Fjallkonan vekur von með kyndli frelsis og friðar
Viðbrögðin við niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar á Íslandi halda áfram að berast frá Evrópu. Euronews segir Brussel vakna eftir sumarið við „kalda gusu úr norðri“, El País talar um að hurðinni hafi verið skellt í Reykjavík og Le Monde segir nei-ið bakslag í Brussel. Á sama tíma eru viðbrögð æðstu stofnana ESB áberandi lágstemmd.
Íslenska NEI-ið við endurupptöku aðildarviðræðna við Evrópusambandið heldur áfram að vekja athygli erlendis. Eftir fyrstu viðbrögðin frá Marine Le Pen, Nigel Farage og evrópskum stórmiðlum hefur athyglin nú í auknum mæli beinst að því hvað niðurstaðan þýðir fyrir Brussel og stækkunarstefnu ESB.
Íslendingar höfnuðu endurupptöku aðildarviðræðna með 52,8% atkvæða gegn 47,2%, í kosningu þar sem kjörsókn var 82,5%.
„Köld gusa úr norðri“
Euronews slær sérstaklega sterkum tón í nýrri umfjöllun sinni og segir Brussel vakna eftir sumardvalann við „kalda gusu úr norðri“. Miðillinn segir niðurstöðuna vera mikið áfall fyrir Brussel, þar sem embættismenn hafi að undanförnu reynt að blása nýju lífi í stækkunarstefnu sambandsins. Sérstaklega veki niðurstaðan spurningar um getu ESB til að laða að sér auðug ríki í Norður-Evrópu.
Í annarri ítarlegri greiningu gengur Euronews enn lengra og segir höfnun Íslands „mikið áfall fyrir stækkun ESB“. Þar er bent á að skilaboðin til Brussel megi túlka þannig að íslenskir kjósendur telji byrðar fullrar ESB-aðildar vega þyngra en ávinninginn.
El País: Hurðinni skellt í Reykjavík, glatað tækifæri í Brussel
Spænska stórblaðið El País notar ekki síður afgerandi orðalag. Fyrirsögn greiningar blaðsins er:
Blaðið lýsir niðurstöðunni sem alvarlegu bakslagi fyrir Evrópusambandið. Ísland hafi að mörgu leyti verið kjörið nýtt aðildarríki: efnahagslega sterkt, þegar nátengt ESB í gegnum EES og Schengen og með stóran hluta löggjafar sinnar samræmdan regluverki sambandsins.
El País setur niðurstöðuna jafnframt í stærra landfræðilegt samhengi. Aðild Íslands hefði styrkt stöðu ESB á Norðurslóðum á tímum vaxandi samkeppni Bandaríkjanna, Rússlands og Kína þar. Blaðið telur íslensku niðurstöðuna jafnframt geta dregið úr meðbyr ESB-aðildar í Noregi og Færeyjum. Í stað þess að íslensk aðild ýtti undir frekari stækkun sambandsins í norðri hafi niðurstaðan því haft öfug áhrif.
Le Monde: Ósigurinn munaðarlaus í Brussel
Franska stórblaðið Le Monde birtir einnig athyglisverða lýsingu á stemningunni í Brussel. Fyrirsögn þess segir íslenska nei-ið við aðildarviðræðum vera álitið „bakslag“ þar.
Blaðið byrjar umfjöllun sína með frægum orðum sem John F. Kennedy notaði árið 1962 um að sigurinn eigi hundrað feður en ósigurinn sé munaðarlaus. Að mati Le Monde lýsir það vel andrúmsloftinu meðal evrópskra ráðamanna eftir íslensku niðurstöðuna.
Blaðið lýsir því að fáir leiðtogar ESB hafi flýtt sér að tjá sig um niðurstöðuna, á meðan stjórnmálamenn sem gagnrýna ESB fögnuðu henni.
Framkvæmdastjórn ESB bregst varlega við
Viðbrögð framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins hafa enda verið afar lágstemmd. Talsmaður framkvæmdastjórnarinnar sagði hana taka niðurstöðuna til Kenntnis og virða val íslensku þjóðarinnar. Ísland væri áfram náinn samstarfsaðili Evrópusambandsins. Euronews lýsir viðbrögðum ESB beinlínis sem lágstemmdum.
Það er athyglisvert í ljósi þess að samkvæmt Euronews höfðu embættismenn og stjórnarerindrekar í Brussel litið á Ísland sem nánast kjörið umsóknarríki. Vegna mikillar samþættingar Íslands við ESB hefði landið getað orðið í fararbroddi umsóknarríkjanna.
Þar að auki hafði framkvæmdastjórnin gefið til kynna fyrir kosningarnar að hún væri reiðubúin að leita „skapandi lausna“ varðandi tvö erfiðustu mál Íslands, sjávarútveg og landbúnað.
Costa: Virðum lýðræðislegt val Íslendinga
António Costa, forseti leiðtogaráðs Evrópusambandsins, hefur einnig brugðist við. Costa og Kristrún Frostadóttir forsætisráðherra skiptust á skilaboðum eftir niðurstöðuna og sögðust bæði vilja halda áfram að styrkja samband Íslands og ESB.
Talsmaður Costa sagði forsetann hafa lagt áherslu á að ESB virti að fullu lýðræðislegt val íslensku þjóðarinnar og að Ísland væri áfram eitt nánasta og traustasta samstarfsríki Evrópusambandsins.
Fratelli d’Italia: Brussel þarf að horfa í eigin barm
Athyglisverð viðbrögð hafa jafnframt komið frá Nicola Procaccini, öðrum formanna ECR-hópsins á Evrópuþinginu og stjórnmálamanni úr Fratelli d’Italia, flokki Giorgiu Meloni forsætisráðherra Ítalíu.
Procaccini segir að þegar velmegandi, lýðræðislegt og opið Evrópuríki efist um að hefja aðildarviðræður eigi Evrópusambandið að spyrja sjálft sig hvernig það geti betur virt fullveldi og nálægðarregluna.
Hann segir ESB þurfa að „íhuga“ íslensku niðurstöðuna og hlusta á áhyggjur af fullveldi þjóðríkjanna. Sambandið þurfi jafnframt að verða skilvirkara og samkeppnishæfara og einbeita sér betur að þeim sviðum þar sem evrópskt samstarf skili raunverulegum virðisauka.
Þar með túlkar Procaccini íslensku niðurstöðuna ekki aðeins sem ákvörðun Íslendinga heldur einnig sem skilaboð til Brussel um hvernig sambandið sjálft starfar.
Frakkar: Evrópa virðir þjóðir sem segja nei
Benjamin Haddad, Evrópumálaráðherra Frakklands, nálgast niðurstöðuna frá allt öðru sjónarhorni.
Hann segir styrk Evrópu einmitt felast í því að hún virði fullveldi þjóða sem vilji ganga í sambandið eða yfirgefa það. Með því leitast hann við að túlka íslenska NEI-ið sem staðfestingu á lýðræðislegum styrk Evrópu fremur en veikleika ESB.
Financial Times: Högg á drauma ESB um öryggisveldi
Financial Times hefur nú einnig sett niðurstöðuna í enn stærra geopólitískt samhengi. Í nýrri greiningu segir blaðið Ísland hafa „slegið gat“ á drauma Brussel um ESB sem vaxandi varnar- og öryggisveldi.
Höfnunin sé verulegt högg fyrir tilraunir sambandsins til að sýna sig sem sameinað geopólitískt afl. Frá innrás Rússlands í Úkraínu árið 2022 hafi Brussel í auknum mæli reynt að kynna ESB ekki aðeins sem efnahagslegt stórveldi heldur einnig sem öryggispólitískt skjól fyrir ríki álfunnar.
Íslendingar hafi hins vegar kosið að halda núverandi tengslum sínum við NATO, Bandaríkin og Evrópska efnahagssvæðið. Financial Times telur niðurstöðuna jafnframt vekja spurningar um aðdráttarafl ESB gagnvart öðrum auðugum NATO-ríkjum utan sambandsins, ekki síst Noregi.
Íslenska NEI-ið orðið stærra en Ísland
Það sem stendur upp úr í nýjustu erlendu umfjölluninni er að þjóðaratkvæðagreiðslan er ekki lengur eingöngu skoðuð sem íslenskt innanríkismál.
Euronews sér kalda gusu úr norðri og mikið áfall fyrir stækkunarstefnu ESB. El País segir hurðinni hafa verið skellt í lás í Reykjavík. Le Monde lýsir niðurstöðunni sem bakslagi í Brussel og Financial Times telur hana högg á metnað ESB til að verða að öflugu geopólitísku og öryggispólitísku afli. Brussel svarar hins vegar með varfærni: ESB virði niðurstöðuna og Ísland verði áfram náinn samstarfsaðili.
Íslenska NEI-ið hefur sent skýr skilaboð langt út fyrir landsteinana. Eitt auðugasta og nátengdasta samstarfsríki Evrópusambandsins í Evrópu stóðst áhlaupið – og íslenskir kjósendur kusu að loka aðildardyrunum. Fyrir lýðræðisöfl í allri Evrópu er útkoma kosninganna fagnaðarefni. Nýir stjórnmálaflokkar í álfunni sem berjast fyrir frelsi einstaklingsins, sjálfsákvörðunarrétti og málfrelsi gegn ritskoðandi einræðisbákni sækja í sig veðrið. Fólk er að vakna og hugrekki Íslendinga að vilja stjórna málum sínum sjálfum vekur aðdáun og von almennings út um alla álfuna.