Forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, Ursula von der Leyen, hefur vakið sterk viðbrögð eftir ræðu um alþjóðlega „heimsreglu.“ Ummælin hafa kallað fram harða gagnrýni í Evrópuþinginu og frá nokkrum stjórnmálamönnum innan ESB og vex óánægjan með stefnu hennar í utanríkismálum. Það er mjög varhugavert, í reynd óðagot sem gæti orðið óafturkræfanlegur skaði fyrir Ísland, að flana að aðildarviðræðum Íslands við ESB á þeim tíma þegar framtíð sambandsins er jafnóljós og nú er.
Evrópusambandið stendur á tímamótum. Innan sambandsins ríkir vaxandi togstreita um miðstýringu, efnahagsstefnu, innflytjendamál og öryggismál. Leiðtogar sambandsins viðurkenna sjálfir að sú heimsmynd sem ESB byggði utanríkisstefnu sína á eftir síðari heimsstyrjöld sé að breytast.
Forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins, Ursula von der Leyen, orðaði þetta berum orðum í nýlegri ræðu á árlegri sendifulltrúaráðstefnu ESB, þegar hún sagði:
„Evrópa getur ekki lengur verið vörður gömlu heimsreglunnar – heims sem er liðinn og mun ekki snúa aftur.“
Í sömu ræðu bætti hún við:
„Við munum alltaf verja það reglukerfi sem við hjálpuðum til við að byggja upp með bandamönnum okkar, en við getum ekki lengur reitt okkur á það sem eina leið til að verja hagsmuni okkar.“
Þessi orð segja meira en margar skýrslur. Þau sýna að innan Evrópusambandsins sjálfs er núna rætt um nýja heimsmynd þar sem vald, hagsmunir og heimspólitík vegur þyngra en alþjóðlegt reglukerfi sem áður var grundvöllur samstarfsins.
Ummælin vöktu fljótt gagnrýni frá nokkrum pólitískum hópum í Evrópuþinginu, að því er Politico greinir frá. Spænski leiðtogi sósíaldemókratíska hópsins, Iratxe García, beindi harðri gagnrýni að forseta framkvæmdastjórnarinnar í umræðum í Strassborg.
„Verkefni þitt er ekki að lýsa því yfir að alþjóðalög séu úrelt, heldur að verja þau og standa gegn einræðisherrum.“
Sósíaldemókratíski ESB-þingmaðurinn Evin Incir segir samkvæmt Dagens Nyheter (DN):
„Það er djúpt áhyggjuefni að slík yfirlýsing komi frá forseta sambands sem sjálft byggir tilvist sína á virðingu fyrir alþjóðalögum.“
Þegar ESB breytir um stefnu á Ísland ekki að eiga í aðildarviðræðum við sambandið
Fyrir litla þjóð eins og Ísland er þetta sérstaklega viðkvæmt. Aðild að Evrópusambandinu þýðir ekki aðeins aukin viðskipti eða samræmdar reglur. Hún þýðir að stór hluti löggjafar og stefnumótunar flyst til stofnana þar sem Ísland yrði eitt minnsta ríkið við borðið. Í slíku kerfi verða hagsmunir stærri ríkja óhjákvæmilega ráðandi þegar stóru málin eru ákveðin.
Þetta á sérstaklega við um þau málefni sem skipta Íslendinga mestu: sjávarútveg, orkuauðlindir og efnahagsstjórn. Ísland hefur hingað til getað notið sveigjanleika og sjálfstæðrar stefnu í þessum málum sem hafa reynst þjóðinni vel.
Að ræða um að Ísland hafi engu að tapa eða „selja verði landið fokdýrt” er óabyrgur málflutningur þeirra sem sjálfir sækjast eftir vel launaðri stöðu í Brussel. Sagan sýnir að þegar ríki gangast undir yfirþjóðlegt stjórnskipulag færist valdið smám saman frá þjóðþingum til miðlægra stofnana. Þegar það vald er einu sinni framselt er afar erfitt ef ekki ómögulegt að taka það til baka aftur. Erfitt er að sjá hvaða skynsemi felst í því að Ísland hefji vegferð inn í kerfi sem sjálft er að endurskilgreina hlutverk sitt í heiminum.
Fyrir litla þjóð er sjálfstæði ekki rómantísk hugmynd heldur grundvallarlegt öryggismál fyrir lífsafkomu og eigin örlög. Íslendingar ættu, þrátt fyrir að tíminn sé náumur, að nálgast umræðuna um Evrópusambandið af yfirvegun og raunsæi og ekki skrifa undir óútfylltan víxil. Þegar ESB talar um að gamli heimurinn sé liðinn og ný heimsmynd í mótun er það skynsamlegra fyrir Ísland að standa utan við ESB og vera áfram frjáls, fullvalda þjóð.