Norræna landið hefur breyst í „transalræði“ sem gerir íbúana óttaslegna um afkomu barna sinna
Kynjafárið á Íslandi vekur athygli erlendis. Að Ísland er statt á villigötum varðandi trans hugmyndafræðina virðist nokkuð ljóst. Alla vega hjá þeim sem finnst að það séu mannréttindi barna að fá eðlilegan kynþroska án þess að gávitar með hnífa, hormóna og skæri komi og eyðileggi líkama þeirra. The Thelegraph birtir í dag grein undir fyrirsögninni: Hvernig hið inngildandi Ísland laut í lægra haldi fyrir „transbrjálæðinu.“
Blaðakonan Julie Bindel skrifar um heimsókn sína til Íslands, þar sem hún tóm meðal annars viðtal við Eld Smára Kristinsson, alþjóðafulltrúa LGB samtakanna á Íslandi. Hún skrifar:
– Ísland, fæðingarstaður bókmenntahefðar sagnanna, er þjóð með aðeins um 390.000 íbúa. Landið er þekkt fyrir framsækin gildi: frið, velferð og mannréttindi. Nú um stundir er þessi litla eyja þó heimili mikillar sundrungar.
Eftir sveiflukennda sögu varðandi réttindi lesbía og samkynhneigðra leit út fyrir bjartari tíma þegar landið lögleiddi hjónabönd samkynhneigðra árið 2010. En eftir að þeim markmiðum var náð beindist réttindahreyfingin að kynjahugmyndafræði. Það hefur núna alvarlegar afleiðingar fyrir alla sem neita að trúa því að það sé öruggt (eða yfirhöfuð mögulegt) að skipta um kyn.
Ég kem til höfuðborgarinnar Reykjavíkur á ísköldum febrúarmorgni og hitti Eld Smára Kristinsson eftir klukkutíma akstur í gegnum hraunbreiður. Sem alþjóðlegur tengiliður LGB Alliance Iceland – hóps um tíu kvenna og karla sem vilja leggja áherslu á réttindi samkynhneigðra frekar en kynvitund – er hann áhugasamur um að ræða hugmyndafræðilega yfirtöku þjóðarinnar sem hann kallar „Kynja-Gíleað“ [vísun í myrkt ríki í skáldsögu Margaret Atwood].
Kristinsson er hár, vel til fara og myndi ekki vekja athygli í fyrirlestrasal háskóla. Hann er stoltur samkynhneigður og ferðast víða til að ræða um skaða þess að breyta kyni barna sem falla ekki að kynstaðalímyndum. „Hver veit hvort þessi börn hefðu endað sem lesbíur eða samkynhneigðir? En jafnvel þótt svo sé ekki, ættum við að leyfa börnum að leika sér með þau leikföng sem þau vilja, en ekki binda þau við kynstaðalímyndir,“ segir hann.
Hann er nú til rannsóknar hjá lögreglu vegna meintrar hatursorðræðu í þremur færslum á X, þar af einni sem gagnrýnir karla sem taka lyfið domperidone til að framkalla mjólkurmyndun og „brjóstfæða“ ungbörn. „Ég á yfir höfði mér tveggja ára fangelsi,“ segir hann mér, „fyrir að tala um vernd barna.“ Það voru LGBT-samtökin Samtökin ’78 (áður Samtök lesbía og homma á Íslandi) sem kærðu hann til lögreglu.
Julie Bindel lýsir markmiði Íslandsferðarinnar:
„Markmið mitt er að kanna hvort Ísland hafi, eins og Kristinsson heldur fram, tekið upp öfgafyllstu útgáfu kynjahugmyndafræði í heiminum, og hvort slíkt gæti gerst í Bretlandi, með hliðsjón af mótstöðu femínista þar sem leiddi til þess að Hæstiréttur úrskurðaði í apríl 2025 að hugtökin „kyn“, „karl“ og „kona“ vísi eingöngu til líffræðilegs kyns.“
Bindel skrifar áfram:
– Á hótelinu mínu í miðborg Reykjavíkur hitti ég nokkra bandamenn Kristinssonar – sem allir hafa upplifað fjandskap og félagslega útilokun fyrir að tjá sig. Anna (sem heitir öðru nafni) fertug lesbía sem kennir í grunnskóla á Norðurlandi, segir mér: „Ísland er, án nokkurs vafa, það land sem er mest tekið yfir af þessari kynjabrjálæði.“
Eins og Kristinsson er Anna meðlimur í LGB Alliance Iceland. Eins og staðan er nú segja skólar ungum börnum að þau geti skipt um kyn, sem ruglar þau og veldur þeim vanlíðan.
Hjónabandslögin frá 2010 steyptu Samtökum lesbía og homma á Íslandi í tilvistarkreppu sem lauk með breytingu á nafninu í Samtökin ’78 sem útvíkkun dagskrár þeirra til að ná til „trans barna“.
Önnur umdeild ákvörðun kom árið 2015 þegar Samtökin ’78 skilgreindu BDSM (fjötra, aga og sadómasókisma) sem kynhneigð. Samtökin unnu einnig með Reykjavíkurborg að kynfræðsluefni fyrir skóla sem kynnti bæði BDSM og fjölástarsambönd fyrir börnum allt niður í fimm ára aldur.
Fjórum árum síðar, eftir þrýsting frá Samtökunum ’78 og öðrum, var lög um kynrænt sjálfræði innleidd, sem gera hverjum sem er yfir 15 ára kleift að skilgreina sig sem hitt kynið án læknisfræðilegs, geðlæknisfræðilegs eða lagalegs mats. Þetta nær einnig til nafnbreytinga í öllum opinberum skjölum, þar með talið fæðingarvottorðum.
Þrettán sinnum hærra hlutfall en í Danmörku.
Freyja (heitir öðru nafni) sem er lögfræðingur í Noregi, reyndi að hitta íslenska lögfræðinga til að ráðleggja hvernig mætti stöðva lögin á grundvelli þess að þau brytu gegn alþjóðlegum mannréttindasamningum. Hún segir lögin hafa verið sett „nánast í laumi – almenningur hafði varla nokkra aðkomu, og þetta virtist vera samkomulag milli Samtakanna ’78 og stjórnvalda“.
Kristinsson segir að þessi lagabreyting hafi leitt til veldisvaxtar í fjölda „trans barna“, flest ungar stúlkur úr efri stéttum, margar innan „taugafjölbreytni“ regnhlífar. Tölur styðja þetta; árið 2025 höfðu 0,5 prósent íslenskra barna breytt kynskráningu – um þrettán sinnum hærra hlutfall en í Danmörku.
Sem eina landið á vettvangi World Economic Forum sem hefur útrýmt yfir 90% mismun í launum og tækifærum, þá er Ísland stolt af jafnréttisárangri sínum. Konur sitja nú í 48% sæta á Alþingi og eru 60% laganema.
Ísland er oft talið besta land í heimi fyrir konur, en þessi réttindi sem þurfti að heyja harða baráttu til að ná, eru núna yfirgefin í nafni inngildingar. Íslenskir femínistar hafi látið undan þrýstingi og blekkingum.
Jafnréttið er orðið að alræðiskerfi
Þessi fyrrum leiðarljós jafnréttis hafa orðið að alræðislegu kerfi, og hugmyndafræðileg yfirtaka frá toppnum hefur áhrif á börn, stofnanir og samfélagið allt – með ógnvekjandi afleiðingum.
Umboðsmaður barna, Salvör Nordal, segir að eftir Covid hafi dregið úr þrýstingi í þessum málum. Hún vísar í rannsókn og segir: „Það var hópur barna, um þriðjungur með einhverfu, þriðjungur raunverulega trans, og þriðjungur með aðra erfiðleika.“
„Það eru tvö eða þrjú ár síðan þetta mál var á mínu borði,“ bætir hún við. Þá, segir hún, voru foreldrar þriggja og fjögurra ára barna sem héldu því fram að þau ættu trans barn. „Og þau höfðu breytt nöfnum þeirra. Þannig að við höfðum áhyggjur af því.“
Athugasemd Nordal um rannsóknargögn sem sýna að sum börn séu „raunverulega trans“ fær mig til að spyrja hvort hún telji að trans börn séu til, í þeim skilningi að þau séu föst í röngum líkama. „Það er ekki mitt hlutverk að ákveða það,“ segir hún og útskýrir að starf hennar snúist um réttindi barna fremur en að hafa skoðanir á læknisfræðilegum eða sálfræðilegum málefnum. „Við höfum aðra sérfræðinga til þess. Ég einbeiti mér að því sem skiptir máli í mínu starfi. Við þurfum að hlusta á börn. Þetta er mjög erfið leið að feta.“
Síðari hluti birtist fljótlega.