Fullyrðing líftæknifyrirtækis um að það hafi tekið stórt skref í átt að því að „endurvekja útdauðar tegundir“ vekur ekki aðeins vísindalegar umræður, heldur einnig dýpri siðferðilegar og heimspekilegar spurningar um vaxandi vilja mannkynsins til að endurmóta lífið sjálft. Fyrirtækið Colossal Biosciences, segir að því hafi tekist að klekja út lifandi unga með gervieggjakerfi og segir árangurinn byltingarkenndan.
Fyrir suma er þessi þróun tákn um nýsköpun í fremstu línu tækniþróunar. Fyrir aðra er hún áhyggjuefni og enn eitt skref inn á svið sem lengi hefur verið tengt vísindaskáldskap — og í auknum mæli við það að maðurinn reyni að taka að sér hlutverk Skaparans.
Fyrirtækið segir að það hafi klekkt út 26 ungum með því að nota þrívíddarprentaðan skurn sem gerir fósturvísum kleift að þroskast utan náttúrulegrar eggjaskurnar. Forstjórinn Ben Lamm lýsti verkefninu sem djörfri endurhugsun á líffræðinni sjálfri. – Við afrituðum ekki bara náttúruna … við reyndum að endurhanna hana, sagði hann.
Þessari yfirlýsingu hefur verið fagnað í sumum vísindahópum en skapað ugg hjá öðrum. Í kynslóðir hefur náttúruleg skipan — að líf verði til í gegnum ferli sem Guð skapaði — verið talin eitthvað sem beri að virða, en ekki gera tilraun til að endurhanna. Nú ræða fyrirtæki sem njóta stuðnings milljarða í fjárfestingum um það opinberlega að endurtaka ekki bara þessi ferli heldur einnig að bæta þau.
Gervieggjakerfið notar tilbúna himnu til að stýra súrefnisflæði og þroska, sem gerir vísindamönnum kleift að fylgjast með og stjórna hverju stigi vaxtarins. Þeir sem styðja slíka tækni halda því fram að nota megi tæknina sérstaklega til að vernda tegundir í útrýmingarhættu sem eiga erfitt með æxlun.
Colossal segir sjálft að tæknin gæti hjálpað til við að „bjarga viðkvæmum fuglafósturvísum“ og styðja náttúruverndarstarf. Gagnrýnendur vara hins vegar við því að mörkin milli verndunar og sköpunar verði sífellt óljósari.
Óháðir vísindamenn hafa einnig gagnrýnt fullyrðingar fyrirtækisins og bent á að tæknin sé hugsanlega ekki eins byltingarkennd og látið er í veðri vaka. Þróunarlíffræðingurinn Vincent Lynch hélt því fram að ekki væri um raunverulegt gerviegg að ræða.
– Þetta er ekki gerviegg … þetta er gervieggjaskurn, sagði Lynch og benti á að aðal líffræðiþættirnir hefðu verið settir inn handvirkt.
Aðrir benda á að svipuð tækni hafi verið til í einfaldari mynd í áratugi, sem vekur spurningar um hvort núverandi „bylting“ sé ýkt. En stærra áhyggjuefni fyrir marga er ekki hvort tæknin virki — heldur hvert hún leiði. Colossal hefur gert það ljóst að endanlegt markmið fyrirtækisins sé að endurvekja útdauðar tegundir á borð við Dodo og Giant moa.
Til að ná því þyrftu vísindamenn að endurbyggja DNA úr fornöld og erfðabreyta núlifandi fuglum þannig að þeir líkist verum sem hurfu fyrir öldum síðan. Jafnvel þótt það tækist leggja sérfræðingar áherslu á að slík dýr yrðu ekki raunverulega frumgerðir heldur erfðabreyttar nálganir. – Þeir gætu hugsanlega búið til erfðabreyttan fugl … en það er ekki moa, sagði Lynch.
Handan tæknilegra áskorana liggja dýpri siðferðilegar spurningar. Ef mannkynið getur endurskapað lífsform sem eru ekki lengur til, hvaða mörk — ef nokkur — ætti þá að virða? Áhyggjur margra eru þær að vísindalegur metnaður fari hraðar fram en siðferðileg ígrundun.
Lífsiðfræðingar hafa einnig bent á hagnýt vandamál, þar á meðal hvernig slíkar verur myndu lifa af í nútímaheimi sem er gjörólíkur þeim sem þær lifðu í áður. – Stóra áskorunin er: í hvaða umhverfi á þetta dýr að lifa? spurði Arthur Caplan.
Jafnvel meðal vísindamanna er vaxandi umræða um forgangsröðun. Sumir halda því fram að fjármunum væri betur varið í að vernda þær tegundir sem enn eru til, fremur en að reyna að endurvekja þær sem eru horfnar.
– Mín persónulegu áhugamál liggja frekar í að varðveita það sem við höfum, sagði rannsakandinn Nicola Hemmings. Sú afstaða hljómar vel hjá mörgum sem telja að hlutverk mannkynsins gagnvart náttúrunni eigi að vera ráðsmennska — ekki endursköpun. Samt heldur þrýstingurinn í átt að „endurlífgun“ áfram, knúinn áfram af tæknilegri bjartsýni og verulegum fjárhagslegum stuðningi. Lamm hefur gefið til kynna að endurvakning tegunda eins og moa-fuglsins gæti orðið að veruleika innan næstu eins eða tveggja áratuga.
En jafnvel sumir stuðningsmenn viðurkenna að slíkar spár kunni að vera of metnaðarfullar. Vísindin eru enn óviss, áskoranirnar gríðarlegar og langtímaafleiðingarnar að mestu óþekktar.
Fyrir almenning, sem þegar er tortrygginn gagnvart hröðum tæknibreytingum, vekur hugmyndin um að hanna líf á þessu stigi djúpstæðar spurningar. Í kjarna sínum snýst umræðan ekki aðeins um vísindi — heldur um mörk. Hversu langt á mannkynið að ganga í tilraunum sínum til að stjórna og endurhanna náttúruna?
Og kannski það sem er enn mikilvægara: Eru til mörk sem alls ekki á að fara yfir?