Ný finnsk rannsókn sýnir gríðarlega aukningu á sérhæfðri geðþjónustu meðal ungs fólks sem leitaði til kynvitundarteyma en meðal jafnaldra þeirra. Meðal þeirra sem síðar fengu kvenvæðandi læknismeðferð hækkaði hlutfallið úr 9,8 í 60,7 prósent. Hjá þeim sem fengu karlvæðandi meðferð fór það úr 21,6 í 54,5 prósent. Meðal þeirra sem síðar fengu kvenvæðandi læknismeðferð hækkaði hlutfallið úr 9,8 í 60,7 prósent. Hjá þeim sem fengu karlvæðandi meðferð fór það úr 21,6 í 54,5 prósent.
Rannsóknin birtist í Acta Paediatrica og byggist á skráargögnum um allt ungt fólk sem leitaði til sérhæfðra kynvitundarmóttaka í Finnlandi á árunum 1996–2019. Alls tók rannsóknin til 2.083 einstaklinga sem voru yngri en 23 ára við fyrstu samskipti við móttökuna. Þeir voru bornir saman við 16.643 einstaklinga sem höfðu verið paraðir við þá meðal annars eftir aldri og kyni.
Rannsakendur fylgdu einstaklingunum eftir í allt að 25 ár, en meðaleftirfylgd var rúm fimm ár. Af þessum 2.083 einstaklingum gengust 796, eða 38,2 prósent, undir einhvers konar læknisfræðilega kynstaðfestandi meðferð. Þar gat verið um hormónameðferð eða skurðaðgerðir að ræða.
Geðrænn vandi var þegar mun meiri en í samanburðarhópnum áður en einstaklingarnir leituðu til kynvitundarmóttökunnar. Í hópnum með kynama höfðu 45,7 prósent áður fengið sérhæfða geðmeðferð, samanborið við 15 prósent í samanburðarhópnum.
Eftir að minnsta kosti tveggja ára eftirfylgd hafði hlutfallið hækkað í 61,7 prósent í hópnum með kynama. Í samanburðarhópnum var samsvarandi hlutfall áfram um 15 prósent.
Mikil aukning eftir læknismeðferð
Skýrasti munurinn kemur fram þegar rannsakendur skipta hópnum eftir því hvort einstaklingarnir hafi gengist undir læknisfræðilega kynstaðfestandi meðferð.
Meðal einstaklinga sem sóttust eftir breytingu úr karli í konu og gengust síðar undir læknismeðferð höfðu 9,8 prósent fengið sérhæfða geðmeðferð fyrir viðmiðunardag rannsóknarinnar. Að minnsta kosti tveimur árum síðar hafði hlutfallið hækkað í 60,7 prósent.
Aukningin var einnig veruleg meðal einstaklinga sem sóttust eftir breytingu úr konu í karl. Þar höfðu 21,6 prósent fengið sérhæfða geðmeðferð fyrir viðmiðunardaginn, samanborið við 54,5 prósent að minnsta kosti tveimur árum síðar.
Breytingin var mun minni meðal þeirra sem gengust ekki undir læknismeðferð. Í hópnum sem sóttist eftir kvenvæðingu jókst hlutfall þeirra sem fengu sérhæfða geðmeðferð úr 53,1 í 59,7 prósent. Meðal þeirra sem sóttust eftir karlvæðingu hækkaði það úr 65 í 67,2 prósent.
Mismunandi skýringar
Niðurstöðurnar þýða þó ekki að rannsakendur geti fullyrt að læknismeðferðin sjálf valdi auknum geðrænum vanda. Um skráningarrannsókn er að ræða en ekki samanburðartilraun við stýrðar aðstæður. Því eru nokkrar mögulegar skýringar á niðurstöðunum.
Rannsakendur benda meðal annars á að þeir sem gangast undir meðferð séu ólíkir þeim sem gera það ekki og að geðrænn vandi sem er til staðar fyrir meðferð geti haft áhrif á hverjir fá aðgang að læknismeðferð.
Þetta sést sérstaklega á því að þeir sem gengust ekki undir meðferð höfðu mun oftar fengið geðþjónustu áður en þeir leituðu til kynvitundarmóttökunnar. Rannsakendur leiðréttu því greiningar sínar meðal annars með tilliti til fyrri geðmeðferðar.
Áframhaldandi notkun geðþjónustu var enn meiri í hópnum með kynama en í samanburðarhópnum, en niðurstöðurnar sýna ekki að kynstaðfestandi meðferðin sjálf sé orsök þessarar þróunar.
Geðrænn vandi algengur þegar fyrir meðferð
Rannsóknin sýnir jafnframt hversu umfangsmikill geðrænn vandi er meðal ungs fólks sem leitar sér aðstoðar vegna kynama.
Nærri helmingur hafði þegar fengið sérhæfða geðmeðferð áður en hann leitaði til kynvitundarmóttökunnar. Hlutfallið var hins vegar lægra meðal þeirra sem síðar fengu læknismeðferð. Rannsakendur tengja það við að alvarlegur geðrænn vandi geti haft áhrif á möguleika fólks á að fá slíka meðferð.
Rannsakendur draga þá ályktun í ljósi þessa að þörfin fyrir geðþjónustu virðist ekki minnka eftir læknisfræðilega kynstaðfestandi meðferð. Þeir kalla eftir frekari rannsóknum á orsökum hins mikla geðræna vanda og leggja áherslu á mikilvægi geðrænnar eftirfylgdar fyrir og eftir meðferð.