Leikskóli á vegum sveitarfélagsins í Kalmar, Svíþjóð, stóð fyrir þemaviku um Pride. Sem hluti af henni var meðal annars haldin viðburður á leiksvæði leikskólans sem var kynntur sem Pride-ganga og börnunum var gert að taka þátt. Nú hefur sænski umboðsmaður Alþingis gagnrýnt framgöngu leikskólans og telur hana hafa brotið gegn stjórnarskránni.
Eftir atvikin hjá Vallmon-leikskólanum lagði foreldri barns, sem hafði verið neytt til þátttöku, fram kvörtun til umboðsmannsins. Í kvörtuninni skrifaði faðir fimm ára drengs að Pride-gangan, þar sem veifað var fánum, yrði að teljast pólitísk mótmælaaðgerð. Sonur hans tók þátt þrátt fyrir að faðirinn hefði skýrt tekið fram að hann teldi óviðeigandi að leikskólabörn stunduðu stjórnmál á leikskóla og að hann vildi að slíku yrði hætt.
Jafnframt benti faðirinn á að ef leikskólinn hefði ákveðið að virða ósk hans að einhverju leyti og undanþegið soninn göngunni hefði það engu að síður falið í sér félagslega útilokun og óbeina refsingu gagnvart drengnum, þar sem viðburðurinn var kynntur sem skemmtileg samvera. Því hafi í raun ekki verið um frjálsa þátttöku að ræða.
Faðirinn benti einnig á að Pride væri pólitísk hreyfing sem tæki afstöðu í pólitískum málefnum og að börn skorti þá vitsmunaþroska sem þarf til að geta áttað sig á slíkum flóknum viðfangsefnum. Þau ættu því ekki að vera leidd inn í pólitískar hreyfingar meðan þau væru á leikskóla.
Í umsögn frá skólastjóra leikskólans var vísað til þess að starf leikskólans byggðist á ákveðnum grunngildum sem endurspegluðust í daglegu starfi með hliðsjón af aldri barnanna.
Vegna kvörtunarinnar til sænska umboðsmanns Alþingis viðurkenndi skólastjórinn að leikskólinn hefði getað staðið skýrar að málinu. Í áframhaldandi starfi yrði því skýrar útskýrt hvers vegna leikskólinn velur að vekja athygli á Pride: „Að allir eigi rétt á að vera eins og þeir eru og að fólk sé ólíkt hvert öðru – og að það sé jákvætt.“ Jafnframt yrðu upplýsingar um framkvæmd einstakra verkefna og tilgang þeirra gerðar skýrari.
Neydd til þátttöku
Yfirmaður sænska umboðsmanns Alþingis, Erik Nymansson, bendir á að börn á leikskóla eigi að fá fræðslu um þau grunngildi sem leikskólinn lagði áherslu á í þemavikunni. Hann dregur hins vegar í efa að umræddur viðburður hafi samrýmst stjórnarskrárákvæði sem bannar hinu opinbera að neyða fólk til þátttöku í samkomum sem ætlað er að hafa áhrif á skoðanamyndun, eða í mótmælum eða annarri tjáningu skoðana (2. gr. 2. kafla sænsku stjórnarskrárinnar).
Að mati Nymanssons höfðu börnin ekki náð þeim aldri að unnt væri að gera ráð fyrir að þau hefðu sjálfstæða og mótaða afstöðu til þeirra málefna sem leikskólinn lagði áherslu á þessa viku. Því skipti ekki úrslitum hvort þau hefðu sjálf kosið að taka þátt í viðburðinum eða ekki þegar metið væri hvort þau hefðu verið neydd til þátttöku.
Þar sem þátttaka barnanna var heldur ekki háð samþykki forráðamanna þeirra, og þar sem hugsanlegt væri að sumir forráðamenn hefðu ekki viljað skera sig úr með því að neita börnum sínum um þátttöku, telur yfirmaður umboðsmannsins að líta verði svo á að börnin hafi í raun verið neydd til að taka þátt.
Nymansson bendir enn fremur á að leikskólinn hafi ekki veitt forráðamönnum neinar upplýsingar um að viðburðurinn, þrátt fyrir framkvæmd hans, væri ekki ætlaður sem skoðana- eða pólitísk tjáning. Að hans mati hefði leikskólinn átt að gera sér grein fyrir því að forráðamenn gætu fengið þann skilning að börnin væru neydd til að taka þátt í slíkri tjáningu.
Yfirmaður sænska umboðsmanns Alþingis telur mikilvægt að hið opinbera hagi sér ekki með þeim hætti að slíkur skilningur geti skapast. Hann kemst því að þeirri niðurstöðu að skólastjóri leikskólans verði ekki undanþeginn gagnrýni vegna þess að viðburðurinn var haldinn.
Verður að hætta
Að lokum bendir yfirmaður umboðsmannsins á að sambærilegir viðburðir í framtíðinni geti einnig farið í bága við sama stjórnarskrárákvæði, jafnvel þótt samþykki forráðamanna verði aflað. Ástæðan sé sú að með því að óska eftir afstöðu forráðamanna gæti leikskólinn jafnframt gengið á rétt þeirra samkvæmt stjórnarskránni til að þurfa ekki að gefa upp skoðanir sínar í pólitískum eða öðrum álitamálum.
Að mati yfirmanns umboðsmanns Alþingis ættu leikskólar því að forðast að skipuleggja viðburði fyrir börn sem hægt er að túlka sem mótmæli eða aðra opinbera skoðanatjáningu.