Valkostur fyrir Þýskaland, AfD, vann stórsigur í fylkiskosningunum í Saxlandi-Anhalt í Þýskalandi á sunnudag og fékk 43,8% atkvæða. Flokkurinn meira en tvöfaldaði fylgið frá kosningunum 2021 og vann 38 af 41 einmenningskjördæmi. Útreið CDU var hins vegar söguleg: flokkurinn, sem vann 40 af 41 kjördæmi árið 2021, vann nú ekki eitt einasta.
Úrslit fylkiskosninganna í Saxlandi-Anhalt marka mikla breytingu á pólitísku landslagi Þýskalands. Samkvæmt endanlegum bráðabirgðaúrslitum sem Tagesschau birtir fékk AfD 43,8% atkvæða, langmest allra flokka. Kristdemókrataflokkurinn CDU, flokkur Friedrichs Merz Þýskalandskanslara og Sven Schulze, forsætisráðherra Saxlands-Anhalt, fékk aðeins 17,2% og beið sinn versta ósigur í sögu fylkisins.
Munurinn er gríðarlegur frá síðustu kosningum. Árið 2021 fékk CDU 37,1% en AfD 20,8%. Fimm árum síðar hefur fylgi AfD því meira en tvöfaldast á meðan CDU hefur tapað meira en helmingi fylgis síns.
AfD vann 38 af 41 kjördæmi
En það er ekki aðeins heildarfylgið sem sýnir umfang pólitíska jarðskjálftans. Þegar einstök kjördæmi eru skoðuð verður breytingin enn skýrari. AfD vann 38 af 41 einmenningskjördæmi í fylkinu. Vinstriflokkurinn Die Linke vann hin þrjú, eitt í Magdeburg og tvö í Halle. CDU vann ekkert.
Þetta er nánast algjör viðsnúningur frá árinu 2021. Þá vann CDU 40 af 41 kjördæmi, en AfD aðeins eitt. Sven Schulze, forsætisráðherra fylkisins og leiðtogi CDU í Saxlandi-Anhalt, tapaði meira að segja eigin kjördæmi. Í Magdeburg III fékk Schulze 31,7% fyrri atkvæða en Christian Mertens, frambjóðandi AfD, 35,2%.
Ulrich Siegmund, leiðtogi AfD í kosningunum og forsætisráðherraefni flokksins, vann hins vegar afgerandi sigur í Genthin. Hann fékk 49,0% atkvæða gegn 24,0% hjá Thomas Staudt frá CDU. Staudt hafði sjálfur unnið kjördæmið árið 2021. AfD hafði fyrir kosningarnar sett sér það markmið að geta myndað ríkisstjórn án annarra flokka. Það tókst ekki alveg.
Aðeins þrjú sæti frá hreinum meirihluta
Nýja fylkisþingið verður skipað 83 þingmönnum. Skiptingin samkvæmt bráðabirgðaúrslitum er:
| Flokkur | Fylgi | Þingsæti |
|---|---|---|
| AfD | 43,8% | 39 |
| CDU | 17,2% | 15 |
| SPD | 9,3% | 8 |
| Græningjar | 8,9% | 8 |
| Die Linke | 8,6% | 8 |
| BSW | 5,3% | 5 |
FDP fékk aðeins 2,6% og féll af þingi. Til að ráða yfir hreinum meirihluta 83 sæta þarf 42 þingmenn. AfD fékk 39 og vantar því aðeins þrjú sæti. Kjörsókn jókst jafnframt gríðarlega. Hún var 77,8%, samanborið við 60,3% árið 2021, og hefur aldrei verið meiri í fylkiskosningum í Saxlandi-Anhalt.
BSW gæti ráðið úrslitum
Nú tekur við afar flókin stjórnarmyndun. CDU, SPD, Græningjar og Die Linke hafa öll útilokað samstarf við AfD. En það hefur BSW, flokkurinn sem stofnaður var af Sahra Wagenknecht, ekki gert. BSW fékk 5,3% og fimm þingmenn. Thomas Schulze, leiðtogi BSW í fylkinu, hefur sagt flokkinn reiðubúinn til viðræðna við AfD.
Hann sagði flokkana meðal annars eiga sameiginleg sjónarmið varðandi Rússland, refsiaðgerðir og orkuverð. BSW er líkt og AfD andvígt refsiaðgerðum gegn Rússlandi og telur þær skaða þýskt efnahagslíf. AfD og BSW hafa saman 44 af 83 þingsætum.
Það er meirihluti. En það þýðir ekki sjálfkrafa að BSW sé tilbúið að gera Ulrich Siegmund að forsætisráðherra. Claudia Wittig, annar leiðtoga BSW í kosningunum, sagði að hún vildi hvorki kjósa Siegmund né Schulze og kallaði eftir óflokksbundnum forsætisráðherra. Hún bætti þó við að í ljósi kosningaúrslitanna teldi hún það ólýðræðislegt að útiloka AfD alfarið frá aðkomu að ríkisstjórninni.
Erfið staða fyrir CDU
Vandinn fyrir CDU er augljós þegar þingstyrkurinn er skoðaður. CDU, SPD og Græningjar hafa saman aðeins 31 sæti. Jafnvel þótt Die Linke bættist við yrðu sætin aðeins 39 — nákvæmlega jafnmörg og AfD hefur eitt og sér. BSW situr því í einstakri oddastöðu.
Á sama tíma heldur CDU fast við þá stefnu að vinna hvorki með AfD né Die Linke. Þetta getur gert stjórnarmyndunina afar erfiða.
Þriðja atkvæðagreiðslan gæti ráðið úrslitum
Stjórnarskrá Saxlands-Anhalt bætir enn einni flækjunni við. Í fyrstu atkvæðagreiðslu um nýjan forsætisráðherra þarf meirihluta allra þingmanna. Ef það tekst ekki fer önnur atkvæðagreiðsla fram innan sjö daga. Takist þinginu enn ekki að velja forsætisráðherra hefst frekara ferli sem getur endað með þriðju atkvæðagreiðslu.
Þá nægir meirihluti greiddra atkvæða til að verða kjörinn forsætisráðherra.
Þetta gæti orðið mikilvægt fyrir Siegmund ef andstæðingar AfD ná ekki að koma sér saman um sameiginlegt forsætisráðherraefni. Nýja þingið verður að koma saman í síðasta lagi 6. október.
Besta fylkiskosning AfD frá upphafi
43,8% fylgið er besta niðurstaða AfD í fylkiskosningum frá stofnun flokksins. Sigurinn kemur jafnframt aðeins rúmu ári eftir að AfD varð næststærsti flokkur Þýskalands í sambandsþingskosningunum 2025.
Reuters hafði fyrir kosningarnar lýst Saxlandi-Anhalt sem hugsanlegum tímamótum fyrir flokkinn og bent á að sigur þar gæti orðið stökkpallur í baráttu AfD fyrir auknum áhrifum á landsvísu.
AfD-deildin í Saxlandi-Anhalt hefur frá 2023 verið flokkuð sem staðfest hægriöfgasamtök af stjórnarskrárvernd fylkisins. AfD mótmælir þeirri flokkun og hefur gripið til lagalegra aðgerða gegn henni.
Afhroð CDU: Frá 40 kjördæmum niður í ekkert
Ef eitt atriði fangar umfang breytingarinnar í Saxlandi-Anhalt er það þó staða CDU.
2021: CDU vann 40 af 41 kjördæmi.
2026: CDU vann 0 af 41.
AfD fór á sama tíma úr einu kjördæmi í 38.
Þetta eru ekki aðeins mikil atkvæðasveifla milli tveggja flokka heldur nánast algjör viðsnúningur á pólitísku landakorti fylkisins á fimm árum. AfD fékk meira en tvöfalt fylgi CDU og aðeins þrjú þingsæti vantaði upp á hreinan meirihluta. Nú hefst erfiðasti hluti málsins fyrir sigurvegarann: að breyta stórsigri við kjörborðið í raunverulegt stjórnunarvald.