Hannes Hólmsteinn Gissurarson, prófessor emeritus í stjórnmálafræðum, er öflugur talsmaður þess að Íslendingar ráði sjálfir best örlögum sínum í stað þess að afhenda húslyklana að lýðveldinu til ókjörinna búrókrata í Brussel. Í nýrri grein í The Conservative skrifar hann um botnlausa vegferð Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur sem heldur að 27 ríki ESB munu samþykkja varanlegar undanþágur fyrir Ísland í sjávarútvegsmálum. Núna hefur komið í ljós að nokkur aðildarríki munu setja sig gegn slíkri sérundanþágu fyrir Ísland eins og Írland, Danmörk og Holland. Löndin eru eflaust fleiri ef Spánn, Portúgal og Frakkland eru talin með. Hannes Hólmsteinn bendir einnig á hið villandi umræðuefni að telja að vörur sem Ísland hefur þegar í dag aðgang að á innri markaðinum vegna EES-samningsins munu lækka verulega í verði við inngöngu Íslands í ESB.
Hannes Hólmsteinn Gissurarson skrifar:
Utanríkisráðherra Íslands, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, er helsti talsmaður þess að endurvekja umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu frá árinu 2009, sem var lögð til hliðar árið 2013. Þjóðaratkvæðagreiðsla um málið verður haldin 29. ágúst.
Þorgerður Katrín heldur því fram að Ísland gæti fengið sérsamning þar sem tekið yrði sérstakt tillit til aðstæðna landsins. Velmegun Íslands byggist að stórum hluta á sjálfbærum og arðbærum fiskveiðum, á meðan íslenskur landbúnaður nýtur verndar með tollum. Ísland býr einnig yfir miklum endurnýjanlegum orkugjöfum, vatnsafli og jarðhita, auk gnægðar hreins vatns. Á síðustu áratugum hafa ferðaþjónusta og hátæknigeirinn einnig orðið mikilvægir stoðir atvinnulífsins.
Tvö meginvandamál: Fiskveiðar og landbúnaður
Alvarlegasta vandamálið fyrir Ísland sem hugsanlegt aðildarríki ESB er að fiskveiðar falla alfarið undir lögsögu Evrópusambandsins og eru hluti af regluverki þess (acquis communautaire). Yfirráð yfir fiskveiðum myndu því óhjákvæmilega færast frá Íslandi til framkvæmdastjórnar ESB, þrátt fyrir að sameiginleg fiskveiðistefna sambandsins hafi að stórum hluta mistekist að vernda fiskistofna og tryggja arðsemi greinarinnar. Þetta var meginástæðan fyrir því að Norðmenn höfnuðu aðild í tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum.
Annað stórt vandamál er að íslenskur landbúnaður, sem starfar við aðstæður á norðlægum slóðum, myndi að öllum líkindum hrynja ef tollvernd yrði afnumin. Um helmingur matvæla sem neytt er á Íslandi er framleiddur innanlands, meðal annars kjöt, mjólkurvörur og egg, en hinn helmingurinn er fluttur inn.
Óraunhæfar hugmyndir
Þorgerður Katrín heldur því fram að meginreglan um hlutfallslegan stöðugleika í fiskveiðistefnu ESB feli í sér að Íslendingar haldi áfram einkarétti sínum að íslenskum fiskimiðum.
Hins vegar er meginreglan um hlutfallslegan stöðugleika ekki hluti af regluverki ESB og henni má breyta hvenær sem er. Auk þess myndi hún ekki ná til deilistofna sem fara á milli lögsagna, en þeir hafa lengi verið ágreiningsefni milli Íslands og ESB.
Þorgerður Katrín hefur einnig haldið því fram að ESB myndi samþykkja rausnarlega styrki til íslensks landbúnaðar til að koma í veg fyrir hrun hans eftir afnám verndartolla. En líkt og í Finnlandi yrðu slíkir styrkir greiddir af Íslendingum sjálfum en ekki af ESB. Þótt verð á innfluttum matvælum gæti lækkað myndu skattar hækka til að fjármagna styrkjakerfið.
Viðbrögð annarra aðildarríkja
Framkvæmdastjórar ESB í Brussel eru áhugasamir um að fá Ísland inn í sambandið, ekki síst vegna þess að þeir telja að það gæti opnað leið fyrir olíuauðugt Noreg til að ganga einnig í ESB.
Í lok apríl 2026 sagði sjávarútvegsstjóri ESB, Costas Kadis, að svigrúm væri til sveigjanleika í aðildarviðræðum við Ísland. ESB væri tilbúið að bjóða undanþágur frá sameiginlegu fiskveiðistefnunni, þó hann gætti þess að lofa ekki varanlegum undanþágum, og sýna sveigjanleika varðandi deilistofna.
Þessi ummæli hafa hins vegar ekki fallið í góðan jarðveg meðal annarra aðildarríkja.
Danski umhverfisráðherrann Maria Reumert Gjerding sagði, þegar hún var spurð á danska þinginu, að henni væri ekki kunnugt um neinar varanlegar undanþágur frá sameiginlegu fiskveiðistefnunni.
Forsætisráðherra Hollands, Rob Jetten, sagði í svari við fyrirspurn á hollenska þinginu að öll ný aðildarríki yrðu að samþykkja sameiginlegu fiskveiðistefnuna án undanþága. Í kjölfarið samþykkti hollenska þingið ályktun þar sem þess var krafist að fiskveiðistefnan héldi áfram að vera óaðskiljanlegur hluti af regluverki ESB.
Írski Evrópuþingmaðurinn Ciarán Mullooly sagði jafnframt að írskir sjómenn myndu aldrei samþykkja að Ísland fengi undanþágur sem Írlandi stæðu ekki til boða.
Botnlaus vegur og villandi umræðuefni
Allar undanþágur frá regluverki ESB, þar á meðal frá sameiginlegu fiskveiðistefnunni, krefjast einróma samþykkis allra aðildarríkja. Því virðist utanríkisráðherra Íslands, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, vera komin inn á botnlausan veg.
Hún hefur einnig reynt að beina umræðunni inn á aðra braut með því að halda því fram að verð á ýmsum vörum og þjónustu, að undanskildum innlendum matvælum, myndi lækka ef Ísland gengi í ESB.
En Ísland er þegar aðili að Evrópska efnahagssvæðinu (EES) og hefur því fullan aðgang að innri markaði Evrópu. Verð myndast á þeim markaði, auk þess sem það ræðst af innlendum aðstæðum. Aðild að ESB myndi því ekki, í sjálfu sér, breyta verðlagi á Íslandi.
Snarað yfir á íslensku með aðstoð gervigreindar.