Enn á ný skrifar Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor emeritus í stjórnmálafræðum, grein í The Conservative sem að þessu sinni fjallar um ESB-kosningarnar á Íslandi þann 29. ágúst. Hann minnir á áróður Evrópusambandssinna árið 2009 um að Ísland yrði að taka upp evru til að bjarga landinu efnahagslega eftir bankahrunið. Sömu öfl segja núna að Ísland verði að ganga í ESB til að tryggja öryggi landsins vegna ytri ógna í dag og gleyma vísvitandi sambandi Íslands í varnarmálum við Bandaríkin.
Meira en tíu árum eftir að aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið stöðvuðust stendur ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur forsætisráðherra fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu þar sem leitað verður álits landsmanna á því hvort hefja eigi aðildarviðræður við sambandið á ný. Þann 29. ágúst verða Íslendingar kallaðir að kjörborðinu til að taka afstöðu til þess hvort þeir samþykki að viðræður við Brussel verði teknar upp að nýju. Atkvæðagreiðslan snýst ekki um formlega inngöngu Íslands í Evrópusambandið heldur um hvort hefja eigi á ný það ferli sem gæti leitt til aðildar.
Ríkisstjórnin í Reykjavík, sem sækist eftir jákvæðri niðurstöðu í atkvæðagreiðslunni, er studd svokallaðri Evrópusinnaðri stjórnarsamvinnu þriggja vinstri- og mið-vinstri flokka. Sú staða er að mörgu leyti sambærileg því sem var árið 2009, þegar ríkisstjórn þriggja flokka á vinstri væng stjórnmálanna lagði fram umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu.
Möguleikinn á formlegri aðild Íslands að Evrópusambandinu er á ný orðinn að þjóðarlegu – og að sjálfsögðu evrópsku – umræðuefni í ljósi þeirrar umræðu sem fram hefur farið um nauðsyn þess að efla öryggi vegna hugsanlegra ytri ógnana. Líkt og árið 2009, þegar ríkisstjórnin lagði áherslu á hraða aðild að Evrópusambandinu og upptöku evrunnar, sem Evrópusinnar töldu „lífsnauðsynlega“ til að endurheimta fjármálastöðugleika eftir efnahagshrunið. Á meðan vinstristjórnin var reiðubúin að framselja stjórn á mikilvægum þáttum peningamálastefnunnar fór mið-hægri ríkisstjórnin, sem tók við síðar, þveröfuga leið og batt enda á aðildarferlið sem hafði hafist nokkrum árum áður.
Í dag vísa stjórnmálaöfl af sömu hugmyndafræðilegu rót til ytri ógnana við þjóðaröryggi – ógnana sem þau halda fram að hyrfu ef Ísland gengi í Evrópusambandið – í þeirri von að tryggja jákvæða niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslunni 29. ágúst. Niðurstaða sem felur í sér að hefja aðildarviðræður á ný við Brussel myndi hafa gríðarlegt vægi ef framtíðarríkisstjórn undir forystu íhaldssamra afla, eftir alþingiskosningarnar í nóvember 2028, kysi að leggja áherslu á fullveldi, menningarlega sjálfsmynd og raunsæi fremur en þá „samþættingu“ sem myndi leiða til þess að einmitt þessi gildi glötuðust.
Ísland er alls ekki „ótengt“ Evrópusambandinu, eins og vinstri sinnaðir stuðningsmenn frekari samþættingar halda fram. Þótt landið sé ekki aðili að Evrópusambandinu er það engu að síður aðili að Evrópska efnahagssvæðinu og hluti af Schengen-svæðinu. Sú staðreynd að Ísland sé ekki formlegur aðili að ESB kemur á engan hátt í veg fyrir að það sé hluti af hinu víðara evrópska samfélagi. Þegar kemur að varnarmálum hefur Ísland, þótt það hafi ekki eigin her, verið aðili að Atlantshafsbandalaginu frá stofnun þess og býr auk þess að öflugu tvíhliða varnarsamstarfi við Bandaríkin sem byggir á 75 ára gömlum samningi. Ísland er því engan veginn einangrað hvað þjóðaröryggi varðar.
Raunverulega spurningin sem Íslendingar þurfa að svara eftir fáeinar vikur er hvort aðild að Evrópusambandinu, með öllum þeim afleiðingum sem henni fylgja, sé í raun og veru þjóðinni og íslensku samfélagi fyrir bestu. Hvers vegna ætti Reykjavík að samþykkja tilskipanir og reglugerðir sem settar eru í Brussel og mótaðar af stærri aðildarríkjum, eða framsal valds sem hefði áhrif á lykilþætti íslensks efnahagslífs, svo sem sjávarútveginn? Hvers vegna ætti Ísland að vera tilbúið að greiða það verð sem felst í að missa hluta af fullveldi sínu? Einn helsti kostur Íslands hefur verið sá að standa utan Evrópusambandsins. Einmitt vegna þeirrar stöðu hefur landið haldið stjórn á eigin stefnu í efnahags-, fjármála-, öryggis- og öðrum lykilmálum. Það væri ekki lengur mögulegt ef Ísland yrði formlegur aðili að Evrópusambandinu.
Viðvörun Guðrúnar Hafsteinsdóttur, leiðtoga stjórnarandstöðunnar, ætti því ekki að fara fram hjá neinum. Eins og hún hefur bent á verður ákvörðunin um hvort hefja eigi aðildarviðræður á ný að vera raunverulega í höndum íslensku þjóðarinnar en ekki mótast af utanaðkomandi áhrifum eða þrýstingi. Samkvæmt nýjustu skoðanakönnunum stefnir í mjög jafna og spennandi þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst.