Þýska ríkisstjórnin hafði í síðasta lagi 25.–26. ágúst talið vísbendingar um meintan þátt Rússlands í drónamálinu við Leipzig/Halle-flugvöll nægilega sterkar til að Friedrich Merz kanslari vildi kenna Rússum opinberlega um. Yfirlýsingunni var hins vegar frestað.
Rússlandi var síðan formlega kennt um 1. september – aðeins fimm dögum fyrir mikilvægar þingkosningar í Saxlandi-Anhalt, þar sem AfD hefur mælst langstærsti flokkurinn og stefnir á sögulegan kosningaárangur.
Tímasetningin vekur óhjákvæmilega spurningar, ekki síst vegna þess að AfD hefur tekið mjög aðra afstöðu til Rússlands en ríkisstjórn Merz. Engar sannanir hafa þó komið fram um að birting niðurstöðunnar hafi verið tímasett sérstaklega til þess að hafa áhrif á kosningarnar.
Dróni með sprengiefni við úkraínska flugvél
Málið hófst 4. ágúst þegar dróni með sprengiefni fannst eftir atvik við Leipzig/Halle-flugvöll. Skotmarkið er talið hafa verið úkraínsk Antonov-flutningaflugvél.
Dróninn virðist ekki hafa verið langdrægur hernaðardróni sem flogið var frá rússnesku landsvæði. Þýskir rannsóknarmenn hafa meðal annars fundið fjarskiptabúnað og loftnet í næsta nágrenni flugvallarins. Dróninn var búinn 5G-beini og SIM-kortum og því virðist hafa verið hægt að stjórna honum um farsímakerfi úr mikilli fjarlægð.
Þetta er mikilvægur greinarmunur. Ásökun þýsku ríkisstjórnarinnar snýst ekki um að dróninn hafi flogið frá Rússlandi til Leipzig, heldur að rússneska ríkið eða leyniþjónusta þess hafi staðið að baki aðgerðinni. Rússnesk stjórnvöld hafa hafnað ásökununum.
Þjóðaröryggisráðið kallað saman
Málið var þegar komið á borð æðstu stjórnenda Þýskalands þremur dögum eftir atvikið. Þann 7. ágúst kom þjóðaröryggisráð Þýskalands saman undir forsæti Merz kanslara vegna málsins. Ríkisstjórnin talaði á þeim tíma um mjög alvarlegt öryggisatvik en hafði ekki opinberlega kennt Rússlandi um.
Rannsókn lögreglu og öryggisstofnana hélt áfram, samhliða því sem þýsk stjórnvöld fengu upplýsingar frá erlendum leyniþjónustum.
Merz vildi kenna Rússum um 25.–26. ágúst
Mikilvægasti kafli tímalínunnar kemur síðan rúmlega viku fyrir kosningarnar. Ríkisstjórn Merz kom saman til tveggja daga vinnufundar í Neuhardenberg 25.–26. ágúst. Samkvæmt upplýsingum sem Der Spiegel hefur greint frá taldi Merz þá þegar að vísbendingakeðjan væri orðin nægilega sterk til þess að hægt væri að kenna Rússlandi opinberlega um aðgerðina.
Kanslarinn vildi ganga hratt fram. Tveir ráðherrar töldu hins vegar rétt að bíða. Alexander Dobrindt innanríkisráðherra vildi ekki stofna áframhaldandi lögreglurannsókn í hættu og Johann Wadephul utanríkisráðherra vildi gefa þýsku utanríkisþjónustunni tíma til að undirbúa sig undir möguleg viðbrögð Rússa.
Merz gaf þó þegar 25. ágúst sterklega til kynna að niðurstaða væri skammt undan. Hann sagði að ríkisstjórnin myndi „innan skamms“ skýra hver stæði að baki Leipzig-atvikinu. Um þá sem stæðu að blendingsárásum sagði kanslarinn jafnframt:
„Þeir munu gjalda fyrir það.“
Enn engin formleg niðurstaða 30. ágúst
Þrátt fyrir afstöðu Merz var Rússlandi ekki strax kennt um. Þann 30. ágúst sagði Nina Warken, ráðherra í kanslararáðuneytinu og samræmingaraðili leyniþjónustustofnana:
„Við höfum enn ekki kennt neinum um.“
Það er athyglisvert í ljósi þeirra upplýsinga sem síðar komu fram um að Merz hefði þegar nokkrum dögum áður talið sönnunargögnin nægja til opinberrar ásökunar.
„Á þeim tíma sem ríkisstjórnin sjálf velur“
Daginn eftir, 31. ágúst, var talsmaður þýsku ríkisstjórnarinnar spurður hvenær formleg niðurstaða um ábyrgð yrði kynnt. Svar hans er athyglisvert í ljósi þess hversu skammt var þá til kosninga. Stefan Kornelius sagði að slík yfirlýsing yrði gefin þe gar rannsókn og fyrirhugaðar aðgerðir væru komnar á það stig að hægt væri að gera það:
„…á þeim tíma sem ríkisstjórnin sjálf velur.“
Daginn eftir valdi ríkisstjórnin þann tíma. Þann 1. september lýstu Dobrindt og Wadephul því yfir að upplýsingar þýskra öryggisstofnana og evrópskra samstarfsaðila bentu skýrt til rússneskrar aðkomu. Rússneski sendiherrann var kallaður til fundar og þýsk stjórnvöld tilkynntu jafnframt um aðgerðir gegn Rússlandi.
Þetta var því ekki aðeins birting tæknilegrar niðurstöðu rannsóknar. Um var að ræða ákvörðun með verulegar utanríkis- og öryggispólitískar afleiðingar.
Tagesschau: Að lokum einnig pólitísk ákvörðun
Þýski ríkismiðillinn Tagesschau hefur fjallað sérstaklega um hvernig ríki eru formlega sökuð um að standa að blendingsaðgerðum. Þar kemur fram að hluti þeirra upplýsinga sem liggur að baki niðurstöðu þýskra stjórnvalda verði ekki gerður opinber. Ástæðurnar séu meðal annars áframhaldandi lögreglurannsókn og vernd leyniþjónustuupplýsinga frá Þýskalandi og samstarfsríkjum.
Tagesschau bendir síðan á mikilvægan greinarmun. Það er eitt að lögregla og leyniþjónustur safni upplýsingum og meti þær. Annað er að ríkisstjórn taki ákvörðun um að lýsa því opinberlega yfir að annað ríki beri ábyrgð. Hvort fyrirliggjandi upplýsingar séu nægilegar til slíkrar formlegrar yfirlýsingar sé því, eins og Tagesschau orðar það, „að lokum einnig pólitísk ákvörðun“.
Það þýðir ekki að Tagesschau telji sönnunargögnin fölsuð eða ásakanirnar á hendur Rússlandi rangar. En það undirstrikar að lokaákvörðunin um opinbera ásökun er tekin af stjórnmálamönnum.
Fimm dögum síðar ganga kjósendur að kjörborðinu
Þetta fær sérstaka þýðingu vegna kosninganna í Saxlandi-Anhalt sunnudaginn 6. september. AfD hefur mælst langstærsti flokkurinn þar. Í nýlegri INSA-könnun mældist flokkurinn með 43% fylgi gegn 22% CDU.
Ef nógu margir smáflokkar falla undir fimm prósenta þröskuldinn gæti AfD jafnvel nálgast hreinan meirihluta þingsæta án þess að fá helming allra greiddra atkvæða. AfD hefur jafnframt tekið allt aðra afstöðu til samskipta Þýskalands og Rússlands en ríkisstjórnin. Flokkurinn hefur viljað bæta samskiptin við Moskvu og gagnrýnt refsiaðgerðir gegn Rússlandi.
Því er yfirlýsing um rússneska árás á þýskt landsvæði aðeins fimm dögum fyrir kosningar augljóslega pólitískt viðkvæmt mál.
Tímalínan
4. ágúst: Drónaárásartilraunin við Leipzig/Halle-flugvöll.
7. ágúst: Þjóðaröryggisráðið kemur saman undir forsæti Merz vegna málsins.
25.–26. ágúst: Merz telur vísbendingarnar nægja til að kenna Rússlandi um og vill ganga hratt fram. Dobrindt og Wadephul vilja bíða.
30. ágúst: Kanslararáðuneytið segir að engum hafi enn formlega verið kennt um.
31. ágúst: Talsmaður ríkisstjórnarinnar segir að hún muni birta niðurstöðuna „á þeim tíma sem ríkisstjórnin sjálf velur“.
1. september: Þýska ríkisstjórnin kennir Rússlandi formlega um.
6. september: Kosið í Saxlandi-Anhalt þar sem AfD stefnir á sögulegan sigur.
Tímasetningin vekur spurningar
Ekkert af þessu sannar að þýska ríkisstjórnin hafi valið 1. september til þess að skaða AfD eða hafa áhrif á kosningarnar. En tímalínan sýnir að ríkisstjórnin hafði svigrúm varðandi það hvenær hún lýsti Rússland formlega ábyrgt. Kanslarinn taldi gögnin nægja í síðasta lagi 25.–26. ágúst. Ríkisstjórnin sagði 31. ágúst að hún sjálf veldi tímann fyrir yfirlýsinguna. Daginn eftir var Rússlandi kennt um.
Fimm dögum síðar ganga kjósendur í Saxlandi-Anhalt að kjörborðinu í kosningum þar sem flokkur sem vill gjörbreyta Rússlandsstefnu Þýskalands gæti unnið sögulegan sigur. Í ljósi tímalínunnar – og orða Tagesschau um að endanleg formleg ásökun sé einnig pólitísk ákvörðun – er fyllilega réttmætt að spyrja hvaða sjónarmið réðu því að 1. september varð dagurinn sem ríkisstjórnin valdi?