NATO hefur hlotið ein af þekktari friðarverðlaunum Þýskalands – og viðbrögðin létu ekki á sér standa. Mótmæli og háð mættu verðlaunaafhendingunni í Münster á meðan Mark Rutte, framkvæmdastjóri NATO, varði hina umdeildu viðurkenningu.
Það var óvenjuleg verðlaunaafhending sem leiddi saman háttsetta stjórnmálamenn í þýsku borginni Münster á fimmtudag. NATO var í brennidepli hátíðarhaldanna en fyrir utan drógu mótmælendur og friðarsamtök í efa að rétt hefði verið að veita bandalaginu verðlaunin. Ástæðan er sú að hernaðarbandalaginu NATO voru veitt alþjóðlegu Vestfalíufriðarverðlaunin 2026. Verðlaunin vísa til Vestfalíufriðarins árið 1648, sem batt enda á þrjátíu ára stríðið og markaði tímamót í mótun friðarskipanar í Evrópu milli fullvalda ríkja.
Þess vegna fékk NATO friðarverðlaunin
Dómnefndin rökstyður valið með mikilvægi NATO fyrir öryggi Evrópu. Reinhard Zinkann, formaður samtakanna sem standa að verðlaununum, lýsti NATO sem stofnun sem skapi stöðugleika og geri þannig, að mati dómnefndarinnar, frið mögulegan.
Friedrich Merz, kanslari Þýskalands, varði NATO einnig og hélt því fram að Rússland gæti ógnað öðrum ríkjum Evrópu. Merz færði rök fyrir áframhaldandi stuðningi við Úkraínu og lýsti samstöðu og hernaðarstyrk sem forsendum árangursríkra samningaviðræðna við Moskvu.
Framkvæmdastjóri NATO vill fleiri vopn
Mark Rutte, framkvæmdastjóri NATO, tók við verðlaununum fyrir hönd bandalagsins og lýsti þeim sem viðurkenningu á hlutverki þess í að tryggja frið í Evrópu. Að sögn Rutte hefur verkefni NATO í meira en 75 ár verið að „koma í veg fyrir stríð, vernda íbúa aðildarríkjanna og varðveita friðinn“.
En úr ræðustólnum við afhendingu friðarverðlaunanna færði Rutte jafnframt rök fyrir umfangsmikilli hervæðingu. Hann kallaði meðal annars eftir skriðdrekum, orrustuflugvélum, skipum, drónum, vopnum og skotfærum og lagði áherslu á að NATO þyrfti að halda áfram að auka hergagnaframleiðslu.
– Að byggja upp styrk til að vernda friðinn kostar að sjálfsögðu sitt. Verðmiðinn er fimm prósent af vergri landsframleiðslu.
Háðið: „Slátrarar fá grænmetisætaverðlaunin“
Það að veita hernaðarbandalagi friðarverðlaun hefur jafnframt orðið helsta skotmark gagnrýnenda. Kaþólsku friðarsamtökin Pax Christi óskuðu NATO kaldhæðnislega til hamingju sem „stærstu friðarhreyfingu heims“ og bentu á milljónir hermanna bandalagsins og gríðarleg útgjöld þess til varnarmála.
Blaðamaðurinn Heribert Prantl greip til enn beittari samlíkingar þegar hann tjáði sig um ákvörðunina að veita NATO verðlaun sem bera nafn hins sögulega friðarsamkomulags í Vestfalíu.
– Þetta er svipað og að veita slátrurum hin miklu grænmetisætaverðlaun.
Gagnrýnendur svöruðu með eigin friðarverðlaunum
Andstaðan einskorðaðist ekki við háð og mótmæli. Stofnað var til annarra Vestfalíufriðarverðlauna og voru þau veitt í september samtökunum Connection e.V., sem vinna meðal annars í þágu þeirra sem neita að bera vopn og liðhlaupa.
Mótsögnin í Münster var því áberandi. NATO tók við verðlaunum sem bera nafn friðarsamkomulagsins sem batt enda á þrjátíu ára stríðið – og notaði athöfnina til að kalla eftir auknu fé til varnarmála, meira af vopnum og aukinni hergagnaframleiðslu.