Dómstóll Evrópusambandsins, Court of Justice of the Euroean Union, hefur veitt umdeildum sakaruppgjafarlögum spænska forsætisráðherrans Pedro Sánchez, sem ná til þeirra sem komu að misheppnaðri sjálfstæðistilraun Katalóníu, mikilvæga lagalega staðfestingu.
Dómstóll ESB vill ekki grípa fram í fyrir hendurnar á hrossakaupum Sósíalistans Pedro Sánchez sem samdi við Katalónumenn um stuðning við ríkisstjórnina svo vinstri stjórn hans gæti setið áfram við völd. Sakaruppgjörið var hluti af samkomulagi milli Sósíalistaflokks Sánchez og katalónska aðskilnaðarflokksins Junts eftir þingkosningarnar árið 2023. Sjö þingmenn Junts studdu endurkjör Sánchez sem forsætisráðherra og í samkomulaginu var skýrt kveðið á um að lög um sakaruppgjöf skyldu samþykkt. Aðgerðin var hvorki hluti af kosningastefnuskrá Sósíalistaflokksins né sprottin af víðtækri þjóðarsátt. Hún var einfaldlega það verð sem greiða þurfti til að tryggja þann þingmeirihluta sem Sánchez þurfti til að halda völdum.
ESB-dómstóllinn kvað upp dóminn í kjölfar þess að spænski ríkisendurskoðunardómstóllinn og landsdómstóll Spánar óskuðu eftir leiðbeiningum frá dómstólnum í Lúxemborg. Niðurstaðan var sú að „notkun opinbers fjár frá Katalóníu til að skipuleggja ólögmæta þjóðaratkvæðagreiðslu um sjálfstæði árið 2017 og kynna málstað aðskilnaðarsinna erlendis hefði í sjálfu sér ekki skaðað fjárhagslega hagsmuni ESB.”
Dómstóllinn taldi einnig að tilskipun ESB um baráttu gegn hryðjuverkum tæki ekki til innlendra laga um sakaruppgjöf. Því stæðu lög ESB ekki í vegi fyrir því að Spánn felldi niður sakamál sem falla undir lögin, svo framarlega sem þau vörðuðu ekki ásetningsbundin alvarleg mannréttindabrot.
Dómurinn veitir fyrrverandi forseta Katalóníu, Carles Puigdemont, þó ekki sjálfkrafa sakaruppgjöf og leysir heldur ekki úr sakamálunum sem enn eru rekin gegn honum á Spáni. Sú ákvörðun er áfram í höndum spænskra dómstóla. Handtökuskipun á hendur Puigdemont er enn í gildi og stjórnlagadómstóll Spánar hefur enn ekki tekið afstöðu vegna ákvörðunar Hæstaréttar um að fella ekki niður ákæru um fjárdrátt gegn honum.
ESB-dómstóllinn forðaðist vísvitandi að leggja mat á hrossakaup Sánchez. Dómstóllinn benti á að yfirlýstur tilgangur laganna væri að draga úr pólitískri og stofnanalegri spennu í Katalóníu og stuðla að sáttum. Hlutverk dómstólsins væri einungis að skera úr um hvort lögin væru ósamrýmanleg ESB-rétti og niðurstaðan var að svo væri ekki. Með því að fallast á að unnt sé að fara með brot tengd tiltekinni stjórnmálahreyfingu með öðrum hætti í nafni sátta er þó líklegt að dómurinn verði framvegis nefndur í umræðum um pólitískt skilgreinda sakaruppgjöf.
Málið snýst því ekki lengur eingöngu um Spán. Ef þingmeirihluti getur aflétt refsi- eða fjárhagslegri ábyrgð þeirra stjórnmálamanna sem halda honum við völd og réttlætt það sem sáttagerð gætu önnur ríki tekið sér það til fyrirmyndar. Evrópa stendur þegar frammi fyrir ýmsum landamæra- og sjálfstæðisdeilum sem gætu dregið lærdóm af þessum dómi.