VIÐVÖRUN FRÁ EUROPOL: Vopn frá Úkraínu í höndum glæpagengja í Evrópu

Skotfæri og stríðsvopn sem grunur leikur á að komi frá Úkraínu finnast í lögregluaðgerðum víða um Evrópu. Jafnframt sýna skjöl að bæði Europol og Frontex vöruðu við þessari þróun strax árið 2022.

Fjölmargir evrópskir fjölmiðlar greina frá vaxandi áhyggjum af því að vopn frá stríðinu í Úkraínu berist á svarta markaðinn í Evrópu, að því er þýska dagblaðið Berliner Zeitung greinir frá. Rannsókn þýska fréttaskýringarþáttarins Report Mainz bendir til þess að skotfæri og skotvopn úr stríðinu finnist nú hjá glæpanetum í Evrópu, samkvæmt Tagesschau.

Skotið á lögreglu á Spáni

Í mars framkvæmdi spænska lögreglan aðgerð nálægt Marbella gegn grunuðum eiturlyfjasmyglurum. Samkvæmt rannsóknaraðilum voru AK-47-vopn notuð gegn lögreglumönnum. Reglulega er nú orðið lögð höld á hervopn í aðgerðum gegn eiturlyfjasamtökum.

– Sem venjulegir lögreglumenn getum við ekki varið okkur gegn þessari tegund stríðsvopna. Við höfum aðeins einföld handvopn, segir lögreglumaðurinn Óscar Sánchez.

Í öðrum aðgerðum hefur spænska lögreglan lagt hald á 5,56 mm NATO-skotfæri. Sánchez telur að skotfærin komi frá stríðinu í Úkraínu.

– Eiturlyfjagengin nota þessa tegund skotfæra. Hún kemur frá Austur-Evrópu, frá stríðinu í Úkraínu, segir hann.

Sænsk yfirvöld vöruðu við

Strax árið 2022 varaði sænska lögreglan og tollgæslan við því að sænskir glæpahópar sýndu vopnum frá Úkraínu áhuga. Þáverandi yfirmaður greiningardeildar Noa, Linda Staaf, sagði að sænskir glæpamenn væru farnir að ræða möguleikann á að komast yfir slík vopn.

– Okkur hafa borist vísbendingar um að glæpamenn í Svíþjóð séu farnir að ræða vopn frá Úkraínu, sagði hún þá við Svenska Dagbladet.

Sænska ríkisútvarpið greindi síðar frá því að vopnasmyglarar í Gautaborg hefðu fengið tilboð um að kaupa hervopn frá Úkraínu til endursölu í Svíþjóð.

– Nú eykst hættan á að um sé að ræða annars konar vopn sem koma þaðan. Af hverju ætti sprengjuvörpukastari ekki að vera áhugaverður fyrir glæpasamtök í Svíþjóð? Hvað sem er getur komið til baka frá Úkraínu, sagði Jesper Liedholm við sænska ríkisútvarpið.

Þannig berast vopnin til Svíþjóðar

Samkvæmt lögreglu og tollgæslu fer vopnasmyglið fram í gegnum þegar starfandi glæpanet í Evrópu. Vopnahlutar, skotfæri og skotvopn eru flutt í gegnum mörg lönd áður en þau berast til Svíþjóðar, oft í litlum sendingum sem erfitt er að uppgötva.

Í einu slíku máli í Svíþjóð pantaði 19 ára ungur maður á Skáni startbyssur frá ríkjum innan ESB og vopnahluti frá Úkraínu. Vopnunum var breytt í skotvopn og nokkur þeirra enduðu síðar hjá sænskum glæpamönnum.

– Við sjáum að vopn 19 ára mannsins hafa í nokkrum tilvikum endað hjá sænskum glæpamönnum, sagði saksóknarinn Emma Olsson.

Viðvaranir frá Europol og Interpol

Samkvæmt skjölum sem Report Mainz hefur fengið aðgang að varaði Europol strax í maí 2022 við því að ólögleg vopnaviðskipti væru hafin og ættu á hættu að aukast að sögn Tagesspiegel.

– Í Úkraínu höfum við nú nær ótakmarkað aðgengi að stríðsvopnum. Við gerum ráð fyrir og höfum þegar fyrstu vísbendingar um, að þeim geti verið smyglað til Evrópu, sagði aðstoðarforstjóri Frontex sama ár fyrir þýska sambandsþinginu.

Einnig hefur Interpol varað við því að vopn sem send eru til Úkraínu geti endað hjá skipulagðum glæpahópum.

– Við þekkjum þetta frá mörgum öðrum stríðssvæðum. Glæpamenn beina nú þegar athygli að þessum vopnum.

Svíþjóð hefur gefið 153,5 milljarða sænskra króna til Úkraínu

Á sama tíma hefur Svíþjóð aukið stuðning sinn við Úkraínu verulega. Samkvæmt samantekt sænskra stjórnvalda hafði Svíþjóð 3. júní 2026 lagt til um 153,5 milljarða sænskra króna frá upphafi innrásarinnar.

Af þeirri upphæð eru 128 milljarðar sænskra króna hernaðaraðstoð og 25,5 milljarðar sænskra króna borgaraleg og mannúðleg aðstoð. Hernaðaraðstoðin felur meðal annars í sér vopn, skotfæri og þjálfun.

Illustration över vapen som Sverige skickat till Ukraina. Illustration: Regeringskansliet
Yfirlit yfir vopn sem Svíþjóð hefur sent til Úkraínu

Kröfur um betra eftirlit

Þýskir öryggissérfræðingar og stjórnmálamenn krefjast nú betri rekjanleika og sameiginlegra evrópskra skráningarkerfa til að fylgjast með ferli vopnanna. Samkvæmt þýskum yfirvöldum torveldist það starf vegna ófullnægjandi skráninga og ónógrar upplýsingamiðlunar milli ríkja.

Hryðjuverkafræðingurinn Hans-Jakob Schindler telur að reynslan af fyrri átökum sýni að alltaf sé hætta á að hluti vopna endi á svörtum markaði ef eftirlitskerfin séu ófullnægjandi.

– Engin ríkisstjórn sem sendir vopn til átakasvæða, ekki síst þýska ríkisstjórnin, vill segja að vopnin séu notuð í öðrum tilgangi en þeim sem þau voru afhent fyrir.

Spilling vopnvæðir glæpagengin

Alkunna er að Úkraína glímir við umfangsmikla spillingu og til eru fjölmörg dæmi um að stjórnmálamenn og hermenn hafi dregið sér til eigin nota bæði hernaðarlega og borgaralega aðstoð og síðan selt hana á svörtum markaði. Samkvæmt bandaríska hagfræðiprófessornum Steve Hanke gætu allt að 30 prósent alþjóðlegrar aðstoðar til Úkraínu hafa tapast vegna spillingar.

Þrátt fyrir þetta krefjast hvorki Svíþjóð né önnur ríki sem senda stuðning til Úkraínu eftirlits eða eftirfylgni með því hvernig aðstoðin er notuð. Þetta þrátt fyrir að líklegt sé að einmitt þessi spilling stuðli að því að glæpagengi víða um Evrópu, ekki síst í Svíþjóð, komist yfir þessi vopn.