Hollenski fuglafræðingurinn Leo Schilperoord hefur verið skilgreindur sem fyrsti þekkti einstaklingurinn í hinu umtalaða hantaveirufaraldri um borð í leiðangursskipinu MV Hondius. Talið er að hinn 70 ára gamli fuglasérfræðingur hafi smitast í heimsókn á alræmdan ruslahaug í suðurhluta Argentínu, þar sem fuglaskoðarar leita að sjaldgæfum fuglategundum meðal sorphauga, óþrifnaðar og rotta sem lifa í úrganginum. Ferðin endaði með harmleik – bæði hann og eiginkona hans létust, á sama tíma og fleiri einstaklingar eru nú tengdir við faraldurinn um borð í skipinu.
Leo Schilperoord, 70 ára, og eiginkona hans Mirjam Schilperoord, 69 ára, ferðuðust um Suður-Ameríku í nærri fimm mánuði. Ferðin hófst í Argentínu í lok nóvember áður en hjónin héldu áfram til Chile og Úrúgvæ. Í lok mars sneru þau aftur til Argentínu, þar sem þau stoppuðu fyrir utan borgina Ushuaia í suðurhluta Argentínu og þaðan áttu þau síðan að halda heim á leið með leiðangursskipinu MV Hondius.
Hjónin komu frá litla hollenska þorpinu Haulerwijk og voru vel þekkt í fuglaskoðunarheiminum. Strax árið 1984 höfðu þau birt saman rannsókn um heiðagæsir í hollenska fuglafræðitímaritinu Het Vogeljaar.
Heimsókn á ruslahaug
Argentínsk yfirvöld gruna að smitið hafi átt upptök sín í heimsókn á stóran ruslahaug um sex kílómetra fyrir utan borgina Ushuaia. Svæðið er þekkt meðal fuglaskoðara þar sem hinn sjaldgæfi ránfugl hvítbarka-karakara safnast þar oft saman. Fuglinn er stundum kallaður „karakara Darwins“ eftir Charles Darwin, sem fyrst lýsti tegundinni í ferðum sínum um Suður-Ameríku.
Leiðsögumaðurinn og ljósmyndarinn Gastón Bretti sagði við dagblaðið Ansa Latina að ruslahaugurinn hefði lengi verið vel þekktur viðkomustaður alþjóðlegra fuglaskoðara þar sem mikill fjöldi fugla sækti þangað. Á sama tíma er þetta ekki staður sem heimamenn heimsækja og samhliða faraldrinum um borð í skipinu segja argentínsk yfirvöld að engin skráð tilfelli af hantaveiru hafi komið upp á svæðinu í kringum Ushuaia.
Á sama tíma er staðurinn alræmdur meðal heimamanna vegna mikils magns úrgangs og tilvistar nagdýra. Sérfræðingar telja að hjónin kunni að hafa andað að sér veiruögnum frá rottum á ruslahaugnum.
Veiran smitast yfirleitt frá sýktum nagdýrum þegar fólk andar að sér veiruögnum úr þvagi, saur eða munnvatni.
Andes-afbrigðið vekur sérstakar áhyggjur hjá heilbrigðisyfirvöldum þar sem það er eina þekkta gerð hantaveiru sem getur smitast milli manna. Veiran hefur verið þekkt í Argentínu síðan 1995 eftir stóran faraldur í Patagóníu og telst eitt hættulegasta afbrigði sjúkdómsins.
Í alvarlegum tilfellum getur smitið valdið bráðri öndunarbilun og alvarlegum hjarta- og lungnaskaða. Í fyrri faröldrum hefur dánartíðni verið áætluð á bilinu 30 til 40 prósent. Frá miðjum tíunda áratugnum hafa yfir þúsund tilfelli hantaveiru verið skráð í Argentínu.
Veiktist um borð
Þann 1. apríl fóru hjónin síðan um borð í leiðangurs-skemmtiferðaskipið MV Hondius í Ushuaia ásamt 112 öðrum farþegum. Um borð voru aðallega vísindamenn, náttúruunnendur og fuglaskoðarar á leið til sumra af afskekktustu náttúrusvæðum heims. Alls voru um 140 manns um borð í skipinu, þar á meðal áhöfnin.
Aðeins nokkrum dögum eftir að ferðin hófst fór Leo Schilperoord að sýna einkenni. Þann 6. apríl var tilkynnt um hita, höfuðverk, magaverki og niðurgang. Ástand hans versnaði hratt og fimm dögum síðar lést hann um borð í skipinu.
Mirjam Schilperoord yfirgaf síðar skipið ásamt líki eiginmanns síns þegar skemmtisiglingaskipið hafði fyrirfram skipulagt stopp á eyjunni Sankti Helenu í Suður-Atlantshafi þann 24. apríl.
Hún hélt síðan áfram ferð sinni til Jóhannesarborgar í Suður-Afríku til að taka flug heim til Hollands, en komst aldrei heim. Flugáhöfn mat það svo að hún væri of veik til að halda ferðinni áfram og hún var tekin út úr flugvélinni. Skömmu síðar féll hún saman á flugvellinum og lést daginn eftir – af völdum hantaveirunnar.
Í minningargreinum sem birtust í staðarblaði í Hollandi var hjónunum lýst sem ástríðufullum ferðalöngum og náttúruunnendum. „Líkt og fuglar á flugi munum við sakna ykkar og sagna ykkar,“ stóð í einni minningargreininni.
Fleiri farþegar undir eftirliti
Hingað til hafa að minnsta kosti níu tilfelli af Andes-afbrigði hantaveirunnar verið staðfest í tengslum við faraldurinn um borð í leiðangursskipinu MV Hondius. Þrír hafa látist, þar á meðal hollensku hjónin Leo Schilperoord og Mirjam Schilperoord.
Nokkrir aðrir farþegar og einstaklingar sem hafa verið í nánum samskiptum við smitaða eru enn undir eftirliti heilbrigðisyfirvalda í nokkrum löndum.
Í Svíþjóð eru tveir sagðir hafa verið settir í einangrun eftir grun um mögulega smitútsetningu. Annars vegar er um að ræða farþega af skipinu sem sneri aftur til landsins og hins vegar flugfarþega í Suður-Afríku sem sagður er hafa setið nálægt öðrum einstaklingi úr skemmtisiglingunni.
Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin, WHO, hefur á sama tíma varað við því að fleiri tilfelli kunni að koma í ljós í kjölfar faraldursins. Jafnframt leggja bæði WHO og sænska Lýðheilsustofnunin áherslu á að engin merki séu sem stendur um umfangsmikla alþjóðlega smitdreifingu eða upphaf nýs heimsfaraldurs.