Júlíus Valsson skrifar á blog.is um hvað það þýðir fyrir Úkraínu að „kíkja í pakkann“ og bendir á að slíkt hið sama bíður Íslands. Þótt munur sé á Íslandi og Úkraínu eins og til dæmis að Ísland er aðili að innri markaði ESB gegnum EES-samninginn, þá eru inngönguskilyrði ESB þau sömu fyrir Úkraínu og Ísland. Aðildarviðræður Úkraínu eru því skólabókardæmi fyrir Ísland og enn ein áréttingin á umsögn sjálfs ESB á tíma fyrri aðildarviðræðna Íslands sem ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur hefur enn á ný dembt yfir þjóðina í ljótum blekkingarleik, þar sem reynt er að plata landsmenn til að halda að kosningarnar þann 29. ágúst snúist ekki um aðildarumsókn Íslands að ESB.
Aðildarviðræður Úkraínu við ESB varpa ljósi á hvað bíður Íslands
Umræðan um mögulega aðild Íslands að Evrópusambandinu hefur á undanförnum vikum einkennst af fullyrðingum um að þjóðaratkvæðagreiðsla í ágúst snúist einungis um að „kíkja í pakkann” – það er, hefja viðræður án frekari skuldbindinga. Nýleg þróun í aðildarviðræðum Úkraínu við sambandið varpar hins vegar skýru ljósi á hvað aðildarferli í reynd felur í sér.
Þann 14. júlí síðastliðinn var opnaður sjötti málaflokkurinn í viðræðum ESB við Úkraínu, sem nær yfir ytri viðskipti og sameiginlega utanríkis-, öryggis- og varnarstefnu sambandsins. Skilyrðin sem Úkraínu eru sett eru afdráttarlaus: landið þarf að aðlaga viðskipta- og fjárfestingarsamninga sína að regluverki ESB, segja upp ósamrýmanlegum fríverslunarsamningum og taka upp sameiginlega tolla sambandsins strax við inngöngu. Í utanríkismálum er stefnt að fullri samræmingu við yfirlýsingar, refsiaðgerðir og ákvarðanir ESB.
Sami kjarni og í tilviki Íslands
Júlíus Valsson skrifar:
„Þetta er ekki sérstök meðferð á Úkraínu. Sami kjarni lá í samningsrammanum sem ESB lagði fyrir Ísland árið 2010. Þar var tekið fram að aðild fæli í sér tímanlega og virka innleiðingu alls regluverks ESB eins og það væri statt á aðildardegi. Ísland ætti áfram að laga löggjöf sína að regluverkinu og sérstök áhersla var lögð á sjávarútveg og landbúnað, málaflokka sem EES-samningurinn nær að mestu ekki yfir.
Íslensk stjórnvöld gætu samið um aðlögunartíma, tæknilegar útfærslur og afmörkuð sérákvæði. Það er hins vegar villandi að tala eins og grundvallarstefnur sambandsins séu lausar til uppboðs. Ísland gæti ekki bæði orðið aðili að tollabandalagi og sameiginlegri viðskiptastefnu ESB og haldið sjálfstæðri fríverslunarstefnu EFTA. Aðild myndi því kalla á úrsögn úr EFTA (og EES), en stofnsamningurinn gerir ráð fyrir tólf mánaða uppsagnarfresti.“
Utanríkisstefnan þegar færst nær ESB
Júlíus Valsson skrifar áfram:
„Á sama tíma hafa íslensk stjórnvöld þegar fært utanríkis- og öryggisstefnuna nær ESB. Ísland fylgir refsiaðgerðum sambandsins gegn Rússlandi og utanríkisráðherra undirritaði 18. mars 2026 sérstakt öryggis- og varnarsamstarf við ESB. Sú stefnumörkun fór ekki í sérstaka atkvæðagreiðslu á Alþingi eða þjóðaratkvæði. Alþingi getur þó veitt ríkisstjórninni lagaheimild til að taka þátt í alþjóðlegum þvingunaraðgerðum, að höfðu samráði við utanríkismálanefnd. Ólíklegt má þó telja að slíkt samráð hafi farið fram í þessu máli. Var ráðherrann að reyna að „bæta samningsstöðu Íslands“ gagnvart ESB?“
Hver er að plata? Hvað þýðir „já” í ágúst?
„Íslensku þjóðinni er nú sagt að „Já“ í ágúst opni aðeins fyrir „samningaviðræður“ við Evrópusambandið. Kjósendur eiga þó fullan rétt á því að heyra sannleikann.
„Já“ felur ekki í sér að „kíkja í pakkann“ eða semja um séríslenska útgáfu af ESB. Það felur í sér pólitískt umboð til Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur til að sækja áfram að fullri aðild Íslands að Evrópusambandinu. Forsætisráðherra þegir þunnu hljóði, sem verður að teljast ámælisvert.Viðræðurnar myndu fyrst og fremst snúast um með hvaða hætti og á hvaða tíma Ísland tæki upp reglur, skyldur og stefnu þess Evrópusambands sem þegar er til. Svigrúm gæti verið til tímabundinnar aðlögunar og afmarkaðra sérákvæða, en ekki til þess að Ísland semdi sitt eigið Evrópusamband eða veldi sjálft hvaða grundvallarskuldbindingar aðildarinnar giltu hér á landi m.a. í utanríkismálum.“