Sá góði drengur, Gunnar Gunnarsson, fv. sendiherra skrifar prýðilega grein í Morgunblaði dagsins 8. maí. Hann spyr hvað sé öðru vísi í stöðunni núna miðað við áður, þegar Samfylkingarstjórnin lét Alþingi samþykkja aðildarumsókn Íslands að ESB. Þá strönduðu viðræðurnar á sjávarútvegskaflanum, því sambandið fer ekkert að breyta lögum 27 ríkja til að aðlagast Íslandi. Þegar stækkunarstjóri ESB gerði þáverandi utanríkisráðherra að aðhlátursefni um alla Evrópu sem varð Íslandi til skammar vegna bjánahátts Össurar Skarphéðinssonar, þá skýrði maðurinn á götunni umsóknina sem bjölluatið í Brussel. Núna hefur ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttir hafið endurræsingu bjölluatsins og uppfært til bjölluats 2.0. Til hvers að vera að eyða tíma og kröftum í fyrir fram dauða vegferð?
ESB hefur ekki breyst – aðeins orðræðan heima
Í grein sinni í Morgunblaðinu 8. maí bendir Gunnar Gunnarsson á mikilvæga staðreynd sem virðist oft gleymast í umræðunni um Evrópusambandið: Aðstæður Íslands gagnvart ESB hafa í grundvallaratriðum ekkert breyst frá aðildarviðræðunum 2010–2013.
Það sem hefur hins vegar breyst er tónninn í íslenskum stjórnmálum. Skiljanlega vekur það furðu að ríkisstjórnin vill aftur fá að heyra gömlu rökin fyrir því að þjóðin hafnaði þessari vegferð.
Þegar Ísland sótti um aðild að ESB kom fljótt í ljós að sjávarútvegsmál og yfirráð yfir auðlindum landsins voru meðal erfiðustu málaflokkanna. Gunnar rifjar upp að sameiginleg fiskveiðistefna ESB byggist á þeirri meginreglu að öll aðildarríki hafi jafnan aðgang að fiskimiðum sambandsins. Þessi grundvallarstefna hefur ekki tekið neinum breytingum, þannig að ef Ísland gerist aðildarríki, þá munu spænskir, breskir, portúgalskir og franskir togarar fylla landhelgina og ryksuga miðin.
Gunnar Gunnarsson bendir jafnframt á að ESB hafi aldrei samþykkt varanlegar undanþágur frá lögum sambandsins í neinum málaflokkum fyrir nokkurt aðildarríki. Sú staðreynd skiptir höfuðmáli þegar rætt er um loforð um „varanlegt fullveldi“ Íslands yfir auðlindum sínum innan sambandsins eins og Kristrún Frostadóttir og Þorgerður Katrín lofa.
Þær fullyrða að hægt sé tryggja Íslandi sérstaka stöðu innan ESB sem engu öðru aðildarríki hefur tekist. En Gunnar spyr beint hvort nokkuð hafi í raun breyst frá því viðræðurnar stóðu yfir fyrir rúmum áratug. Svar hans er skýrt: Nei.
Lögin, reglurnar og grunnstefna sambandsins eru enn þær sömu — og í reynd miðstýrðri en áður. Þróunin innan ESB síðustu árin hefur almennt verið í átt að aukinni samþættingu, auknu valdi framkvæmdastjórnarinnar og minni sveigjanleika gagnvart smærri ríkjum. Miðstjórn a la Sovét núna í Brussel.
Íslendingar eru fámenn þjóð sem byggir efnahag sinn að mestum hluta á auðlindum sínum og yfirráðum yfir eigin fiskimiðum sem Gunnar bendir á. Fyrir örríki skiptir sjálfstæð ákvörðunartaka meira máli en fyrir stór ríki sem enn geta haft einhver áhrif innan sambandsins.
Það vekur því athygli að núverandi ríkisstjórn talar um áframhaldandi aðildarviðræður á sama tíma og hún lofar að verja fullt fullveldi Íslands yfir auðlindum landsins. Ef afstaða ESB hefur ekki breyst — hvernig á þá að samræma þessi loforð?
Sagan sýnir að í aðildarviðræðum stendur umsóknarríkið veikast gagnvart sambandinu. Þrýstingur eykst eftir því sem nær dregur að lokasamningum og hættan er sú að stjórnvöld gefi eftir grundvallarmál til að tryggja inngöngu.
Grein Gunnars Gunnarssonar er því mikilvæg áminning um að umræðan um ESB á fyrst og fremst að snúast um staðreyndir í stað hroka og móðgunargjarnra valkyrja sem geta ekki lengur rætt málið, hvorki við þing né þjóð.
Vegferð Valkyrjanna er því uppfært bjölluat 2.0 sem verður ófrýnilegri smán en bjölluat Össurar Skarphéðinssonar. Og eins og Logi Kjartansson lögmaður þeirra Þrastar Jónssonar og Sigfúsar Aðalsteinssonar skrifar í umsögn sinni, þá er þingsályktunartillaga utanríkisráðherra um þjóðaratkvæðagreiðsluna brot á stjórnlögum Íslands og því ólögleg. Það er á borði forsætisráðuneytisins að leggja fram tillögur um mál sem varða framsal á fullveldi til erlendra ríkja.