Framkvæmdastjórn ESB trappar upp vinnu við stafræna aldursstaðfestingu á internetinu – og nú beinast sjónir einnig að þjónustu einkaneta, VPN-þjónustu (VPN = Virtual Private Network). Gagnrýnendur vara við því að þróunin geti orðið enn eitt skrefið í átt að eftirlitsvæddu interneti þar sem nafnleynd og frelsi Evrópubúa verði smám saman afnumið.
Bakgrunnurinn er nýtt kerfi ESB fyrir aldursstaðfestingar á netinu, þar sem notendur eiga í reynd að geta auðkennt sig stafrænt til að fá aðgang að ákveðnum miðlum og þjónustu. Samhliða lýsa leiðtogar ESB áhyggjum af því að fólk geti komist framhjá kerfinu með VPN-þjónustu sem er tækni til að vernda einkalíf og nafnleynd á internetinu.
Varaforseti framkvæmdastjórnar ESB, Henna Virkkunen, sagði á blaðamannafundi að mikilvægt væri að tryggja að ekki verði hægt að komast fram hjá aldursstaðfestingu. Ummælin hafa verið túlkuð sem svo að ESB vilji nú einnig takmarka möguleikann á að nota VPN.
Blaðamenn, andófsfólk og almennir borgarar nota VPN
VPN-tækni er ekki aðeins notuð af ungmennum sem vilja komast framhjá aldurstakmörkum á samfélagsmiðlum. Tæknin er grundvallartæki til verndar friðhelgi einkalífs fyrir blaðamenn, uppljóstrara, fyrirtækjaeigendur og almenna netnotendur.
Með VPN getur fólk verndað vafrasögu sína fyrir netþjónustuaðilum, forðast rekjanleika og átt öruggari samskipti í löndum þar sem eftirlit er umfangsmikið.
Að byrja að líta á nafnleynd og dulkóðuð samskipti sem „vandamál“ vekur því miklar áhyggjur meðal talsmanna friðhelgi einkalífs. Gagnrýnendur telja að ESB eigi á hættu að skapa sams konar eftirlitskerfi og hingað til hafa fyrst og fremst verið tengd við einræðisríki.
Staðreyndir: Hvað er VPN?
VPN stendur fyrir „sýndar einkanet“ og er þjónusta sem verndar nettengingu þína og friðhelgi á internetinu með því að fela IP-töluna þína. VPN býr til göng fyrir nettenginguna og felur vistfangið þitt. Það þýðir að enginn getur séð hvað þú gerir á internetinu þegar VPN er virkt. Þjónustan gerir notandanum einnig kleift að velja hvaðan IP-talan eigi að koma, sem gerir mögulegt að komast hjá ritskoðun sem gildir á ákveðnum stað, til dæmis í ákveðnu landi.
ESB byggir upp stafræna auðkennisinnviði
Á sama tíma og Brussel heldur því fram að aldursstaðfestingin sé „frjáls“ þá byggir sambandið hratt upp innviðina á bak við kerfið.
Framkvæmdastjórn ESB hefur þegar kynnt opinbert app fyrir aldursstaðfestingu sem tengist vegabréfum eða þjóðarskilríkjum. Kerfið á auk þess að geta verið samþætt við væntanlegt stafrænt auðkennisveski ESB, European Digital Identity Wallet.
Framkvæmdastjórnin lýsir lausninni sem „friðarhelgisverndandi“ en margir sérfræðingar eru efins. Öryggisrannsakendum tókst áður að komast framhjá hluta af vörnum kerfisins skömmu eftir að kóðinn var birtur opinberlega.
Stóra vandamálið snýst þó ekki aðeins um tæknilega galla – heldur um sjálfa meginregluna. Þegar ríkið eða stór tæknifyrirtæki krefjast stafrænnar auðkenningar til að fá aðgang að internetinu skapast um leið möguleikinn á að stjórna, takmarka og fylgjast með stafrænu lífi fólks í alveg nýjum mæli.
Frá „barnavernd“ yfir í varanlegt eftirlitskerfi?
ESB réttlætir þróunina með því að vernda börn á internetinu. En gagnrýnendur vara við því að sömu innviðir geti síðar verið notaðir í allt öðrum tilgangi.
Þegar kerfið er komið á sinn stað má tiltölulega auðveldlega útvíkka það yfir á fleiri svið eins og:
- samfélagsmiðla
- spjallsvæði og athugasemdakerfi
- gervigreindarþjónustur
- fréttasíður
- dulkóðuð skilaboðaforrit
- pólitískt viðkvæmt efni
Sögulega séð hafa eftirlitskerfi oft verið innleidd í áföngum – fyrst til að leysa ákveðið vandamál og síðan smám saman víkkuð út.
Nú vara fleiri samtök sem berjast fyrir friðhelgi einkalífs við því að Evrópa sé að byggja upp internet þar sem nafnleynd verði undantekning fremur en sjálfsögð réttindi.
Það verður að verja frelsið á Internet
Umræðan snýst um töluvert meira en samfélagsmiðla og aldurstakmörk. Hún snýst um hver eigi að stjórna internetinu í framtíðinni.
Opið samfélag byggir á möguleikanum á að eiga frjáls samskipti, lesa upplýsingar nafnlaust og tjá skoðanir án stöðugrar auðkenningar og rekjanleika.
Svíar og aðrir Evrópubúar hafa lengi tekið stafrænu frelsi sem sjálfsögðum hlut. En þróunin í Brussel sýnir að þessi réttindi þarf nú að verja með virkum hætti.