Skuldir gætu orðið 130% af landsframleiðslu – evrópska velferðarlíkanið sagt í hættu
Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn (IMF) hefur sent frá sér eina alvarlegustu viðvörun sína um framtíð ríkisfjármála í Evrópu til þessa. Í nýrri skýrslu segir sjóðurinn að Evrópa standi frammi fyrir gríðarlegri skuldakreppu nema stjórnvöld grípi til umfangsmikilla umbóta á næstu árum (sjá pdf að neðan og einnig lesa um málið hjá Heimssýn).
Samkvæmt skýrslunni gætu skuldir evrópskra ríkja, að óbreyttri stefnu, tvöfaldast á næstu fimmtán árum og orðið að meðaltali um 130 prósent af vergri landsframleiðslu árið 2040. IMF tekur fram að þetta sé sviðsmynd ef ekkert verður að gert, en segir jafnframt að þróunin sýni hversu alvarlegur vandinn sé orðinn.
Velferðakerfið í hættu
Skýrslan rekur vandann til samverkandi þátta. Evrópuríki standa frammi fyrir ört hækkandi útgjöldum vegna öldrunar íbúa, lífeyrisgreiðslna, heilbrigðisþjónustu, orkuskipta, aukinna varnarmála og síhækkandi vaxtakostnaðar. Á sama tíma hefur hagvöxtur verið lítill og pólitískur vilji til skattahækkana eða niðurskurðar takmarkaður.
Að mati IMF duga hefðbundnar sparnaðaraðgerðir ekki lengur. Nauðsynlegt verði að ráðast í djúpar kerfisbreytingar til að tryggja sjálfbærni ríkisfjármála.
Skýrslan er óvenju afdráttarlaus. Þar segir að stigvaxandi útgjaldaþrýstingur geti sett evrópska samfélagsmódelið í uppnám ef ekkert verður að gert. Í sumum ríkjum gæti þurft að endurskoða umfang opinberrar þjónustu, hlutverk ríkisins og forgangsröðun útgjalda til að koma í veg fyrir skuldasprengju.
Belgía, Frakkland, Ítalía og Spánn meðal þeirra verst settu – Ísland stendur betur
IMF bendir á að staðan sé þegar orðin erfið í nokkrum stærstu ríkjum Evrópu. Belgía, Frakkland, Ítalía, Spánn og Grikkland glíma nú þegar við mjög há skuldahlutföll og verða sérstaklega viðkvæm ef vextir haldast háir eða hagvöxtur dregst enn frekar saman.
Ísland er í allt annarri stöðu en mörg ríki Evrópusambandsins. Skuldahlutfall hins opinbera hefur lækkað undanfarin ár og er langt undir því sem víða þekkist á meginlandi Evrópu. Þótt íslenskt hagkerfi verði fyrir áhrifum af hægari hagvexti í Evrópu gefur IMF ekki til kynna að Ísland standi frammi fyrir sambærilegri skuldakreppu.
Viðvörun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins kemur á sama tíma og hagvöxtur á evrusvæðinu hefur hægt verulega á sér. IMF spáir aðeins 0,9% hagvexti árið 2026, samhliða aukinni verðbólgu og vaxandi óvissu í alþjóðahagkerfinu.