Umræða hefur skapast um skattlagningu séreignarsparnaðar eftir að Alma Möller heilbrigðisráðherra skýrði háar skattskyldar tekjur sínar árið 2025 meðal annars með úttekt séreignarsparnaðar. Spurt hefur verið hvort ekki hafi þegar verið greiddur skattur af peningunum þegar þeir voru lagðir í séreignarsparnað og hvort úttekt úr slíkum sjóði teljist í raun launatekjur.
Reglurnar eru nokkuð skýrar: séreignarsparnaður felur að stórum hluta í sér frestun á skattlagningu. Iðgjöld sem lögð eru í viðbótarlífeyrissparnað njóta frádráttar frá skattskyldum tekjum innan þeirra marka sem lög heimila. Skatturinn er síðan greiddur þegar peningarnir eru teknir út.
Allt að fjögur prósent dregin frá skattstofni
Samkvæmt reglum Skattsins má draga iðgjald í almennan lífeyrissjóð, að hámarki fjögur prósent af launum eða reiknuðu endurgjaldi, frá staðgreiðsluskyldum launum. Að auki er heimilt að draga frá allt að fjögur prósent vegna iðgjalda samkvæmt samningi um viðbótartryggingavernd, það er séreignarsparnað, að uppfylltum skilyrðum laganna.
Þetta þýðir að einstaklingur sem leggur hluta launa sinna í viðurkenndan séreignarsparnað greiðir almennt ekki tekjuskatt og útsvar af þeim hluta launanna á þeim tíma sem hann er lagður inn í sjóðinn. Skattlagningunni er frestað.
Skatturinn greiddur þegar sparnaðurinn er tekinn út
Þegar séreignarsparnaður er síðar greiddur út kemur hann hins vegar til skattlagningar.
Skatturinn segir beinlínis að séreignarsparnaður úr lífeyrissjóðum og frá öðrum viðurkenndum vörsluaðilum sé skattlagður á sama hátt og annar lífeyrir og komi til tekna þegar hann er greiddur út. Af greiðslunni er þá greiddur tekjuskattur og útsvar samkvæmt almennum reglum.
Séreignarsparnaður er því ekki skattfrjáls. Skattinum hefur aðeins verið frestað frá því að peningarnir voru lagðir fyrir þar til þeir eru teknir út.
Ekki skattlagður tvisvar
Þetta svarar einnig þeirri spurningu hvort einstaklingur greiði skatt tvisvar af sömu peningunum.
Almenna svarið er nei.
Ef einstaklingur fær eina milljón króna í laun og leggur fjögur prósent, eða 40 þúsund krónur, í viðbótarlífeyrissparnað, er sú fjárhæð frádráttarbær frá tekjum innan lögbundinna marka.
Peningarnir fara síðan í séreignarsjóð þar sem þeir geta safnast upp og ávaxtast um árabil. Þegar sparnaðurinn er síðar tekinn út verður greiðslan skattskyld sem lífeyristekjur. Skatturinn sem ekki var greiddur við inngreiðsluna kemur þannig til greiðslu við útborgunina.
Úttekt ekki sama og laun
Þetta skiptir máli þegar birtir eru tekjulistar. Úttekt séreignarsparnaðar telst til skattskyldra tekna það ár sem hún er greidd út og getur því hækkað tekjur einstaklings mjög mikið á því ári.
Það þýðir hins vegar ekki að viðkomandi hafi fengið samsvarandi fjárhæð í laun það ár.
Ef einstaklingur tekur til dæmis út tíu milljónir króna úr séreignarsjóði geta þær tíu milljónir birst sem skattskyldar lífeyristekjur ársins, auk venjulegra launa. Sá einstaklingur gæti því birst á tekjulista með mun hærri „tekjur“ en föst mánaðarlaun hans gefa til kynna.
Skiptir máli í máli Ölmu Möller
Þetta er einmitt það sem skýrir hluta umræðunnar um tekjur Ölmu Möller heilbrigðisráðherra. Samkvæmt Tekjublaði Frjálsrar verslunar námu meðaltekjur hennar 4.359.000 krónum á mánuði árið 2025, eða um 52,3 milljónum króna á árinu.
Alma sagði í svari við fyrirspurn Þjóðólfs að helsta skýring þess að skattskyldar tekjur hennar voru umtalsvert hærri en ráðherralaunin væri „úttekt séreignasparnaðar“.
Hún sagði jafnframt að í tekjunum hefðu verið laun fyrir tæplega hálfan desember 2024 vegna fyrra starfs hennar sem landlæknis, auk orlofs og samningsbundinnar orlofsuppbótar. Engar starfslokagreiðslur hefðu verið greiddar. Þá sagði hún engar skattskyldar tekjur í tölunni tengjast eignarhlut hennar í Jónasson og Möller slf.
Lífeyristekjur en ekki ráðherralaun
Það er því mikilvægt að gera greinarmun á þremur hugtökum: launum, skattskyldum tekjum og lífeyristekjum.
Séreignarsparnaður sem tekinn er út verður að skattskyldum lífeyristekjum. Hann er ekki ný launagreiðsla frá vinnuveitanda og segir því ekki til um hversu há föst laun einstaklings voru á útgreiðsluárinu.
Þess vegna væri rangt að draga þá ályktun af tekjutölunni einni að Alma Möller hefði verið með 4.359.000 krónur í mánaðarlaun sem heilbrigðisráðherra. Sú tala nær yfir fleiri skattskyldar tekjur, þar á meðal séreignarsparnað sem safnast hafði upp áður.
Lögin gera ráð fyrir þessari skattfrestun
Grundvöll kerfisins er meðal annars að finna í lögum nr. 90/2003 um tekjuskatt og lögum nr. 129/1997 um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða.
Í skattareglunum er heimilaður frádráttur vegna iðgjalda í viðbótarlífeyrissparnað innan ákveðinna marka, en við útgreiðslu telst séreignarlífeyrir til skattskyldra tekna.
Reglan er því í einföldu máli þessi:
Peningarnir eru ekki skattlagðir að fullu þegar þeir eru lagðir í viðurkenndan séreignarsparnað. Skattlagningunni er frestað. Þegar sparnaðurinn er síðan tekinn út er greiddur af honum tekjuskattur og útsvar eins og af öðrum lífeyristekjum.
Þannig getur stór úttekt séreignarsparnaðar gert einstakling tekjuháan á skattalista tiltekins árs án þess að föst laun hans hafi hækkað um eina krónu.
Þetta útskýrir vonandi málið hjá þeim sem hafa spurningar um tekjur heilbrigðisráðherrans.
Hér má lesa nánar um reglurnar hjá Skattinum
Hér má lesa nánar um lög um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða