Norska stórblaðið Aftenposten fjallar ítarlega um þjóðaratkvæðagreiðsluna á Íslandi um áframhald aðildarviðræðna við Evrópusambandið og spyr hvort Rússar kunni að reyna að hafa áhrif á íslenska umræðu. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra segir við blaðið að Íslendingar séu „ekki barnalegir“ og vísar til lögreglurannsóknar á grunsamlegri virkni á samfélagsmiðlum.
Það sem vekur hins vegar athygli við umfjöllunina er munurinn á því sem staðfest hefur verið og því sem sett er fram sem möguleiki eða grunur. Aftenposten slær þessu sjálft upp með spurningunni hvort aðferðum sem þekktar séu úr rússneskum áhrifaaðgerðum sé beitt til að reyna að koma í veg fyrir að Ísland gangi í Evrópusambandið. Blaðið fullyrðir hins vegar ekki í fyrirsögninni að sannanir hafi fundist fyrir því að rússnesk stjórnvöld standi að baki starfseminni. Aftenposten
Viðreisn hafði samband við lögreglu
Aftenposten rekur málið til þess að Viðreisn, flokkur utanríkisráðherrans og einn helsti stuðningsflokkur aðildar Íslands að ESB, hafi orðið vör við það sem flokkurinn taldi grunsamlega virkni á samfélagsmiðlum. Málinu var komið til lögreglu. Þorgerður Katrín staðfestir við norska blaðið að lögregla hafi málið til rannsóknar og segir:
„Við erum ekki barnaleg.“
Aftenposten birtir ummælin sérstaklega með mynd af utanríkisráðherranum og tengir lögreglurannsóknina við spurninguna um möguleg erlend áhrif á íslensku þjóðaratkvæðagreiðsluna. Grein blaðsins birtist fyrst 18. ágúst og var uppfærð daginn eftir. Hún fékk jafnframt áberandi umfjöllun í prentútgáfu Aftenposten undir fyrirsögninni:
„Ísland óttast rússnesk áhrif í ESB-deilunni.“ Global Newspapers
„Bottar“ sem ráðast á ESB-andstæðinga
Netreikningarnir sem Aftenposten fjallar um eru sérstaklega áhugaverðir vegna þess að samkvæmt framsetningu blaðsins beinist starfsemi þeirra ekki einfaldlega gegn aðild Íslands að Evrópusambandinu. Aftenposten setur málið fram undir fyrirsögninni:
„Eitthvað undarlegt er á seyði í miðri ESB-deilunni á Íslandi: – Þessir bottar ráðast á ESB-andstæðinga.“
Ef um væri að ræða einfalda rússneska áróðursaðgerð til að tryggja sigur nei-sinna mætti ætla að sjálfvirkir eða falskir reikningar beindu spjótum sínum gegn þeim sem vilja Ísland inn í ESB. Samkvæmt fyrirsögn Aftenposten er mynstrið hins vegar flóknara: reikningar sem blaðið kallar „roboter“ ráðast á andstæðinga ESB.
Það eitt og sér sannar hvorki rússneska aðkomu né útilokar hana. Áhrifaaðgerðir geta haft þann tilgang að magna upp átök og vantraust frekar en að styðja aðeins annan pólitíska vænginn. En þetta sýnir jafnframt hvers vegna nauðsynlegt er að fara varlega áður en grunsamlegir samfélagsmiðlareikningar eru eignaðir erlendu ríki.
Spurningin um Rússland
Aftenposten setur rannsóknina í samhengi við rússneskar áhrifaaðgerðir og spyr beinlínis hvort aðferðir sem þekktar séu þaðan séu nú notaðar í íslensku ESB-deilunni. Það er hins vegar spurning blaðsins, ekki niðurstaða rannsóknar sem staðfest hefur rússneska aðkomu.
Í þeim gögnum sem Þjóðólfur hefur skoðað kemur ekki fram opinber staðfesting íslensku lögreglunnar á því að rússnesk stjórnvöld, rússneskar leyniþjónustur eða aðrir rússneskir aðilar standi að baki umræddum reikningum. Þar liggur mikilvægasti fyrirvarinn í allri sögunni.
Það er eitt að finna grunsamlega eða sjálfvirka samfélagsmiðlareikninga. Annað er að sýna fram á samhæfða áhrifaaðgerð. Og enn stærra skref er að rekja slíka aðgerð til stjórnvalda tiltekins ríkis.
„Við erum ekki barnaleg“
Ummæli Þorgerðar Katrínar eru því pólitískt athyglisverð í miðri kosningabaráttunni. Utanríkisráðherra landsins ræðir við eitt stærsta dagblað Noregs um lögreglurannsókn á grunsamlegri virkni á samfélagsmiðlum á sama tíma og Aftenposten setur málið í samhengi við hugsanleg rússnesk áhrif.
Það er sérstaklega viðkvæmt þegar aðeins fáeinir dagar eru þar til þjóðin gengur að kjörborðinu 29. ágúst. Þess vegna skiptir máli að greina skýrt á milli þess sem vitað er og þess sem grunur leikur á um.
Staðfest er að grunsamleg virkni á samfélagsmiðlum vakti athygli og að málið var tilkynnt til lögreglu. Aftenposten fjallar um möguleikann á rússneskum áhrifaaðferðum. En samkvæmt þeim upplýsingum sem liggja opinberlega fyrir hefur ekki verið sýnt fram á að rússnesk stjórnvöld standi að baki þessari starfsemi.
Alvarleg ásökun krefst sterkra sannana
Erlend afskipti af lýðræðislegum kosningum eru alvarlegt mál og sjálfsagt að íslensk yfirvöld rannsaki vísbendingar um slíkt. En af sömu ástæðu þarf að gera ríkar kröfur til sönnunargagna áður en erlent ríki er tengt við slíka starfsemi.
Aftenposten spyr hvort rússneskum aðferðum sé beitt í íslensku ESB-deilunni. Þorgerður Katrín segir Íslendinga ekki vera barnalega og bendir á lögreglurannsóknina.
Stóra spurningin stendur hins vegar enn ósvarað: Hverjir standa í raun á bak við reikningana?
Þar til lögreglurannsóknin eða önnur sannanleg gögn gefa svar við þeirri spurningu er rétt að tala um grun um möguleg erlend áhrif – ekki staðfesta rússneska íhlutun í íslensku þjóðaratkvæðagreiðsluna.