Kyrylo Budanov. Mynd: ГУР МО України
Nýtt spillingarmál, sem teygir anga sína inn í innsta hring Volodýmýrs Zelenskíjs Úkraínuforseta, er að koma upp á yfirborðið. Samkvæmt ákærugögnum sem lekið hefur verið á einstaklingur, sem ráða má að sé Kyrylo Budanov, starfsmannastjóri forsetans, að hafa tekið þátt í að þvætta sem svarar hundruð milljónum íslenskra króna til að greiða tryggingu fyrir lausn fyrrverandi ráðherra úr haldi. Upplýsingarnar koma fram á sama tíma og nokkrir fyrrverandi ráðherrar og fyrrverandi starfsmannastjóri Zelenskíjs hafa þegar dregist inn í umfangsmestu spillingarrannsókn í Úkraínu í forsetatíð hans.
Upplýsingarnar byggjast á útgáfu af ákæru á hendur Iryna Mudra, fyrrverandi aðstoðarforstöðumanni forsetaskrifstofu Úkraínu, sem lekið hefur verið. Úkraínski rannsóknarblaðamennskuvefurinn Bihus.info hefur birt skjalið og Kyiv Independent greinir frá efni þess. Budanov hefur verið lýst sem „hægri hönd Zelenskíjs“ og hefur áður gegnt háttsettum stöðum innan hersins og úkraínsku leyniþjónustunnar.
Budanov er ekki nefndur berum orðum í skjalinu sem lekið var. Sá sem þar er lýst er hins vegar sagður háttsettur embættismaður á forsetaskrifstofunni og yfirmaður Mudra – lýsing sem samkvæmt Kyiv Independent bendir skýrt til Kyrylo Budanovs.
Samkvæmt blaðinu styrkjast grunsemdirnar af áður leknum afritum af hleruðum samtölum sem úkraínska spillingarvarnastofnunin NABU tók upp. Þar er ítrekað vísað til „Kyrylo“, „Kyrylo Oleksiyovych“, yfirmanns Mudra og háttsetts einstaklings á forsetaskrifstofunni. Í öðrum afritum er eftirnafn Budanovs einnig sagt koma fyrir.
Peningaþvottur til að greiða tryggingu fyrir ráðherra
Í miðju málsins er fyrrverandi orku- og dómsmálaráðherrann Herman Halúsjtsjenko, sem var í febrúar ákærður fyrir peningaþvætti og þátttöku í glæpasamtökum í tengslum við umfangsmikla rannsókn á Energoatom. Rannsakendur gruna meðal annars að komið hafi verið upp kerfi þar sem birgjar kjarnorkufyrirtækisins í ríkiseigu voru neyddir til að greiða um 10–15 prósenta þóknun til að halda samningum sínum og fá reikninga greidda.
Þegar Halúsjtsjenko var sviptur frelsi var trygging fyrir lausn hans ákveðin 200 milljónir hrinja. Í nýju rannsókninni eru Mudra, fyrrverandi þingmaðurinn Maksym Mykytas og fleiri sökuð um að hafa þvætt 150 milljónir hrinja, jafnvirði um 3,4 milljóna Bandaríkjadala, í gegnum ríkisbankann Sense Bank til að fjármagna stóran hluta tryggingarfjárins.
Samkvæmt ákæruskjalinu sem nú hefur lekið á Mudra að hafa fengið tilboð frá háttsettum einstaklingi á forsetaskrifstofunni þann 9. júní um að aðstoða við að breyta reiðufé, sem grunur lék á að væri fengið með brotastarfsemi, í lögmæta bankainnistæðu. Færa átti féð í gegnum reikninga félaga undir stjórn viðkomandi aðila og leggja það síðan inn hjá sérstökum spillingardómstóli Úkraínu sem tryggingu fyrir lausn Halúsjtsjenkos úr haldi.
Ákæruvaldið heldur því fram að Mudra hafi samþykkt þetta vegna þess að hún hafi verið háð háttsetta embættismanninum bæði stjórnsýslulega og fjárhagslega og viljað styrkja stöðu sína gagnvart honum.
Vinur Zelenskíjs sagður hafa afhent reiðuféð
Kaupsýslumaðurinn Timur Mindich – gamall viðskiptafélagi og náinn samstarfsmaður Zelenskíjs – kemur einnig aftur við sögu í rannsókninni. Þegar á síðasta ári var Mindich nefndur sem grunaður höfuðpaur að baki spillingarkerfinu hjá Energoatom.
Hann yfirgaf Úkraínu og er nú í Ísrael. NABU hefur áður greint frá því að tengslanetið hafi komið upp umfangsmiklu kerfi mútugreiðslna og peningaþvættis í kringum ríkisfyrirtæki.
Samkvæmt nýju verknaðarlýsingunni á Mindich að hafa haft samband við háttsettan einstakling á forsetaskrifstofunni í byrjun júní og beðið hann um að aðstoða við að fá Halúsjtsjenko lausan úr haldi með því að sjá um greiðslu tryggingarfjárins. Við þinghald í ágúst greindi saksóknari enn fremur frá því að liðsmaður hinna meintu glæpasamtaka, sem staddur var í Ísrael, hefði afhent reiðufé til greiðslu tryggingarinnar – lýsing sem talin er eiga við Mindich.
Í áður birtum afritum af hleruðum samtölum segir Mykytas að Mindich hafi persónulega afhent „Kyrylo Oleksiyovych“ peninga. Eiginnafnið og föðurnafnið samsvara nafni Kyrylo Budanovs.
Upplýsingar um yfirráð yfir ríkisbanka
Málið snýst ekki aðeins um tryggingarféð. Samkvæmt Kyiv Independent gefa rannsóknargögnin einnig mynd af því hvernig einstaklingar tengdir forsetaskrifstofunni eiga að hafa reynt að ná óformlegum yfirráðum yfir ríkisbankanum Sense Bank.
Samkvæmt hleruðu samtölunum á Mindich að hafa beðið „Kyrylo“ um að taka yfir stjórn bankans eftir að staða hans sjálfs veiktist í kjölfar flóttans til Ísraels. Í hljóðrituðu samtali er Mudra sögð hafa greint frá því að stjórnendur bankans væru reiðubúnir að fylgja fyrirmælum „Kyrylos“ og færa fé þangað sem hann óskaði.
Í verknaðarlýsingunni sem lekið var kemur jafnframt fram að Mudra og embættismaður frá forsetaskrifstofunni hafi þann 10. júní hitt þáverandi forstjóra Sense Bank, Oleksiy Stupak, og stjórnarformanninn Mykola Hladyshchenko.
Eftir fundinn eiga æðstu stjórnendur bankans að hafa samþykkt að starfa áfram undir óformlegri stjórn forsetaskrifstofunnar og Mudra. Mindich, sem er sagður hafa áður haft óformlegt eftirlit með bankanum, var þá erlendis og gat ekki lengur sjálfur haft sömu yfirráð.
Þann 22. júní eiga jafnframt 50 milljónir hrinja í reiðufé að hafa verið fluttar í húsakynni byggingarfyrirtækisins Metrobud í svörtum Toyota Land Cruiser Prado. Samkvæmt ákæruskjalinu fór flutningurinn fram að fyrirmælum og undir eftirliti Mudra og háttsetta einstaklingsins á forsetaskrifstofunni.
Ólögmæt yfirtaka fasteigna og þrýstingur einnig til rannsóknar
Rannsóknin hefur fleiri anga. Mudra, Mykytas og þingmaðurinn Vadym Stolar eru einnig sökuð um að hafa reynt að sölsa undir sig fasteignir með ólögmætum hætti með því að hagræða skráningum í fyrirtækjaskrám, falsa skjöl og hafa áhrif á embættismenn í dómsmálaráðuneytinu, dómara og saksóknara.
Samkvæmt gögnunum sem lekið var átti Mudra eftir þörfum að beita áhrifum sínum gagnvart aðstoðardómsmálaráðherranum Olena Ferens, sem bar ábyrgð á skrifstofunni sem vinnur gegn ólögmætri yfirtöku fyrirtækja og fasteigna.
Mudra og Mykytas eiga einnig að hafa rætt möguleikann á að þrýsta á Ferens með hótunum um brottvikningu eða birtingu upplýsinga sem gætu komið henni illa í fjölmiðlum sem þau töldu sig geta haft áhrif á.
Yfirmaður svonefndrar Anti-Raiding Office, skrifstofu dómsmálaráðuneytisins sem vinnur gegn ólögmætri yfirtöku fyrirtækja og fasteigna, er hins vegar sagður hafa neitað að fylgja fyrirmælum eftir að hann komst að því að viðkomandi skjöl væru fölsuð. Samkvæmt rannsókninni á Mudra í kjölfarið að hafa haft frumkvæði að því að fá honum vikið úr starfi.
Starfsmannastjórinn tilheyrir allra innsta hring forsetans
Staða Kyrylo Budanovs gerir upplýsingarnar sérstaklega viðkvæmar í pólitísku tilliti. Yfirmaður forsetaskrifstofunnar gegnir ekki venjulegu stjórnsýslulegu starfsmannastjórahlutverki heldur er einn þeirra sem standa forsetanum allra næst og hefur mikil áhrif á samhæfingu pólitískra valda.
Forvera Budanovs, Andrij Jermak, var ítrekað lýst sem nánasta samstarfsmanni Zelenskíjs og í reynd hægri hönd hans. Á starfstíma Jermaks jukust áhrif forsetaskrifstofunnar á ríkisstjórnina, þingið og aðrar ríkisstofnanir verulega, samkvæmt Kyiv Independent.
Budanov hefur enn ekki verið ákærður í þessu máli. Þegar hann var spurður í ágúst um að nafn hans kæmi fyrir í hleruðu samtölunum vísaði hann til dómsmeðferðarinnar.
„Látum dómstólinn greiða úr þessu. Þið vitið, nafnið mitt kemur víða fyrir,“ sagði hann samkvæmt Hromadske.
Kyiv Independent greinir frá því að blaðið hafi leitað viðbragða hjá Budanov, forsetaskrifstofunni og Mudra. NABU hefur neitað að tjá sig um nýju upplýsingarnar.
Enn eitt hneykslið í nánasta umhverfi Zelenskíjs
Nýju upplýsingarnar koma í kjölfar fjölda spillingarmála sem hafa teygt anga sína hátt upp í úkraínsku ríkisforystuna. Energoatom-rannsóknin, sem komst í hámæli haustið 2025, snýst samkvæmt rannsakendum um mútu- og peningaþvættiskerfi sem nam um 100 milljónum Bandaríkjadala. Timur Mindich, sem áður var meðeigandi Zelenskíjs að framleiðslufyrirtækinu Kvartal 95, er sagður einn helsti skipuleggjandinn.
Hneykslið leiddi til þess í nóvember á síðasta ári að bæði dómsmálaráðherrann Herman Halúsjtsjenko, sem hafði áður verið orkumálaráðherra, og þáverandi orkumálaráðherra, Svitlana Hrynchuk, létu af ráðherraembættum að ósk Zelenskíjs. Halúsjtsjenko var síðar ákærður fyrir meðal annars peningaþvætti og þátttöku í glæpasamtökum.
Þáverandi starfsmannastjóri Zelenskíjs, Andrij Jermak, dróst einnig inn í málið. NABU framkvæmdi húsleitir hjá honum í nóvember 2025 og í kjölfarið sagði hann af sér. Í maí á þessu ári var Jermak ákærður fyrir peningaþvætti í tengdri rannsókn á byggingu glæsilegs íbúðahverfis utan við Kænugarð. Rannsakendur halda því fram að um 460 milljónir hrinja, jafnvirði tæplega níu milljóna Bandaríkjadala, hafi verið þvættaðar í gegnum byggingarframkvæmdirnar og að eitt lúxushúsanna hafi verið ætlað Jermak. Hann neitar ásökununum.
Jermak var síðar látinn laus gegn 140 milljóna hrinja tryggingu. Nú síðast, þann 15. september, dró úkraínskur dómstóll enn frekar úr þeim takmörkunum sem hann sætir og úrskurðaði að hann þyrfti ekki lengur að bera rafrænt ökklaband.
Nú beinist athyglin því einnig að eftirmanni hans. Það þýðir ekki að Budanov hafi verið dæmdur eða jafnvel formlega ákærður fyrir brot. En ef rétt er hjá Kyiv Independent og úkraínsku fjölmiðlunum að lýsingarnar eigi við hann, þýðir það að núverandi starfsmannastjóri Zelenskíjs komi einnig fyrir í lykilhlutverki í rannsóknargögnum um spillingarmál sem hefur þegar teygt anga sína til nokkurra einstaklinga í nánasta pólitíska hring forsetans.