Hannes Hólmsteinn Gissurarson skrifar um meinta atlögu RÚV að honum með því að dreifa frétt um að hann hefði stutt Brexit fjárhagslega degi fyrir ESB-atkvæðagreiðsluna. Augljóslega ætlaði RÚV að koma höggi á góðan dreng fyrir það eitt að styðja nei-hliðina. Er það til marks um þýðingu Hannesar fyrir varnarbaráttu lýðveldisins og þakkar Þjóðólfur Hannesi fyrir mörg góð innlegg og upplýsandi í baráttunni. Gervigreindin snaraði greininni yfir á íslensku sem birtist í The Conservative.
Hannes Hólmsteinn Gissurarson skrifar:
Í kosningabaráttunni fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna á Íslandi 29. ágúst 2026 um aðild að Evrópusambandinu vísuðu Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra, leiðtogi já-hreyfingarinnar, og stuðningsmenn hennar ítrekað til meintra ógnvænlegra erlendra afla: Pútín styddi nei-hreyfinguna; Íslendingar ættu að hafna Trump og snúa sér að Evrópu; nei-hreyfingin væri að herma eftir Brexit-herferðinni í Bretlandi. Þessar ásakanir náðu ekki fótfestu. Kosningabaráttan snerist að mestu um spurninguna: Hefði Ísland meira að vinna en tapa á því að yfirgefa Evrópska efnahagssvæðið, þar sem landið á aðild að innri markaðnum, og ganga í ESB með því að færa vald yfir fiskveiðum, landbúnaði, utanríkisviðskiptum og peningamálum til Brussel?
Engin framlög til Brexit
Eitt smærra atriði úr erlendum fjölmiðlum þarf þó að leiðrétta, þar sem mikið hefur verið vitnað til þess á Íslandi. Það birtist upphaflega á vef Follow the Money daginn fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna: fullyrðing um að auðugir Íslendingar hefðu dælt fjármunum inn í Brexit-herferðina.
Gögnin sem vísað var til voru þau að að mínu frumkvæði hefðu nokkur íslensk fyrirtæki á árunum 2014 til 2018 veitt fjárframlög til tveggja hugveitna, fyrst Institute for Direct Democracy in Europe (IDDE), sem starfaði um skamma hríð, og síðan New Direction, sem er nátengd European Conservatives and Reformists (ECR, áður ACRE).
En eins og ég lagði áherslu á við blaðamenn FTM tengdust þessi framlög ekki Brexit-herferðinni árið 2016. Þeim var ætlað að fjármagna ýmis verkefni sem ég vann að, þar á meðal bækur, ráðstefnur, málstofur og fyrirlestra, á Íslandi og annars staðar.
Ítarlegar upplýsingar um þessi verkefni má finna á vef hugveitunnar RNH, Rannsóknarmiðstöðvar um nýsköpun og hagvöxt, þar sem ég er akademískur forstöðumaður.
Íslenskt frumkvæði?
Það er augljóslega ósatt að Íslendingar hafi dælt fjármunum inn í Brexit-herferðina. Ég hef ekki hugmynd um hvort IDDE tók þátt í þeirri herferð, en verkefnin sem ég vann með samtökunum (og öðrum) höfðu ekkert með Brexit að gera.
Engu að síður birti Ríkisútvarpið, RÚV, frétt FTM sama dag undir fyrirsögninni „Fjallað um styrki íslenskra fyrirtækja til Brexit-baráttu“, án þess að leita til mín. Engir slíkir styrkir voru veittir.
Tímasetningin, einum degi fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna, vekur þó grunsemdir um að frumkvæðið að þessari frétt hafi komið frá já-hreyfingunni á Íslandi. Fréttinni var einnig þegar í stað deilt með velþóknun á Facebook-síðum margra háværra stuðningsmanna ESB-aðildar, þar á meðal prófessoranna Þorvaldar Gylfasonar og Gylfa Magnússonar.
Rit um alræðisstefnu
Sýnilegasta verkefnið sem ég vann með IDDE var endurútgáfa, bæði á netinu og á prenti, á ritum gegn alræðisstefnu sem höfðu verið þýdd á íslensku í fyrri hugmyndabaráttu lýðræðissinna og alræðissinna.
Árið 2015 voru gefin út þrjú slík rit: Greinar um kommúnisma eftir breska heimspekinginn Bertrand Russell; Konur í fangabúðum Stalíns eftir Elinor Lipper frá Sviss og Aino Kuusinen frá Finnlandi, sem báðar höfðu verið fangar í Gúlaginu; og Úr álögum eftir þýska Komintern-erindrekann Jan Valtin, sem hét réttu nafni Richard Krebs.
Árið 2016 voru gefin út fimm slík rit: leyniræða Nikita S. Khrushchevs um glæpi Stalíns, ásamt pólitískri erfðaskrá Leníns sem viðauka; El campesino: Life and Death in the Soviet Union eftir Valentín González, hershöfðingja í her spænska lýðveldisins og fanga í Gúlaginu; tvær bækur um kúgun í Eystrasaltsríkjunum, Baltic Eclipse eftir Ants Oras prófessor og Estonia. A Study in Imperialism eftir sænsk-eistneska blaðamanninn Andres Küng; og Service, Servitude, Escape eftir ingríska prestinn Aatami Kuortti, sem flúði úr Gúlaginu til Finnlands árið 1930.
Ég ritstýrði þessum átta verkum og skrifaði inngang að þeim og fékk Almenna bókafélagið – sem stofnað var árið 1955 til að berjast gegn alræðisstefnu – til að gefa þau út. Á bakhlið titilsíðu þeirra allra kom fram að þau væru gefin út í samstarfi við IDDE (og fleiri aðila).
Röng frásögn
Þessi ósannindi virðast sett fram til að styðja þá frásögn að íslensk sjávarútvegsfyrirtæki hafi rænt þjóðaratkvæðagreiðslunni. Sú frásögn gæti gert stuðningsmönnum ESB kleift að gera lítið úr skýrri niðurstöðu kosninganna: 52,8% greiddu atkvæði gegn því að viðræður um aðild að ESB yrðu teknar upp að nýju.
Þótt þessi meintu tengsl við Brexit hafi vissulega verið aukaatriði og ekki haft nein áhrif á þjóðaratkvæðagreiðsluna, gerði íslenska ríkisútvarpið, RÚV, sem samkvæmt lögum ber skylda til að gæta hlutleysis, sitt besta til að styðja þessa frásögn.