Hannes Hólmsteinn Gissurarson prófessor emeritus í stjórnmálafræðum bendir já-sinnum á að lesa skýrslu frá Rannsóknarþjónustu Evrópuþingsins (EPRS) um herskyldu sem hluta af viðbúnaði Evrópusambandsins, sem gefin var út í mars 2025. Þjóðólfur birtir skýrsluna (sjá að neðan) og snaraði með aðstoð gervigreindar samantekt yfir á íslensku:
SAMANTEKT:
„Herskylda, sem um tíma var talin heyra fortíðinni til, hefur á undanförnum árum í vaxandi mæli ratað aftur á dagskrá í Evrópu, innan Evrópusambandsins og á alþjóðavettvangi, einkum eftir innrás Rússlands í Úkraínu árið 2022. Samhliða því sem varnarmálastefna ESB hefur þróast jafnt og þétt, meðal annars með nýjum sameiginlegum innkaupaverkefnum og eflingu evrópsks varnariðnaðar, hefur jafnframt farið fram umræða um herafla ESB í samhengi við sameiginlega öryggis- og varnarmálastefnu sambandsins (CSDP).
Á undanförnum misserum hefur einnig verið lögð aukin áhersla á borgaralegan og hernaðarlegan viðbúnað og viðbragðsgetu Evrópu, eins og meðal annars kom fram í skýrslu sem fyrrverandi forseti Finnlands, Sauli Niinistö, kynnti í október 2024. Skoðanakannanir í sumum aðildarríkjum sýna einnig vaxandi stuðning við að taka upp að nýju þjóðarþjónustu eða herskyldu.
Vaxandi ógnir við öryggi Evrópu, áhyggjur af minni þátttöku Bandaríkjanna í öryggismálum Evrópu, afstaða nýrrar ríkisstjórnar Bandaríkjanna og hugsanlegar friðaráætlanir fyrir Úkraínu sem gætu falið í sér viðveru evrópskra hermanna, hafa aukið meðvitund um nauðsyn þess að undirbúa herafla aðildarríkjanna fyrir alvarlegustu mögulegu hernaðarátök.
Skipulag herskyldu er mjög mismunandi innan ESB. Landvarnir byggjast að meginstefnu til á atvinnuherjum, en herskylda hefur aftur orðið sífellt mikilvægari þáttur. Sum aðildarríki héldu í herskyldu eftir lok kalda stríðsins, en önnur tóku hana upp á ný, í einhverri mynd, í kjölfar innrásar Rússlands í Úkraínu árið 2022.
Reglur um herskyldu á friðartímum eru mismunandi milli aðildarríkja hvað varðar meðal annars fjölda herskyldra, lengd þjónustunnar, fjárhagslegar bætur til þeirra sem gegna skyldunni og stærð varaliðsins.
Í Niinistö-skýrslunni var lögð áhersla á að herskylda gæti gegnt mikilvægu hlutverki við þróun heildstæðrar hugmyndar um „heildarvarnir“ (total defence), sem tengir saman hernaðarlegar og borgaralegar varnir og styður jafnframt „samfélagið allt“ (whole-of-society) nálgun við viðbrögð við áföllum og viðbúnað.
Í skýrslunni er jafnframt lagt til að efla skipulögð samskipti milli aðildarríkjanna til að greina bestu starfsvenjur varðandi þjóðarþjónustu og herskyldu, hugsanlega með aðkomu ESB.
Sumir sérfræðingar hafa bent á kosti þess að innleiða herskyldu, en aðrir eru tortryggnir gagnvart herjum sem byggjast á herskyldumönnum sem fá takmarkaða þjálfun og búa yfir ófullnægjandi búnaði.
Evrópuþingið hefur ítrekað bent á að sá mannafli sem stendur til ráðstöfunar fyrir verkefni og aðgerðir samkvæmt sameiginlegu öryggis- og varnarmálastefnu ESB (CSDP) sé takmarkaður og hefur sérstaklega bent á vandamál sem tengjast því að afla nægilegs herliðs fyrir slík verkefni.“
Skýrsluna má í heild sinni lesa hér að neðan: