Svifsprengja er búin vængjum og leiðsögukerfi, sem gerir flugvélum kleift að gera árásir utan drægni margra úkraínskra loftvarnakerfa. Mynd: Joint Air Power Competence Centre.
Á sólarhringnum frá 17. til 18. september vörpuðu rússneskar hersveitir 295 stýrðum svifsprengjum á Úkraínu í 95 loftárásum. Fjöldinn endurspeglar vaxandi vægi þessara vopna í hernaði Rússa.
Svifsprengja er hefðbundin sprengja sem varpað er úr flugvél, en ekki stýriflaug eða eldflaug sem skotið er frá jörðu. Hún er búin útfellanlegum vængjum og leiðsögukerfi og nýtir flughæð og hraða flugvélarinnar til að svífa tugi kílómetra að skotmarkinu. Þannig getur flugvélin varpað sprengjunni án þess að fljúga beint yfir skotmarkið, sem dregur úr hættunni sem henni stafar af úkraínskum loftvörnum.
Rússland hefur hafið stórfellda framleiðslu á nýrri svifsprengju sem getur hæft skotmörk í allt að 200 kílómetra fjarlægð frá þeim stað þar sem henni er varpað, að sögn Vadym Skibitskyi, aðstoðarforstjóra úkraínsku herleyniþjónustunnar HUR.
Í nóvember 2025 sagði Skibitskyi við Reuters að Rússland hygðist framleiða um 500 slíkar sprengjur fyrir árslok. Þær voru hluti af víðtækari framleiðsluáætlun sem náði til um 120.000 svifsprengja og 70.000 langdrægra dróna árið 2025.
Ógnin sem nú stafar af KAB-stýrissprengjum varð ekki til á einni nóttu. Samkvæmt greiningu Joint Air Power Competence Centre byggðist svifsprengjuvopnabúr Rússa í upphafi á tveimur meginkerfum.
Hið fyrra er UMPK, um 20.000 Bandaríkjadala búnaður sem settur er á FAB-500- og FAB-1500-sprengjur frá Sovéttímanum til að breyta þeim í svifsprengjur. Drægni þeirra er yfirleitt 60–70 kílómetrar. Hið síðara er UMPB D-30SN, sérhönnuð svifsprengja en ekki viðbótarbúnaður fyrir eldri sprengjur. Hennar varð fyrst vart vorið 2024 og er drægni hennar talin allt að 90 kílómetrar. Hún þolir einnig betur rafrænar truflanir.
Í ársbyrjun 2025 vörpuðu Rússar um 3.500 sprengjum með UMPK-búnaði á mánuði, eða meira en 100 á dag meðfram allri víglínunni. Flestar voru fluttar með Su-34-orrustu- og sprengjuflugvélum, sem ganga undir heitinu „Fullback“. Þær bera yfirleitt fjórar svifsprengjur í hverri árásarferð og varpa þeim 35–50 kílómetrum frá víglínunni.
Skibitskyi áætlaði síðar að rússneskar hersveitir vörpuðu 200–250 svifsprengjum á dag. Í júní 2026 hafði tíðnin aukist enn frekar. Rússar eru sagðir hafa varpað meira en 1.800 svifsprengjum fyrstu vikuna í þeim mánuði.
Nýrri gerðir UMPK-búnaðar hafa einnig aukið drægni vopnanna í allt að 95 kílómetra.
Nýju langdrægu sprengjurnar eru sagðar búnar viðbótarknúningi og stöðluðum leiðsögubúnaði. Áætluð 200 kílómetra drægni þeirra er meira en tvöföld á við svifsprengjurnar sem Rússar beittu áður gegn Mýkolajív, Poltava, Ódessu og Kharkív. Lozova er um 150 kílómetra frá víglínunni og því langt utan drægni eldri gerða.
Aukin drægni myndi gera rússneskum flugvélum kleift að varpa sprengjunum lengra frá víglínunni og hæfa skotmörk sem áður voru talin utan seilingar svifsprengja. Miðað við uppgefna 200 kílómetra drægni gætu þær þó ekki náð til Kænugarðs frá hernumdum Krímskaga eða Suður-Rússlandi. Reuters greindi frá því að Rússar væru einnig að þróa útgáfu sem gæti farið allt að 400 kílómetra.
Rússar hafa haldið áfram að endurbæta UMPK-búnaðinn. Í ágúst 2024 var í úkraínskri fréttaumfjöllun lýst útgáfu sem ætlað var að auka drægni og bæta leiðréttingu flugferils. Síðar tóku Rússar í notkun UMPB-5R, sem fyrst var beitt gegn Lozova 18. október 2025, og 3.000 kílógramma FAB-3000-sprengjuna. Ásamt UMPB D-30SN bjóða þessi vopn upp á mismunandi drægni og sprengihleðslur.
UMPK- og UMPB-sprengjur reiða sig á gervihnattaleiðsögn. Samkvæmt greiningu JAPCC neyða truflanir á GLONASS- eða GPS-merkjum sprengjurnar til að treysta á tregðuleiðsögn, sem verður ónákvæmari eftir því sem lengra líður á flugið.
Pokrova-truflanakerfi Úkraínu og annar rafrænn hernaðarbúnaður hafa að sögn dregið úr nákvæmni UMPK-sprengja. Sprengjur með UMPK-búnaði sem brugðist hefur hafa fundist beggja vegna víglínunnar. Rússar hafa brugðist við með því að setja í þær Kometa-gervihnattaleiðsögubúnað, sem þolir betur truflanir, og treysta í auknum mæli á tregðuleiðsögn þegar gervihnattamerki eru trufluð.
Úkraína hefur brugðist við með árásum á flugvélarnar sem bera sprengjurnar og með þróun eigin sambærilegra vopna. Úkraínsk drónaárás á Morozovsk-flugherstöðina í Rússlandi, um 265 kílómetrum frá víglínunni, eyðilagði eina Su-34-flugvél og skemmdi líklega tvær aðrar. Su-34 er helsta flugvélin sem Rússar nota til að varpa KAB-sprengjum.
Úkraínskir embættismenn segja árásir á flugvélar og sprengjugeymslur einu áreiðanlegu leiðina til að draga úr þessum árásum. Lítið ratsjárendurvarp sprengjanna, ófyrirsjáanlegur flugferill og stuttur flugtími gera erfitt að skjóta þær niður.
Úkraína þróar einnig eigin búnað til að breyta sprengjum í svifsprengjur. Árið 2025 prófaði hönnunarstofan Medoid innlendan búnað sem gerði sprengju kleift að fara 60 kílómetra eftir að henni var varpað úr Su-24-flugvél. Verkfræðingar sögðu að drægnin gæti náð 80 kílómetrum eða meira ef henni væri varpað úr meiri hæð. Í september hafði kerfið verið sett á MiG-29-flugvél, sem benti til víðtækari notkunar.
Úkraína hefur fyrst og fremst reitt sig á JDAM-búnað frá Vesturlöndum og franskar AASM Hammer-sprengjur, en framboðið er enn takmarkað. Í september 2025 áætlaði úkraínskur varnarmálasérfræðingur að landið þyrfti að framleiða að minnsta kosti 100 svifsprengjur á dag til að nálgast þann fjölda sem Rússar vörpuðu.
Annað innlent svifsprengjuverkefni Úkraínu er Vyrivniuvach, eða „Jöfnunartækið“, sem var kynnt í maí 2026. Fyrirtækið DG Industry þróaði vopnið á 17 mánuðum innan vébanda Brave1-varnartækniverkefnisins, sem nýtur stuðnings stjórnvalda.
Sprengjan vegur 250 kílógrömm og er áþekk rússnesku FAB-250 að stærð. Vængir hennar og leiðsögubúnaður eru hannaðir í Úkraínu. Úkraínumenn þróa einnig eigin sprengjuhylki til að draga úr því hversu háðir þeir eru takmörkuðum birgðum frá Sovéttímanum. MiG-flugvél er sögð hafa varpað sprengjunni á rússneska herstöðu þegar henni var fyrst beitt í bardaga 23. júní 2026. Notkunin er þó enn takmörkuð á meðan framleiðslan er aukin.
Úkraínskir embættismenn lýsa báðum verkefnunum sem sjálfstæðri hönnun sem ætlað sé að nota gegn varnarvirkjum, stjórnstöðvum og öðrum skotmörkum að baki víglínunni. Vopnin eru liður í viðleitni Úkraínu til að leysa innflutt vopnakerfi af hólmi með innlendri framleiðslu.
Í greiningu JAPCC, sem undirofursti í ítalska flughernum og ofursti í bandaríska flughernum skrifuðu saman, er svifsprengjum lýst sem víðtækari áskorun fyrir NATO. Mikill fjöldi ódýrra vopna, sem beita má úr öruggri fjarlægð, getur yfirbugað mun dýrari loftvarnakerfi.
Höfundarnir mæla með því að ráðist verði gegn öllu ferlinu frá undirbúningi árásar til þess að vopnið hæfir skotmarkið, í stað þess að treysta á að stöðva sprengjurnar á lokakafla flugsins. Nálgun þeirra felur í sér þrennt: að verja skotmörk með dreifingu og felulitum, trufla sprengjur með rafrænum hernaði og ódýrum gagnvopnum og eyða flugvélunum sem varpa þeim með því að bæla niður loftvarnir óvinarins. Þetta endurspeglar áherslu Úkraínu á að ráðast á rússneskar flugvélar og flugherstöðvar fremur en að reyna að skjóta niður einstakar sprengjur.
Textinn sem barst endar í miðri síðustu setningu. Sá hluti hennar sem er heill þýðist svo:
Rússland heldur áfram að auka drægni svifsprengja sinna á meðan Úkraína þróar Medoid-kerfið og Vyrivniuvach …