Hannes Hólmsteinn Gissurarson er þýðingarmikill baráttumaður fyrir sjálfstæði Íslendinga. Hér leiðréttir hann blaðamann The Economist vegna greinar viðkomandi í blaðið. Þjóðólfur lét gervigreindina snara greininni yfir á íslensku:
Þegar erlendir fréttaritarar koma til Íslands leita þeir yfirleitt til þriggja hópa eftir upplýsingum og greiningu: embættismanna í utanríkisþjónustunni, blaðamanna, helst á Ríkisútvarpinu, og háskólakennara, einkum á sviði alþjóðasamskipta. Á Íslandi eru þessir þrír hópar, nánast hver einasti maður, hlynntir inngöngu í Evrópusambandið. Ég ætti að vita það: flestir þeirra eru fyrrverandi nemendur mínir.
Ég reyndi árangurslaust að vekja athygli þeirra á valdaójafnvæginu milli smáríkja og stórvelda, sem gríski sagnaritarinn Þúkýdídes lýsti með frægum hætti í Melosarsamtalinu: hinir sterku gera það sem þeir geta og hinir veiku þola það sem þeir verða.
Fréttaritari The Economist, sem skrifaði nýlega um þjóðaratkvæðagreiðsluna á Íslandi 29. ágúst um Evrópusambandið, hefur greinilega rætt við fólk úr þessum þremur ESB-sinnuðu hópum. Hann (eða hún) fullyrðir að andstæðingar ESB-aðildar haldi fram ýmsum röngum staðhæfingum. En í raun er það fréttaritarinn sem fer með rangar fullyrðingar, þrjár talsins.
Ákvörðun um þjóðaratkvæðagreiðsluna tekin þegar Biden var forseti
Fyrsta fullyrðing The Economist er að þjóðaratkvæðagreiðslan sé að verulegu leyti til komin vegna óvissu á Norður-Atlantshafi sem rekja megi til framgöngu Donalds Trumps Bandaríkjaforseta, svo sem hótana hans í garð nágranna Íslands, Grænlands.
Í raun var ákvörðun núverandi ríkisstjórnar um að halda þjóðaratkvæðagreiðslu tekin í lok árs 2024, þegar Joe Biden var enn forseti. Þar að auki hefur Trump – sem á aðeins eftir að gegna embætti í tvö og hálft ár – varla verið nefndur í kosningabaráttunni.
Bandaríkin gerðu varnarsamning við Ísland árið 1951, þar sem þau skuldbundu sig til að verja Ísland, sem hefur engan her. Þótt samningurinn hafi verið gerður innan ramma Atlantshafsbandalagsins (NATO) er hann sá eini við aðildarríki NATO þar sem Bandaríkin – öflugasta herveldi sögunnar – ábyrgjast öryggi þess með skýrum hætti.
Eitt augnakast á landakort sýnir að Ísland hefur mikla hernaðarlega þýðingu fyrir Bandaríkin. Það er því afar ólíklegt að Bandaríkin muni segja varnarsamningnum upp.
Utanríkisstefna ríkis byggist ekki á nokkrum yfirlýsingum stjórnmálamanns sem þekktur er fyrir að gelta meira en hann bítur. Trump-áhrifin eru umræðupunktur þeirra ESB-sinnuðu hópa sem fréttaritari The Economist hefur verið í samneyti við.
Þjóðaratkvæðagreiðslan snýst um ESB-aðild
Önnur fullyrðing The Economist er að Nei-hreyfingin á Íslandi haldi því ranglega fram að þjóðaratkvæðagreiðslan snúist um aðild að ESB. Þvert á móti: Sú fullyrðing er rétt.
Formlega spurningin er hvort Ísland eigi að hefja að nýju þær viðræður sem hófust með umsókn um aðild árið 2009 og var hætt árið 2013. Með öðrum orðum snýst málið um hvort endurnýja eigi umsóknina frá 2009.
Það er rétt að þegar viðræðunum lýkur verður haldin önnur þjóðaratkvæðagreiðsla um hvort samþykkja eigi eða hafna aðild. En það er aðeins umræðupunktur ESB-sinna að það sem nú sé verið að sækjast eftir sé í raun ekki endurnýjun gömlu umsóknarinnar heldur einungis staðreyndaleit, könnun á því hvaða skilyrði standi til boða fyrir aðild.
Ríki sækja alla jafna aðeins um aðild að ESB ef þeim er alvara með það og það liggur alveg ljóst fyrir hvað er í boði: allt regluverk Evrópusambandsins, acquis communautaire.
Þetta myndi fela í sér að Ísland færði vald yfir sjávarútvegi, landbúnaði, utanríkisviðskiptum og peningamálum til Brussel. Þar að auki myndi Ísland, sem velmegandi ríki, greiða mun meira til ESB en það fengi til baka úr sjóðum sambandsins.
Evrópuher?
Þriðja fullyrðing The Economist er að Nei-hreyfingin á Íslandi haldi því ranglega fram að Ísland, sem aðildarríki, yrði að taka þátt í Evrópuher. Þetta er strámaður. Enginn maður sem taka ber alvarlega heldur þessu fram.
Það er enginn Evrópuher til.
Leiðtogar ESB hafa hins vegar ítrekað lagt til stofnun slíks hers, til dæmis Angela Merkel og Emmanuel Macron árið 2019, Guy Verhofstadt í ávarpi sínu til Viðreisnar, sem er hlynnt ESB-aðild, árið 2024 og varnarmálastjóri ESB, Andrius Kubilius, árið 2026.
Evrópuþingið hefur einnig birt skýrslu um mögulega upptöku herskyldu. Þetta er enn aðeins tillaga, en ekki er hægt að vísa henni á bug.
Óhjákvæmilega, og með réttu, beinast sum rökin gegn ESB-aðild að áhættu fremur en staðreyndum.
Hannes H. Gissurarso
Prófessor emeritus