Sænskir skólar einkennast í dag af tungumálavanda, hótunum, offorsi og nemendum sem samkvæmt sumum kennurum samþykkja ekki kvenkyns leiðsögn. Á sama tíma hörfa skólastjórnendur undan af ótta við átök og ásakanir um kynþáttahatur. Það segir grunnskólakennarinn og stjórnmálakonan Maria Liljedahl hjá Svíþjóðardemókrötum í viðtali við Samnytt, hvernig innflytjendamál hafi að hennar mati alfarið gjörbreytt skólamenningunni í Svíþjóð.
Í viðtali við Samnytt lýsir grunnskólakennarinn Maria Liljedahl í Köping því, hvernig innflytjendur hafa breytt menningunni í skólanum – ekki aðeins hvað varðar tungumál og námsgetu, heldur einnig félagslega og stigveldisskipan.
– Ég held að mjög stór hluti snúist um innflytjendur. Þeir hafa breytt menningunni í skólanum gríðarlega mikið, segir hún.
Liljedahl telur að virðing fyrir hlutverki kennarans hafi versnað verulega og að ákveðin hegðunarmynstur hafi orðið mun algengari eftir því sem samsetning nemendahópsins hefur breyst. – Eitthvað sem maður upplifði ekki áður, nema kannski hjá örfáum nemendum, var þessi offorsi eins og þetta er núna. Og þar er það næstum þannig að okkar nemendur verða meira fyrir þessu. Hún segir einnig að þessi yfirgangshegðun sjáist nú þegar í yngri bekkjum grunnskóla.
Eru það sænskir nemendur sem verða mest fyrir þessari yfirgangshegðun?
– Já, það eru sænskir nemendur, en einnig kristnir nemendur frá öðrum löndum. Þeir hafa skapað stigveldi. Fyrir okkur er þetta mjög undarlegt.
Má segja að þetta sé múslímskur yfirgangur?
– Já, einmitt. En þetta á ekki við um alla. Það fer svolítið eftir því hvaðan fólk kemur og hvernig fjölskyldurnar eru. Það eru líka margir góðir múslimar sem reyna að standa sig vel og vilja komast áfram. Ég myndi líklega segja að Sómalía sé stærsta vandamálið.
Hún lýsir hópamyndunum og segir að hófsamari múslimar dragist inn í þetta – börn og ungmenni sem líklega hefðu annars ekki hegðað sér svona.
Margir kennarar lýsa því að þeir séu hræddir við ákveðna nemendur og fjölskyldur þeirra og klana, kannastu við þá mynd?
– Það eru nokkrir hér í Köping, en þetta er ekki eins útbreitt og ég hef heyrt um annars staðar – og þó er hlutfall innflytjenda hér hærra en í öðrum sveitarfélögum.
Er það menningarlegt að sumir nemendur eigi erfitt með að kvenkyns kennarar skipi þeim fyrir?
– Jú, einmitt, en ég myndi líklega segja að Sómalía sé stærsta vandamálið. Þeir gátu hengt krakka út um gluggana og öskrað „hóra“ og slíkt að mæðrum sem komu að sækja börnin sín. Maður ber einfaldlega ekki virðingu fyrir konum neins staðar.
Samkvæmt Liljedahl er vandamálið ekki að sænskir skólar séu með marga kvenkyns kennara í sjálfu sér – heldur að skólinn standi nú frammi fyrir nemendahópum þar sem efast er um vald kvenna.
Heldurðu að sænski skólinn sé orðinn of kvenvæddur til að takast á við þetta vandamál?
– Þetta snýst um vandamál sem hefði ekki átt að vera hérna. Þetta hefði ekki átt að gerast fyrir Svía. Þetta er innflutt vandamál. Hún heldur áfram:
– Það skiptir engu máli hver kennir þér. Ef það er góður kennari, þá er það góður kennari og auk þess kennari sem þú þarft að hlýða, segir hún.
Hún segir einnig frá atvikum þar sem konur hafa orðið fyrir áreitni í tengslum við skóla. – Þeir gátu hengt krakka út um gluggana og öskrað „hóra“ og slíkt að mæðrum sem komu að sækja börnin sín. Maður ber einfaldlega ekki virðingu fyrir konum neins staðar, segir hún.
Ef við hefðum haft fleiri karlkyns kennara í skólanum, heldurðu að það hefði verið auðveldara að ná tökum á þessum vandamálum?
– Kannski. En ég er ekki alveg viss, þar sem það hefðu samt verið sænskir kennarar.
Hvernig viltu tjá þig um að nokkrir karlkyns kennarar hafi verið sendir í leyfi eftir að þeir reyndu að stöðva árásargirni í skólaumhverfinu?
– Það er hræðsla hjá skólastjórum og rekstraraðilanum – því nú er löggjöfin svolítið öðruvísi, við höfum meiri heimildir til að halda uppi reglu og taka á nemendum sem trufla.
„Við einföldum tungumálið“
Liljedahl lýsir einnig hvernig tungumálavandamál hafa mun meiri áhrif á kennsluna en margir utan skólans gera sér grein fyrir. Ekki aðeins í samskiptum við foreldra, heldur í sjálfri þekkingaröfluninni. – Maður þarf virkilega að hugsa um hvernig maður leggur orðin svo allir skilji. Stundum þarf maður að fara niður á miklu lægra stig en maður hefði annars þurft, segir hún. Sem dæmi nefnir hún hvernig nemendur skorti grundvallarviðmið sem áður voru talin sjálfsögð.
– Þú ert alveg viss um að allir viti hvað broddgöltur er. Eða hvaða blóm þú ert að tala um. Og svo allt í einu sitja þarna nemendur sem skilja það ekki, segir hún.
En þú hefur líka það hlutverk að það ert þú sem ræður í kennslustofunni og ef maður byrjar að gefa of mikið eftir og halda að þetta, sem maður hefur verið að gera í mörg ár, eigi að vera nemendaáhrif og alls konar slíkt – að nemendaáhrif þýði að nemendur eigi að fá að ákveða hvað eigi að gera í kennslustofunni og hvernig umhverfið eigi að vera þar inni og hvernig menningin eigi að vera þar inni. Þá ertu alveg úti á túni. Þú átt ekki að vera vinur þeirra, alveg jafn lítið og þú átt bara að vera vinur foreldra þinna.
Afleiðingin er samkvæmt henni sú að kennslan sé einfölduð fyrir allan bekkinn – sem hafi einnig neikvæð áhrif á sænska nemendur.
– Jafnvel þótt sumir séu fæddir hér í Svíþjóð geta þeir haft ótrúlega lélegan orðaforða. Kennarinn heldur áfram:
– Við verðum einfaldari í tungumálinu. Og það er ekki gott. Þegar við færum okkur niður á lægra stig þá getum við ekki lyft öðrum nemendum almennilega, segir hún og heldur áfram:
– Það gerir líka að verkum að sænskir nemendur verða fátæklegri í tungumálinu – og þeir verða verri í að „lesa á milli línanna“.
Hún lýsir einnig hvernig foreldraviðtöl og neyðaraðstæður verða erfiðari þegar foreldrar tala ekki sænsku.
– Ef upp kemur atvik og maður þarf að hringja hratt þá er það vandamál. Við erum heppin að hafa arabískumælandi starfsfólk sem hjálpar okkur stundum, en ef skóli hefur ekki þau úrræði þá er þetta miklu verra, segir hún.
Haldast hæfileikaríkari nemendur aftur í þroska sínum? – Já, það verður erfiðara að ögra þeim sem hafa betri forsendur, þannig er það.
Samtalið kemur einnig inn á vaxandi umræðu um skólaskyldu gegn námsskyldu – þar sem stærri mótsögn verður sýnileg. Gagnrýnin á skólann í dag kemur nú frá tveimur gjörólíkum áttum. Margir sænskir foreldrar bregðast við því sem þeir upplifa sem sífellt hugmyndafræðilegri skóla, sem einkennist af gildisgrunnsvinnu, kynjafræðikennslu og pólitískri mótun fremur en þekkingu.
Þess vegna vex stuðningur við aukið frelsi og ýmis form námsskyldu eða heimakennslu. Á sama tíma gæti einmitt slíkt kerfi haft gagnstæð áhrif í ákveðnum innflytjendaumhverfum, þar sem börn eiga á hættu að einangrast enn meira frá sænsku tungumáli, sænskum viðmiðum og samfélaginu í kring og jafnvel eingöngu fá kennslu í Kóraninum.
– Það væri hörmulegt, segir Maria Liljedahl.
Niðurstaðan verður undarleg staða þar sem sama lausnin höfðar bæði til sænskra fjölskyldna sem vilja komast undan hugmyndafræðilegum áhrifum – og hópa sem í reynd vilja minnka tengsl sín við sænska samfélagið yfirleitt.
Verulegur aumingjaskapur
Á sama tíma gagnrýnir Liljedahl hvernig sænskir skólar og skólastjórar takast á við agavandamál. Hún telur að margir fullorðnir hörfi undan af ótta við átök, kærur eða árásargjarna foreldra.
– Það hefur verið verulegur aumingjaskapur. Það hef ég sjálf séð, segir hún.
Hún lýsir því hvernig sama hegðun getur verið meðhöndluð á mismunandi hátt eftir því hvaða nemandi á í hlut.
– Maður veit að ef annar nemandi hefði gert nákvæmlega það sama þá hefði sá nemandi virkilega fengið að heyra það. En svo er annar nemandi sem gerir það og þá er linkað í staðinn, segir hún.
Samkvæmt Liljedahl þarf mun skýrara vald í kennslustofunum – og að kennarar þori að standa fastir þegar nemendur prófa mörkin.
– Þú þarft virkilega að standa fastur. Og það er þegar þú hefur sýnt að þú munt ekki gefast upp sem þú færð í raun gott samband við nemendurna, segir hún.
Orð eins og „rasismi“ og „íslamafóbía“ eru notuð kæruleysislega
Maria Liljedahl nefnir einnig ákveðið dæmi úr eigin kennsluferli til að lýsa hvernig ásakanir um rasisma geti verið notaðar sem leið til að færa athyglina frá hegðun nemandans. Hún segir frá nemanda sem truflaði og skapaði vandræði í kennslustofunni og sem að lokum sakaði hana um að vera rasisti.
Þegar Liljedahl spurði hvað nemandinn ætti í raun við með orðinu kom í ljós, samkvæmt henni, að „rasisti“ þýddi í reynd að fullorðinn einstaklingur hefði orðið reiður eða sett mörk eftir að nemandinn hafði gert eitthvað rangt. Á sama tíma brugðust aðrir nemendur í kennslustofunni strax við og vörðu kennarann.
Fyrir Liljedahl varð atvikið dæmi um hvernig hugtök eins og rasismi og íslamafóbía eru notuð kæruleysislega í skólaumhverfinu – ekki sem ígrundaðar ásakanir, heldur sem leið til að svara yfirvöldum eða forðast ábyrgð á eigin hegðun. Hún segir enn fremur að hún sé núna í skóla þar sem fáir Sómalar séu og að vandamálið sé því ekki jafn stórt lengur.
– Núna eru þeir nemendur sem við höfum frá Miðausturlöndum ekki sérstaklega glæpsamlegir. Þannig að við eigum ekki við svo stór vandamál að stríða, ólíkt öðrum grunnskólum.
Þú segir að þeir séu ekki sérstaklega glæpsamlegir, hvað þýðir það?
– Já, það er ekki jafn slæmt lengur…, þannig að nú ef einhverjir eru svolítið…, það er mikill munur frá því þegar fíkniefni voru seld í skólanum. Ég myndi segja að það séu líklega mjög fáir glæpamenn í skólanum í dag.
„Strákar þurfa hefðbundna kennslu við kennarapúlt“
Liljedahl telur einnig að núverandi námskrá mismuni drengjum og umbuni eiginleikum sem stúlkur þrói almennt fyrr.
– Hún umbunar eiginleikum sem strákar fá seinna. Þegar maður á að vera að rökræða og allt þetta. Það tengist ekki þekkingu á sama hátt, segir hún. Hún gagnrýnir þá kennslufræði þar sem ætlast er til að nemendur vinni sjálfstætt og skipuleggi eigið nám.
– Strákarnir þurfa kennslu við kennarapúltið, segir hún.
Hún lýsir einnig einföldu atriði sem áður tíðkaðist, að hringt var inn í kennslustundir.
– Það skapaði allt aðra dýnamík í skólanum þegar nemendur vissu hverju þeir ættu að fylgja. Þetta verður meira skipulagt fyrir strákana sem þurfa þetta aðeins meira hernaðarlega. Sem sagt aga og reglu. Í dag flýtur allt, segir hún.
Ef hún sjálf mætti breyta sænska skólanum án tillits til pólitískrar rétthugsunar myndi áherslan liggja á aga, skipulag og vald.
– Ég myndi fyrst sjá til þess að valdið yrði meira og að við fengjum aftur meiri kennslu við kennarapúlt, segir hún. Hún lýkur með athugasemd um hversu langt kennarahlutverkið hafi að hennar mati færst frá upprunalegu hlutverki sínu.
– Kennarar eiga að fá að vera kennarar en ekki vera að standa í svona rugli, segir Maria Liljedahl.