Svíþjóð og fimm önnur ESB-ríki, sem greiða meira til sambandsins en þau fá til baka, hóta að stöðva næstu langtímafjárlög þess verði þau ekki skorin verulega niður. Ríkin krefjast niðurskurðar upp á hundruð milljarða evra og vilja jafnframt færa fjármuni úr hefðbundnum styrkjum yfir í meðal annars varnarmál, öryggismál og nýsköpun.
Þýskaland, Svíþjóð, Danmörk, Holland, Finnland og Austurríki hafa sameiginlega hert tóninn fyrir samningaviðræður um langtímafjárlög ESB fyrir árin 2028–2034. Ríkin standa saman undir um 40 prósentum af fjármögnun fjárlaga sambandsins, samkvæmt Financial Times.
Í sameiginlegu bréfi skrifa leiðtogar ríkjanna að „gera verði grundvallarbreytingar á fjárlögum ESB“ og að sambandið standi frammi fyrir nauðsynlegum ákvörðunum um forgangsröðun. Skilaboðin eru þau að ekki verði samþykkt samkomulag ef fyrirhugaður fjárhagsrammi, sem nemur tæplega tveimur billjónum evra, verður látinn standa að mestu óbreyttur.
Vilja skera niður um hundruð milljarða
Tillaga framkvæmdastjórnar ESB hljóðar upp á tæplega 2.000 milljarða evra á sjö ára tímabilinu 2028–2034. Það samsvarar um 1,26 prósentum af samanlögðum vergum þjóðartekjum aðildarríkjanna, samkvæmt framkvæmdastjórn ESB.
Friedrich Merz, kanslari Þýskalands, hefur áður krafist þess að tillagan verði lækkuð um hundruð milljarða evra. Af hálfu Þjóðverja hefur meðal annars verið rætt um niðurskurð upp á um 400 milljarða evra. Þýskaland hefur einnig sagt fyrirhugaða hækkun framkvæmdastjórnarinnar frá núgildandi langtímafjárlögum óraunhæfa.
Ríkin sex vilja jafnframt breyta forgangsröðun útgjalda. Meira fé eigi að renna til varnarmála, samkeppnishæfni, nýsköpunar og stjórnunar fólksflutninga, en jafnframt verði að vera hægt að draga úr hefðbundnum stórum útgjaldaliðum.
Það þýðir einkum að þrýstingur eykst á að draga úr landbúnaðarstyrkjum og svokallaðri samheldnistefnu ESB, það er fjárframlögum til fátækari ríkja og svæða.
Í núverandi tillögu framkvæmdastjórnarinnar er 865 milljörðum evra ætlað að renna til þess hluta fjárlaganna sem nær meðal annars yfir byggðamál og landbúnað. Jafnframt er lagt til að 409 milljarðar evra fari til samkeppnishæfni, rannsókna og öryggismála.
Djúp gjá milli ESB-ríkjanna
Kröfurnar hafa skapað skýran ágreining, einkum milli ríkari nettógreiðenda í Norður-Evrópu og nokkurra þeirra ríkja sem fá háar fjárhæðir úr landbúnaðar- og byggðasjóðum ESB.
Meðal annars hafa Ítalía, Spánn og Pólland lagst gegn miklum niðurskurði hefðbundinna styrkja. Nokkur ríki vilja þess í stað finna nýjar tekjulindir fyrir fjárlög ESB svo hægt verði að fjármagna bæði eldri og ný útgjöld.
Sameiginleg lántaka er annað ágreiningsefni. Þýskaland og bandamenn þess hafa lagst gegn því að ESB leysi fjármögnunarvandann með nýjum sameiginlegum lánum, en önnur aðildarríki hafa verið opnari fyrir þeirri leið.
Framkvæmdastjórnin hefur jafnframt lagt til nokkrar nýjar tekjulindir sambandsins, svokallaðar eigin tekjur, til að draga úr þörfinni fyrir bein framlög aðildarríkjanna. Meðal tillagnanna eru gjöld tengd stórfyrirtækjum og aðrar sameiginlegar tekjulindir ESB.
Svíþjóð getur stöðvað fjárlögin
Ríkin sex hafa öflugt vopn í samningaviðræðunum. Öll 27 aðildarríkin þurfa að samþykkja langtímafjárlög ESB samhljóða áður en þau verða að veruleika. Svíþjóð eða eitthvert annað aðildarríki getur því í raun stöðvað samkomulagið í heild. Einnig þarf samþykki Evrópuþingsins.
Írland, sem fer með formennsku í ráðinu, vinnur nú að nýrri málamiðlunartillögu sem á að liggja fyrir þegar þjóðarleiðtogar og ríkisstjórnarleiðtogar ESB funda 15. október. Írum hefur verið falið að þoka viðræðunum áfram eftir að fyrri málamiðlunartillögur náðu ekki að brúa bilið milli aðildarríkjanna.
Markmiðið er að ná pólitísku samkomulagi fyrir áramót. Samkvæmt ráði ESB er það nauðsynlegt svo hægt verði að samþykkja nánari löggjöf á árinu 2027 og nýju fjárlögin geti tekið gildi 1. janúar 2028.
Enn ber þó mikið á milli aðila um umfang fjárlaganna. Ríkin sex, sem greiða meira til ESB en þau fá til baka, krefjast þess að sambandið ákveði fyrst hver raunveruleg forgangsmál þess séu og lagi síðan umfang fjárlaganna að þeim.