Áframhaldandi stríð í Íran er nú farið að hafa hörð áhrif á efnahag Evrópu. Framkvæmdastjórn ESB er væntanlega á leiðinni að lækka hagvaxtarspá sína á næstunni á sama tíma og talið er að verðbólga muni halda áfram að aukast. En þrátt fyrir síhækkandi orkuverð og vaxandi ótta við efnahagslega stöðnun leggur Brussel áherslu á að kreppan megi ekki leiða til aukinnar eftirspurnar eftir jarðefnaeldsneyti.
Bakgrunnurinn er vaxandi ótti sem átökin í Miðausturlöndum hafa skapað á orkumarkaðnum. Þar sem Hormússundið er enn lokað hefur olíuverð haldist yfir 100 dollurum á tunnu, sem setur þrýsting bæði á fyrirtæki og heimili víða um Evrópu.
Stöndum frammi fyrir stöðnunaráfalli, segir efnahagsmálastjóri ESB, Valdis Dombrovskis
Dombrovskis lýsir stöðunni sem svokölluðu stöðnunaráfalli — ástandi þar sem hagkerfið hægir á sér á sama tíma og verð heldur áfram að hækka. Þetta er sviðsmynd sem hagfræðingar hafa lengi óttast vegna þess að hún gerir stjórnmálamönnum og seðlabönkum erfiðara fyrir að örva hagkerfið án þess að ýta um leið undir verðbólgu.
Ný vorspá ESB, sem verður kynnt síðar í vikunni, mun því sýna minni hagvöxt en áður var reiknað með. Á sama tíma er gert ráð fyrir að verðbólgan verði meiri en áður hafði verið búist við.
Samkvæmt Dombrovskis eru möguleikarnir á að mæta kreppunni með stórum stuðningspökkum einnig takmarkaðri en á tímum heimsfaraldursins. Hann telur að ESB verði að fara varlega í aðgerðir sem gætu ýtt undir notkun jarðefnaeldsneytis.
Á sama tíma vaxa áhyggjur af orkuskorti. Margir greinendur hafa varað við því að olíubirgðir heimsins minnki hratt og að birgðastaðan geti orðið mjög þröng lengra fram. Alþjóðaorkumálastofnunin (IEA) hefur einnig hringt viðvörunarbjöllum um að alþjóðlegar birgðir séu að minnka á methraða, sem gæti opnað leið fyrir nýjar miklar verðhækkanir.
ESB er þegar byrjað að nota hluta af stefnumarkandi olíubirgðum sínum til að milda áhrif kreppunnar. En samkvæmt Dombrovskis eykst hættan á flöskuhálsum og skortsástandi eftir því sem átökin dragast á langinn.
Hann undirstrikar jafnframt að viðbrögð Evrópu við kreppunni megi ekki leiða til aukinnar eftirspurnar eftir jarðefnaeldsneyti þrátt fyrir bráðavandann á orkumarkaðnum.
STAÐREYNDIR • EFNAHAGUR
Hvað er stöðnun?
Stöðnun merkir að verðbólga er há á sama tíma og hagkerfið vex lítið eða dregst saman. Það þýðir að verð hækkar á meðan vinnumarkaður og fyrirtæki verða fyrir þrýstingi.
Fyrir almenning
- Dýrari matur, rafmagn og eldsneyti
- Hærri vextir og húsnæðiskostnaður
- Lakari kaupmáttur
- Aukin hætta á atvinnuleysi
Fyrir ríki og hagkerfið
- Minni hagvöxtur
- Veikari fyrirtæki og minni fjárfestingar
- Minni neysla
- Erfiðari efnahagslegar ákvarðanir
Stöðnun eða samdráttur er talið erfitt efnahagsástand vegna þess að aðgerðir gegn verðbólgu geta hægt enn frekar á hagkerfinu — á meðan örvunaraðgerðir geta ýtt verðlagi enn meira upp.