Strax á síðasta ári tók yfirmaður verndarlögreglunnar, Juha Martelius, frumkvæði að því að setja fram meira yfirvegaða mynd af rússneskum áhrifum gagnvart Finnlandi. Dæmi um þetta eru þau athygli vöktu innbrot í vatnsveitur sumarið 2024. Samkvæmt Supo var þar aldrei um neina rússneska aðgerð að ræða og heldur ekki fann finnska lögreglan neinar vísbendingar sem bentu til þess – sem finnska tímaritið Suomen Kuvalehti hefur bent á.
Samkvæmt finnsku öryggisþjónustunni Supo stafa kapalskemmdirnar fyrst og fremst af því að Eystrasaltið er mikið siglt af skipum úr svokölluðum skuggaflota Rússlands, sem er notaður til að komast hjá vestrænum refsiaðgerðum. Skipin eru oft í lélegu ástandi og mönnuð áhöfnum frá öðrum löndum með ófullnægjandi þjálfun.
– Hér eru nokkrir þættir sem benda til þess að Rússland hafi engan hvata, segir yfirmaður Supo, Juha Martelius.
Eystrasaltið er þar að auki hernaðarlega mikilvægt fyrir Rússland, þar sem olíuflutningar með tankskipum fjármagna hagkerfi landsins og stríðið í Úkraínu. Truflanir á siglingum myndu því ganga gegn hagsmunum landsins, að mati finnsku öryggisþjónustunnar.
Í desember 2024 fóru finnsk yfirvöld um borð í skipið Eagle S, þar sem akkeri þess hafði skemmt nokkra kapla:
Eftir aukið eftirlit þar sem evrópsk NATO-ríki stöðva skip og fara um borð hefur Rússland byrjað að setja herlið um borð í þessi skip. Martelius segir við Suomen Kuvalehti.:
– Þetta er leið til að tryggja að þessir skipstjórar fari ekki inn á finnskt yfirráðasvæði. Það virkar einnig sem vernd gegn aðgerðum yfirvalda, ef vitað er að skipið hefur vopnaða öryggisverði um borð.
Samkvæmt Martelius eru skemmdir á köplum á hafsbotni ekkert nýtt fyrirbæri. Hann bendir á að akkeri skipa hafi skemmt kapla í Eystrasalti allt frá upphafi 21. aldar, en að mörg slík atvik hafi áður aldrei verið tilkynnt. Það er fyrst nú, þegar athygli á öryggi á svæðinu hefur aukist samhliða breyttu öryggisástandi, að þessi atvik hafa fengið meiri athygli.
Samkvæmt Supo hafa kapalskemmdir af þessu tagi átt sér stað í langan tíma og atvik síðustu ára eru að mestu á eðlilegu stigi.
– Ég tel að það sé alltof einföld greining að halda því fram að Rússland vilji einungis valda vandræðum. Helsti hvati Rússlands er að viðhalda möguleikanum á að flytja olíu frá Finnska flóanum, segir Juha Martelius.
„Það er ekki réttlætanlegt að framkvæma áhættusamar aðgerðir, sem einnig hafa neikvæðar afleiðingar fyrir Rússland, einungis til að valda ringulreið,“ skrifar finnska öryggisþjónustan í skýrslu sinni.
Á sama tíma bendir finnska Supo einnig á að eigin neðansjávarinnviðir Rússlands hafi einnig orðið fyrir skemmdum í tengslum við kapalatvikin – eitthvað sem hefur ekki fengið mikla athygli í meginstraumsfjölmiðlum.
Finnska öryggisþjónustan Supo – skýrsla.
Ennfremur er vandinn með skemmdir á neðansjávarköplum vel þekktur frá fyrri tíð og hefur verið til umræðu utan ESB. Árið 2008 fjallaði til dæmis bandaríska ABC News um þetta vandamál.
Skemmdir á neðansjávarköplum eru alls ekki óalgengar – meira en 50 viðgerðir voru framkvæmdar eingöngu í Atlantshafi á síðasta ári, samkvæmt sjókablastarfsemi- og viðgerðarfyrirtækinu Global Marine Systems.
– ABC News
Sænskur saksóknari: Slæmt veður og tæknilegir gallar
Aftur niður á botn Eystrasaltsins og áfram til Svíþjóðar. Í lok síðasta árs vakti Samnytt athygli á niðurstöðum rannsóknar sem sænska ákæruvaldið framkvæmdi vegna kapalslits í Eystrasalti – einnig þar beindust grunsemdir að mögulegu rússnesku skemmdarverki.
Þann 26. janúar 2025 uppgötvaðist skemmd á fjarskiptakapli sem liggur milli Lettlands og Gotlands. Atvikið vakti fljótt grun um rússneskt skemmdarverk og maltneska flutningaskipið Vezhen, sem hafði áður lagt af stað frá Rússlandi og var statt á svæðinu, var skömmu síðar kyrrsett. Kyrrsetningin var aflétt 3. febrúar, en rannsóknin hélt áfram.
Í október síðastliðnum tilkynnti Mats Ljungqvist, héraðssaksóknari hjá ríkiseiningu fyrir öryggismál, hvað rannsóknin á kapalslitinu hefði leitt í ljós. Það er í samræmi við það sem finnska öryggislögreglan hefur sett fram í skýrslu sinni: að um hafi verið að ræða tæknilega galla en einnig slæmt veður.
– Með skjótum, skilvirkum og samræmdum aðgerðum Öryggislögreglunnar, lögreglunnar, strandgæslunnar og hersins hefur tekist að skýra orsakir kapalslitsins, sagði Ljungqvist og heldur áfram:
– Rannsóknin sýnir skýrt að kapalslitið stafaði af samspili slæms veðurs, tæknilegra galla og gruns um ófullnægjandi sjómennsku á viðkomandi skipi.
Heldur áfram að vera „sérfræðingur“ þrátt fyrir öll mistök
Nákvæmni öryggispólitískra greininga Patriks Oksanen má með sanni draga í efa. Bæði nýjustu niðurstöður sænska ákæruvaldsins í rannsóknum og ársskýrsla finnsku öryggisþjónustunnar Supo sýna, eftir umfangsmikla rannsókn, aðra mynd, sem afsannar skýrt fullyrðingar hans sem oft eru settar fram skömmu eftir að einhver atburður er greindur frá í fjölmiðlum.
Þetta er því ekki í fyrsta sinn sem Patrik Oksanen hefur rangt fyrir sér, en þrátt fyrir það heldur Svenska Dagbladet áfram að birta pistla hans ár eftir ár, þar sem hann ítrekað setur fram nýjar kenningar sem líkjast helst samsæriskenningum.
Hann heldur áfram að vera boðinn sem öryggissérfræðingur í meginstraumsfjölmiðla og er fenginn sem fyrirlesari meðal annars hjá sveitarfélögum til að koma fram sem sérfræðingur um öryggisástandið í Evrópu. Ein af stærri vangaveltum hans á síðari árum snýr að skemmdarverkunum á gasleiðslunum Nord Stream 1 og 2 í september 2022 – að hans mati var það einungis Rússland sem gat staðið að baki árásinni.
„Allar vísbendingar leiða til Rússlands,“ staðhæfði hann og lagði fram kenningu sína um það sem hefði gerst á hafsbotninum áður en gasið hafði jafnvel hætt að streyma upp – kenningu sem hann síðan hélt áfram að þróa í pistli sínum í Svenska Dagbladet.
„Ef litið er til þátta eins og getu, hagsmuna og, að auki, skjalfests aðgerðamynsturs með mikla áhættusækni, er aðeins eitt svar. Það er Rússneska sambandsríkið sem sprengdi Nord Stream 1 og 2. Sá hávaði sem dælt er út af truflunarvélum stafræns rússnesks vistkerfis, bæði í Svíþjóð og erlendis, vill fá þig til að trúa því að það séu Bandaríkin eða Úkraína sem standi að sprengingunni.“
– Patrik Oksanen, SvD 2022
Þagað um það sem komið hefur fram
Vandinn fyrir öryggissérfræðinginn er sá að allir þeir sem hafa verið eftirlýstir í Þýskalandi vegna gruns um aðild að skemmdarverkunum eru úkraínskir ríkisborgarar. Samkvæmt þýskum yfirvöldum hafa nokkrir snúið aftur til Úkraínu, á meðan aðrir hafa falið sig í ESB-löndum sem hafa neitað að framselja hina grunuðu til Þýskalands – sem má telja vandasamt í ljósi alvarleika ásakananna.
Auk þess að allir hinir grunuðu eru úkraínskir ríkisborgarar hafa bæði stórir bandarískir fjölmiðlar með heimildir innan leyniþjónustu og stórir þýskir fjölmiðlar með heimildir innan réttarkerfisins beint ásökunum að Úkraínu.
Upplýsingar um handtekna úkraínska grunaða í Nord Stream-rannsókninni hafa hins vegar verið algjörlega hunsaðar af svokölluðum öryggissérfræðingi, sem hefur ekki varið meiri tíma í málið. Nýjasta öryggisskýrsla finnsku öryggislögreglunnar í mars virðist heldur ekki hafa vakið áhuga hans.
Oksanen kýs meðvitað að líta framhjá því sem rannsóknirnar sýna í raun, líklega vegna þess að það fellur ekki að þeirri nærri því samsæriskenndu mynd sem greiningar hans byggja kerfisbundið á.
Sá sem vill sjálfur kynna sér skýrslu finnsku öryggisþjónustunnar um stöðuna í Eystrasalti getur fundið hana hér: Skýrsla öryggislögreglunnar.