Charles Michel, fv. forseti Evrópuráðsins, segir að framkvæmdastjórn ESB notfæri sér kreppur til að auka vald sitt umfram það sem sáttmálar ESB heimila.
Fyrrverandi forseti Evrópuráðsins, Charles Michel — sem eyddi fimm árum í að stýra fundum þjóðarleiðtoga ESB — hefur opinberlega afhjúpað einræðistakta Ursula von der Leyen og sakar hana um að miðstýra valdi í Brussel og ganga lengra en grundvallarreglur sambandsins heimila.
Í viðtali við Brussels Times sagði Michel að framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hefði nýtt sér röð kreppa — þar á meðal heimsfaraldurinn, stríðið í Úkraína og orkuáföllin — til að auka vald sitt á sviðum sem, samkvæmt sáttmálum ESB, eiga að vera í höndum aðildarríkjanna. Hann sagði:
„Í dag reynir framkvæmdastjórnin að taka yfir stjórnina. Það er ekki í samræmi við sáttmálann.“
Gagnrýnin nær lengra en persónulegar deilur. Michel heldur því fram að von der Leyen hafi byggt upp sífellt pólitískari, mið- og forsetastýrðri framkvæmdastjórn:
„„Þetta er ofurvaldsmiðað stjórnkerfi. Framkvæmdastjórarnir gegna ekki lengur neinu hlutverki.“
Hann heldur því fram að framkvæmdastjórnin hafi smám saman þrengt sér inn á svið eins og utanríkisstefnu, varnarmál og alþjóðlega fulltrúa — þar sem lokaákvörðunarvaldið er hjá þjóðríkjunum á pappírnum.
Þessi árekstur varð opinber í svo kölluðu „Sofagate“-máli árið 2021, þegar Michel og von der Leyen fóru til Ankara til að hitta forseta Tyrkland, Recep Tayyip Erdoğan. Forseti framkvæmdastjórnarinnar var látin sitja á hliðarsófa á meðan Michel fékk eitt af tveimur aðalsætunum.
Von der Leyen gaf síðar í skyn að hún hefði verið sett til hliðar vegna þess að hún væri kona. Michel segir að sætaskipan hafi verið ákveðin fyrir fram og að framkvæmdastjórnin hafi notað atvikið til að reyna að fá meira stofnanavald:
„Allir vita og hafa séð hvernig framkvæmdastjórnin nýtti þetta atvik.“
Að baki þessu lá víðtækari ágreiningur. Michel sagði að hann hefði reynt að setja upp reglulega fundi til að samræma utanríkisstefnuna, en að þeim tillögum hefði verið „kerfisbundið“ hafnað:
„Aldrei áður hef ég upplifað svona mikla erfiðleika í samstarfi við samstarfsmann. Þetta snýst ekki um persónuleika. Þetta snýst um evrópska verkefnið.“
Í víðara samhengi heldur Michel því fram að framkvæmdastjórnin hafi fjarlægst hefðbundið hlutverk sitt sem tæknileg stofnun — sem hefur það hlutverk að framfylgja reglum ESB og stýra innri markaðnum — og í staðinn tekið á sig opnara pólitískt hlutverk.
Gagnrýni hans endurómar langvarandi áhyggjur — sérstaklega meðal íhaldssamra og fullveldisinnaðra stjórnmálamanna — um að framkvæmdastjórnin hafi teygt hlutverk sitt langt út fyrir það sem sáttmálarnir upphaflega kveða á um.
Michel sakar von der Leyen einnig um að vanrækja svið sem falla skýrt undir verksvið framkvæmdastjórnarinnar:
„Hún á að verja innri markaðinn. Ekkert hefur verið gert. Hún á að vinna að fjármálamörkuðum. Ekkert hefur verið gert. Á þessu sviði er niðurstaðan núll.“
Hann gagnrýndi einnig hvernig nýlegar kreppur hafa verið meðhöndlaðar. Í samningaviðræðunum um bóluefni sagðist hann hafa staðið gegn tilraunum framkvæmdastjórnarinnar og sumra ríkisstjórna til að starfa í litlum hópum án þátttöku allra 27 aðildarríkjanna. Síðar sagði hann að Brussel hefði „eytt mánuðum“ áður en brugðist var við orkuáfallinu sem stríðið í Úkraína olli.
Samanlagt bendir viðtalið til mikilla áhyggja af þróun ESB. Michel gefur í skyn að framkvæmdastjórnin — sem upphaflega var sett á laggirnar til að framfylgja ákvörðunum aðildarríkjanna — sé að taka sér pólitískt vald sem áður var hjá þjóðríkjunum.
Mikilvægi afskipta hans eru ekki einungis orð hans heldur einnig sú staðreynd að hér er ekki um neinn utanaðkomandi aðilia að ræða heldur einstakling sem starfaði í einu æðsta embætti sambandsins. Ummæli hans munu að öllum líkindum ýta undir áframhaldandi umræðu um hvernig valdinu er skipt innan sambandsins og hvort verið sé endanlega að ganga frá lýðræðinu dauðu innan ESB.
(Byggt á grein The European Conservative).