Loftvarnabirgðir Úkraínu af eldflaugum ganga hratt til þurrðar á sama tíma og Rússar herða eldflaugaárásir sínar. NATO vinnur nú að því að flýta afhendingu nýrra loftvarnakerfa, á sama tíma og ESB kynnir nýjan milljarðastuðning við Kænugarð. Spurningin er hins vegar hvaðan loftvarnakerfin eiga að koma – og hver muni að lokum greiða reikninginn.
NATO vinnur að því að útvega Úkraínu þau loftvarnakerfi sem landið „þarfnast með brýnum hætti“, að sögn framkvæmdastjóra bandalagsins, Mark Rutte, eftir fund með Volodymyr Zelenskyj, forseta Úkraínu. Frá þessu greinir breska blaðið The Guardian.
Ástæðan er sú að samkvæmt upplýsingum frá Úkraínu tókst landinu ekki að skjóta niður eina einustu af þeim 24 langdrægu skotflaugum sem Rússar skutu í umfangsmikilli árás fyrr í vikunni. Á sama tíma segir úkraínski flugherinn að tekist hafi að granda 98 af 115 drónum, sem undirstrikar þann skort sem nú er á loftvarnaeldflaugum sem geta stöðvað langdrægar eldflaugar.
Zelenskyj segir að afhendingar loftvarnaeldflauga frá Vesturlöndum hafi á fyrri helmingi ársins 2026 dregist saman í um þriðjung af því sem þær voru árið áður. Hann varar jafnframt við því að Rússar séu að auka framleiðslu sína á langdrægum eldflaugum fyrir veturinn, þegar búist er við nýjum árásum á orkuinnviði Úkraínu.
Patriot dugar ekki til
Bandarísku Patriot-loftvarnakerfin eru í dag einu loftvarnakerfin sem Úkraína hefur yfir að ráða og geta grandað nokkrum af fullkomnustu langdrægum eldflaugum Rússa.
Skorturinn hefur samkvæmt mati margra sérfræðinga versnað eftir átökin í Miðausturlöndum, þar sem mikið magn Patriot-eldflauga hefur verið notað. Þótt framleiðslan sé nú aukin mun það taka nokkur ár áður en framleiðslugetan nær að anna þeirri auknu eftirspurn sem skapast hefur.
Á sama tíma eru áform um að Úkraína framleiði sjálf Patriot-eldflaugar enn á frumstigi og jafnvel þótt þau verði að veruleika er talið að það muni taka nokkur ár að koma slíkri framleiðslu á fót.
ESB greiðir út nýja milljarða
Samhliða aðgerðum NATO tilkynnti Framkvæmdastjórn ESB að hún myndi greiða Úkraínu 3,47 milljarða evra til viðbótar innan ramma nýs stuðningspakka sambandsins.
Fénu verður meðal annars varið til kaupa á drónum, eldflaugum, loftvarnakerfum og Gripen-orrustuþotum. Á árinu 2026 hyggst ESB verja alls 28,3 milljörðum evra til að efla varnariðnað Úkraínu, en heildarstuðningspakkinn nemur 90 milljörðum evra.
Forseti framkvæmdastjórnar ESB, Ursula von der Leyen, segir fjárfestinguna ætlaða til að verja úkraínska loftrýmið og um leið tengja varnariðnað Evrópu og Úkraínu nánar saman.
Fjármögnun með frystum rússneskum eignum vekur spurningar
ESB bendir jafnframt á að hluti stuðningsins sé fjármagnaður með ávöxtun af frystum rússneskum ríkiseignum. Frá upphafi stríðsins segir sambandið að um 3,8 milljarðar evra úr slíkum eignum hafi verið nýttir til stuðnings Úkraínu.
Hins vegar er enn deilt um hvernig endanleg lagaleg meðferð þessara eigna verður. Margir lögfræðingar og sérfræðingar hafa áður bent á að notkun frystra rússneskra eigna kunni að verða tekin til dómsúrlausnar þegar stríðinu lýkur.
Ef dómstólar kæmust síðar að þeirri niðurstöðu að Rússland ætti rétt á fjárhagslegum bótum gæti það að lokum þýtt að evrópsk ríki eða ESB þyrftu að bera kostnað sem nú er sagður fjármagnaður með rússneskum eignum. Slík niðurstaða hefur þó ekki verið staðfest og lagaleg staða málsins er enn umdeild.