjan er alheimskirkja — en hún afneitar ekki menningarlegum mun:
„Við erum alheimskirkja – en alheimskirkja í húsi föður míns.“
Og hann bætir við að þar sé pláss fyrir fjölbreytni:
„Í því húsi eru mismunandi bústaðir fyrir alla.“
Í ljósi mikilla fólksflutninga, lækkandi fæðingartíðni og breyttrar menningarlegrar stöðu Evrópu telur kardínálinn að umræðan um þjóðir, menningu og samfélagslega ábyrgð verði sífellt mikilvægari á næstu árum.